Sinh con thứ hai, người lao động được hưởng thêm những quyền lợi gì?

Luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Điểm a, khoản 1, Điều 14, Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định một trong những biện pháp duy trì mức sinh thay thế là: trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng, lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Quy định này đã được cụ thể hóa tại khoản 1 Điều 29 Luật Dân số 2025, sửa đổi khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động.

Theo đó, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 6 tháng; trường hợp sinh con thứ hai được nghỉ 7 tháng. Thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng.

Đặc biệt, nếu lao động nữ sinh đôi trở lên, từ người con thứ hai trở đi, cứ mỗi con được nghỉ thêm 1 tháng.

Như vậy, nếu một lao động nữ đã có một con và từ ngày 1/7/2026 sinh thêm một con thì về nguyên tắc, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản, thời gian nghỉ sẽ là 7 tháng, thay vì 6 tháng như quy định chung trước đây.

Điều đáng quan tâm là 7 tháng này không phải 6 tháng hưởng chế độ và 1 tháng nghỉ không lương. Khoản 1, Điều 53, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi sinh con được thực hiện theo quy định tại khoản 1, Điều 139, Bộ luật Lao động. Vì Bộ luật Lao động đã được Luật Dân số sửa đổi theo hướng nâng thời gian nghỉ khi sinh con thứ hai lên 7 tháng nên người đủ điều kiện được hưởng chế độ thai sản tương ứng với thời gian nghỉ này.

Theo luật sư Sơn, Khoản 1, Điều 59, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ hưởng chế độ.

Do đó, trường hợp sinh một con thứ hai và đủ điều kiện hưởng chế độ thì trợ cấp thai sản được tính cho 7 tháng nghỉ.

Luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh lưu ý, người lao động cần phân biệt rõ quyền được nghỉ 7 tháng với điều kiện được hưởng tiền từ quỹ Bảo hiểm xã hội.

Việc Luật Dân số quy định thời gian nghỉ 7 tháng không có nghĩa mọi phụ nữ sinh con thứ hai đều mặc nhiên được cơ quan Bảo hiểm xã hội chi trả trợ cấp thai sản. Người lao động vẫn phải đáp ứng các điều kiện về tham gia và đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội.

Khoản 2, Điều 50, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định lao động nữ sinh con phải đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng liền kề trước khi sinh. Luật cũng có quy định riêng đối với trường hợp đã đóng Bảo hiểm xã hội từ đủ 12 tháng nhưng phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định, hoặc trường hợp phải điều trị vô sinh.

Không phải “sinh lần thứ hai” là được nghỉ 7 tháng

Một điểm rất dễ gây nhầm lẫn là cách xác định “sinh con thứ hai”.

Điểm a khoản 1 Điều 2 Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định lao động nữ sinh con thứ hai đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo pháp luật Bảo hiểm xã hội và thuộc trường hợp tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống thì được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai. Nghị định 168/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Điều này có nghĩa, pháp luật đang xác định theo số thứ tự của người con, không đơn thuần theo số lần sinh.

Ví dụ, một phụ nữ lần đầu sinh đôi, tức đã có 2 con. Sau đó người này sinh thêm một con. Đây là lần sinh thứ hai nhưng người con được sinh ra là con thứ ba. Trường hợp này không được áp dụng thời gian nghỉ 7 tháng dành cho sinh con thứ hai; nếu đủ điều kiện hưởng Bảo hiểm xã hội và lần sinh này chỉ có một con thì thời gian nghỉ là 6 tháng. Cơ quan Bảo hiểm xã hội cũng đã có hướng dẫn chính thức về trường hợp này.

Ngược lại, nếu lần đầu sinh một con, sau đó sinh thêm một con thì người con sau là con thứ hai và thuộc trường hợp được áp dụng thời gian nghỉ 7 tháng nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn , Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, chính sách mới cũng mở rộng quyền lợi đối với lao động nam.

Khoản 2, Điều 29, Luật Dân số 2025 sửa đổi điểm c khoản 2 Điều 53 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 theo hướng: trường hợp vợ sinh đôi hoặc vợ sinh con thứ hai thì lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc.

Trường hợp vợ sinh ba trở lên thì người chồng được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi.

Như vậy, từ ngày 1/7/2026, nếu vợ sinh con thứ hai, người chồng đang tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể nghỉ 10 ngày làm việc hưởng chế độ thai sản theo quy định.

Điểm b khoản 1 Điều 2 Nghị định 168/2026/NĐ-CP cũng xác định điều kiện đối với lao động nam: khi vợ sinh con thứ hai, tại thời điểm sinh người vợ phải có một con đẻ còn sống và người chồng phải đáp ứng điều kiện hưởng chế độ thai sản theo pháp luật về Bảo hiểm xã hội.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là điểm người lao động nam cần đặc biệt lưu ý bởi quyền nghỉ 10 ngày không được hiểu là chế độ nghỉ phép năm hoặc nghỉ việc riêng do doanh nghiệp tự quyết định. Đây là thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản theo pháp luật Bảo hiểm xã hội nếu người lao động đáp ứng điều kiện.

