Đổi cách đi, giảm phát thải

Ngày 30/9 vừa qua, 88 xe máy điện được bàn giao cho người dân và lực lượng chức năng thôn Việt Hải, đặc khu Cát Hải (Hải Phòng). Các hộ cam kết không sử dụng xe máy xăng, đưa phương tiện chạy xăng ra khỏi địa bàn. Mục tiêu là đến trước năm 2030, Việt Hải sử dụng 100% phương tiện giao thông xanh.

Hải Phòng đang phát triển mạnh công nghiệp, cảng biển và logistics, kéo theo nhu cầu vận tải và lưu lượng phương tiện ngày càng tăng. Xe tải, xe container cùng các phương tiện phục vụ khu công nghiệp, cảng biển tạo áp lực không nhỏ đối với môi trường đô thị. Trong lộ trình hướng tới mục tiêu Net-Zero vào năm 2045, giao thông vận tải được xác định là một trong những lĩnh vực cần ưu tiên giảm phát thải.

Một chiếc xe điện chỉ có ý nghĩa khi người dân có thể sử dụng nó thuận tiện. Muốn vậy phải có điểm sạc, chỗ đỗ, hạ tầng phù hợp, quy định quản lý rõ ràng. Nếu chỉ đưa xe điện ra đường nhưng vẫn giữ nguyên cách tổ chức giao thông cũ, chuyển đổi sẽ khó tạo ra thay đổi tương xứng.

Thành phố Nam Ninh (Trung Quốc) là một dẫn chứng đáng suy ngẫm. Từ năm 2002, thành phố này bắt đầu hạn chế đăng ký xe máy truyền thống. Xe hai bánh điện dần trở thành phương tiện thay thế. Đến cuối năm 2023, thành phố này có hơn 4,8 triệu xe điện hai bánh, vượt xa số lượng ô tô cá nhân. Nhưng thành công của Nam Ninh không đến từ việc người dân đồng loạt mua xe điện. Thành phố từng bước đưa loại phương tiện này vào hệ thống quản lý giao thông đô thị, từ đăng ký, lưu thông, đỗ xe đến sạc điện. Hạ tầng cũng được thay đổi theo phương tiện. Thành phố này tổ chức làn đường riêng cho xe hai bánh điện, điều chỉnh các nút giao, bố trí khu vực sạc và phát triển trạm đổi pin. Không gian đường phố được tính toán lại để xe điện có chỗ đi, chỗ dừng và chỗ sạc.

Quá trình này từng phát sinh không ít vấn đề. Giai đoạn đầu, giao thông lộn xộn, tai nạn xảy ra do một bộ phận người sử dụng thiếu kiến thức về an toàn giao thông. Nam Ninh sau đó tăng cường đăng ký phương tiện, hướng dẫn pháp luật, giáo dục trực tiếp và xử lý vi phạm. Kết quả, vi phạm trên các tuyến đường chính giảm hơn 60%, hơn 95% xe điện tuân thủ pháp luật về giao thông. Từ chuyển đổi giao thông mà Nam Ninh được mệnh danh là một trong những thành phố xanh của Trung Quốc.

Thành phố Hải Phòng đang có cơ hội để đi theo hướng đó nhưng với cách làm phù hợp điều kiện của mình.

Kịch bản phát triển Hải Phòng mới hướng tới Net-Zero 2045 đặt mục tiêu đến giai đoạn 2030 - 2035 thay thế 50% phương tiện vận tải hàng hóa từ các cảng biển bằng xe điện hoặc xe sử dụng hydro. Đến giai đoạn 2035 - 2045, 80 - 90% phương tiện giao thông công cộng và vận tải hàng hóa được định hướng sử dụng năng lượng sạch. Đây là những mục tiêu lớn và không thể hoàn thành chỉ bằng việc khuyến khích người dân đổi xe.

Thành phố cần nhìn giao thông điện như một hệ thống. Xe buýt điện, taxi điện, xe máy điện, phương tiện giao hàng chặng cuối phải có hạ tầng tương ứng. Các khu dân cư, trung tâm thương mại, khu công nghiệp, cảng biển phải được tính toán nhu cầu sạc. Các tuyến đường cần được tổ chức phù hợp với sự gia tăng của phương tiện điện. Cùng với đó là cơ chế khuyến khích đủ sức thúc đẩy doanh nghiệp và người dân tham gia. Định hướng phát triển xe buýt điện, taxi điện và logistics chặng cuối bằng xe điện cũng đã được đặt ra trong kịch bản Net-Zero của thành phố.

Nhìn từ Việt Hải có thể thấy chuyển đổi xanh chỉ thành công khi người dân nhìn thấy lợi ích và có điều kiện để thay đổi. Một chiếc xe điện phải thuận tiện hơn trong sử dụng, an toàn hơn trong vận hành và có chi phí phù hợp. Chính sách hỗ trợ phải đi cùng hạ tầng. Doanh nghiệp không chỉ bán phương tiện mà còn phải tham gia xây dựng hệ sinh thái dịch vụ. Đó cũng là lý do không nên nóng vội đặt nặng con số xe điện mà cần quan tâm đến chất lượng của quá trình chuyển đổi.

Hải Phòng là thành phố cảng. Hàng hóa, phương tiện và con người di chuyển với mật độ lớn. Vì thế, giảm phát thải giao thông không chỉ để đường phố bớt khói bụi. Đó còn là yêu cầu để thành phố duy trì sức cạnh tranh khi tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành một phần của thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Net-Zero 2045 còn là mục tiêu của gần hai thập niên phía trước. Nhưng chất lượng không khí của thành phố được quyết định từ hôm nay. Mỗi chiếc xe điện thay một chiếc xe xăng là một thay đổi nhỏ. Khi những thay đổi nhỏ ấy được kết nối bằng chính sách đúng, hạ tầng phù hợp và một cách tổ chức giao thông mới, chúng sẽ tạo thành một hướng đi lớn xây dựng một Hải Phòng phát triển nhanh nhưng không đánh đổi môi trường. Một đô thị cảng hiện đại nhưng vẫn đáng sống và trong lành.