Khi nhiếp ảnh 'kể chuyện' bằng cảm xúc

Từ ý tưởng đến trải nghiệm cảm xúc

Hình ảnh đẹp trong đời sống thường được các nghệ sĩ ghi lại qua từng khoảnh khắc. Nhưng ảnh ý tưởng là chiều ngược lại, bởi nghệ sĩ thường lấy ý tưởng từ một suy nghĩ, cảm xúc hay một thông điệp trong cuộc sống để xây dựng lên hình ảnh. Nhiếp ảnh lúc này không chỉ là việc ghi lại hình ảnh đang hiện hữu, mà tìm cách khiến một ý tưởng trở nên hữu hình trong khuôn hình.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Lưu Quang Phổ, Phó Trưởng Ban Lý luận phê bình, Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam chia sẻ: Sự khác biệt của ảnh ý tưởng với ảnh đẹp thông thường còn ở quá trình hình thành và xây dựng tác phẩm. Ảnh đẹp là khi chúng ta thấy một khoảnh khắc đẹp và ghi lại.

Nhưng với bức ảnh ý tưởng, quá trình ấy phải được xây dựng trong tư duy từ trước: Tác giả muốn kể câu chuyện gì, muốn nói điều gì? Từ đó, mới xây dựng bố cục, chuẩn bị đạo cụ, ánh sáng, sắp xếp nhân vật... Khi chụp xong cần phải thực hiện công đoạn hậu kỳ rất kỹ lưỡng. Đó là sự khác biệt rất lớn giữa nhiếp ảnh thông thường với ảnh ý tưởng.

Ảnh ý tưởng đòi hỏi sự sáng tạo từ tư duy, trong đó hình ảnh là phương tiện để truyền đi thông điệp. Với Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lưu Thành Đạt, Phó Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Hải Phòng, nguồn khởi đầu của một bức ảnh thường đến từ chính cuộc sống. Gia đình, công việc, những quan sát hằng ngày có thể trở thành chất liệu cho một tác phẩm.

Hành trình sáng tạo tác phẩm “Mọi người ơi chơi cùng con nhé”, giành Huy chương Bạc tại Festival Nhiếp ảnh trẻ năm 2023, là một ví dụ. Câu chuyện bắt đầu từ một tình huống rất đời thường: con trẻ muốn bố mẹ chơi cùng nhưng người lớn luôn bận rộn. Từ đó, nghệ sĩ xây dựng hình ảnh một đứa trẻ cố gắng kéo những người thân trở lại với mình, trong khi mỗi người vẫn bị công việc và những mối quan tâm riêng cuốn đi.

Trong ảnh ý tưởng, kỹ thuật chụp thể hiện đúng vai trò của mình. Một kỹ thuật xử lý ảnh dù cầu kỳ đến đâu cũng khó tạo nên giá trị nếu không phục vụ một ý tưởng đủ rõ.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lưu Thành Đạt chia sẻ: “Ý tưởng phải có trước, sau đó chúng ta mới nghĩ đến việc dùng phương pháp hay thủ thuật để tạo ấn tượng”. Cũng vì thế, vốn sống trở thành một phần quan trọng của sáng tác ảnh ý tưởng.

Thú chơi hay trào lưu?

Tại Hải Phòng, số người theo đuổi chụp ảnh ý tưởng vẫn chưa nhiều bởi ảnh ý tưởng đòi hỏi người chơi phải đầu tư đồng thời vào tư duy sáng tác, kỹ thuật thực hiện và khả năng hậu kỳ. Những người tiên phong sáng tạo như các nghệ sĩ: Lưu Thành Đạt với “Thiền”, “Mọi người ơi, chơi cùng con nhé”, “Tình yêu và nỗi nhớ”, “Tan biến hư vô”, “Đóa mẫu đơn”; Vũ Lâm với “Tan biến”, “Chắp cánh ước mơ” hay Phạm Quang Thanh, Vũ Dũng đã có một số tác phẩm tiêu biểu đoạt giải hoặc được lựa chọn trưng bày ở các cuộc thi nhiếp ảnh.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Bá Hưng, Trưởng Ban kỹ thuật ảnh (CLB Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hải Phòng) cho biết: Với những người mới, điều quan trọng trước hết là truyền cảm hứng. Kỹ thuật có thể được hướng dẫn, nhưng ý tưởng không thể nghĩ thay, người sáng tác phải tự tìm thấy điều mình muốn nói từ trải nghiệm và niềm say mê của chính mình.

Đây cũng là câu chuyện rộng hơn của đời sống nhiếp ảnh. Muốn ảnh ý tưởng phát triển, không chỉ cần những nghệ sĩ thử nghiệm mà còn cần không gian để tác phẩm được nhìn thấy, được trao đổi và tranh luận. Những sân chơi chuyên môn, workshop hay cuộc thi phù hợp sẽ tạo thêm cơ hội để dòng sáng tác này tìm được công chúng.

Trong khi đó, những sân chơi, cuộc thi dành cho ảnh ý tưởng còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động workshop, trao đổi chuyên môn và thực hành sáng tác có thể tạo ra môi trường để người chơi thử nghiệm còn nhiều khó khăn.

Ảnh ý tưởng sẽ tạo ra ngôn ngữ riêng cho nhiếp ảnh hiện đại nhưng hành trình đó đòi hỏi những người tiên phong phải kiên nhẫn với đam mê của mình. Bạn Thùy Dương, phường Ngô Quyền chia sẻ: Ảnh ý tưởng có thể khó tiếp cận nhưng tạo cảm giác muốn khám phá. Người xem không chỉ thưởng thức hình ảnh mà còn muốn tìm hiểu về câu chuyện mà tác giả bắt đầu với tác phẩm và điều quan trọng là người nghệ sĩ tìm được cách chạm đến cảm xúc người xem.

Sự xuất hiện của AI giúp việc tạo hình ảnh trở nên dễ dàng hơn. AI có thể trở thành một công cụ hỗ trợ quá trình sáng tác, nhưng câu hỏi về ý tưởng vẫn thuộc về người sáng tạo.

Với ảnh ý tưởng, có lẽ đây cũng chính là giá trị cốt lõi. Khi một bức ảnh không chỉ khiến người ta nhìn, mà còn khiến người ta nghĩ, nhiếp ảnh đã bước thêm một bước: từ ghi lại thế giới sang đối thoại với thế giới.

Ở Hải Phòng, hành trình của ảnh ý tưởng mới chỉ là một dòng chảy nhỏ. Nhưng chính từ những thử nghiệm, những cuộc trao đổi và những người dám đặt câu hỏi khác đi về hình ảnh sẽ mở ra một không gian mới cho nhiếp ảnh nghệ thuật.

Nếu muốn phát triển ảnh ý tưởng, điều đầu tiên phải xây dựng sân chơi, diễn đàn để những người yêu thích ảnh ý tưởng chia sẻ kinh nghiệm, lan tỏa niềm đam mê. Nếu được như vậy, ảnh ý tưởng sẽ có đất để phát triển từ thú chơi của cá nhân trở thành xu hướng mới của nhiếp ảnh Hải Phòng.