Khoản 1 và khoản 4 Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định lao động nữ sinh con đủ điều kiện được trợ cấp một lần; mức trợ cấp cho mỗi con bằng 2 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con. Trường hợp lao động nữ không đủ điều kiện nhưng người chồng đủ điều kiện theo luật thì người chồng có thể được hưởng khoản trợ cấp này.

Từ ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Trong trường hợp mức tham chiếu được xác định bằng mức lương cơ sở theo quy định hiện hành, mức trợ cấp một lần tương ứng là 5,06 triệu đồng cho mỗi con.

Người lao động cần lưu ý, khoản trợ cấp một lần này không phải khoản tiền được cộng thêm chỉ vì sinh con thứ hai. Đây là chế độ trợ cấp một lần khi sinh con theo Luật BHXH và phải đáp ứng điều kiện hưởng theo luật.

Luật sư Sơn cũng cho biết, trường hợp phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng.

Một chính sách khác đáng chú ý của Luật Dân số 2025 là hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi.

Điểm d khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025 đưa phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi vào nhóm được hỗ trợ tài chính để duy trì mức sinh thay thế. Luật giao Chính phủ quy định mức hỗ trợ, điều kiện và thủ tục.

Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, mức hỗ trợ tài chính tối thiểu là 2 triệu đồng/phụ nữ khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Chính sách này được thực hiện từ ngày 1/1/2027.

Điểm cần phân biệt là khoản hỗ trợ này không phải chế độ thai sản của Bảo hiểm xã hội và không chỉ dành cho người lao động đang làm việc. Đây là một chính sách hỗ trợ dân số dành cho phụ nữ đáp ứng điều kiện về độ tuổi và số con.

Trình tự thực hiện cũng khác với chế độ Bảo hiểm xã hội. Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP, việc hỗ trợ được thực hiện trên cơ sở thông tin từ hệ thống liên thông thủ tục đăng ký khai sinh, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID và các cơ sở dữ liệu có sẵn; UBND cấp xã quyết định hỗ trợ và thực hiện chi trả cùng thời điểm đăng ký khai sinh theo quy định.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng người lao động nên tách bạch ba nhóm quyền lợi khi sinh con thứ hai: một là thời gian nghỉ thai sản; hai là tiền trợ cấp thai sản và các khoản từ quỹ Bảo hiểm xã hội; ba là chính sách hỗ trợ tài chính theo Luật Dân số. Mỗi chính sách có căn cứ pháp lý, điều kiện và cơ quan thực hiện khác nhau.

Cũng theo luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh, người có từ 2 con còn được ưu tiên về nhà ở xã hội: Không chỉ liên quan đến thai sản, Luật Dân số 2025 còn bổ sung chính sách về nhà ở.

Điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025 quy định ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo pháp luật về nhà ở đối với người có từ 2 con đẻ trở lên.

Đồng thời, khoản 3, Điều 29, Luật Dân số 2025 sửa đổi Luật Nhà ở, bổ sung “người có từ 2 con đẻ trở lên” vào nhóm đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, đây là chính sách ưu tiên, không có nghĩa cứ có 2 con là đương nhiên được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Người có nhu cầu vẫn phải đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn và trình tự theo pháp luật về nhà ở tại thời điểm đăng ký.

Từ các quy định trên, Luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh lưu ý người lao động khi chuẩn bị sinh con thứ hai nên kiểm tra đồng thời thời điểm sinh, số con đang còn sống, thời gian đóng Bảo hiểm xã hội và điều kiện hưởng chế độ.

Đặc biệt, cần tránh cách hiểu “sinh lần thứ hai = sinh con thứ hai”. Trường hợp đã có hai con rồi mới sinh thêm con thứ ba, dù đây là lần sinh thứ hai, không thuộc chính sách nghỉ 7 tháng dành cho sinh con thứ hai. Đây cũng là vấn đề đã được cơ quan BHXH chính thức giải đáp trong năm 2026.

Theo luật sư Sơn, từ 1/7/2026, điểm thay đổi quan trọng nhất đối với người lao động là thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai được nâng lên 7 tháng đối với lao động nữ và 10 ngày làm việc đối với lao động nam có vợ sinh con thứ hai.

Ngoài ra, từ 1/1/2027, chính sách hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi tiếp tục được triển khai, bên cạnh chính sách ưu tiên về nhà ở xã hội đối với người có từ 2 con đẻ trở lên.