Thể thao Việt Nam và 'bài toán' huy chương vàng tại ASIAD

"Vàng" vẫn tập trung ở những môn quen thuộc

Chiều 3/10, sau khi đô vật Nguyễn Thị Mỹ Trang không thể giành huy chương đồng hạng 57 kg nữ, hành trình thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam tại ASIAD 2026 Aichi - Nagoya (Nhật Bản) chính thức khép lại. Việt Nam không còn vận động viên tranh tài ở các nội dung còn lại trong ngày 4/10.

Đoàn Việt Nam kết thúc đại hội với 25 huy chương, gồm 3 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 19 huy chương đồng. Trước đại hội, Việt Nam đặt mục tiêu tối thiểu 4 huy chương vàng với 348 vận động viên tranh tài ở 33 môn và phân môn. Như vậy, ở chỉ tiêu quan trọng nhất, đoàn chưa đạt mục tiêu đề ra.

Ba huy chương vàng của Việt Nam chỉ đến từ hai môn karate và cầu mây. Karate mở màn bằng chiến thắng ở nội dung biểu diễn quyền đồng đội nữ của Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên. Sau đó, cầu mây trở thành điểm sáng nổi bật khi liên tiếp giành hai huy chương vàng ở nội dung đôi nữ và 4 người nữ.

Đặc biệt, chiến thắng 2-1 trước Thái Lan trong trận chung kết 4 người nữ giúp cầu mây hoàn tất cú đúp huy chương vàng, đồng thời trở thành môn đóng góp nhiều nhất vào thành tích của đoàn Việt Nam.

Điều đáng chú ý là đây cũng chính là hai môn từng mang về huy chương vàng cho Việt Nam tại ASIAD 19. Sau một chu kỳ đại hội, nguồn huy chương vàng của thể thao Việt Nam vẫn tập trung vào một nhóm môn rất hẹp, trong khi chưa xuất hiện thêm nhiều nội dung có khả năng cạnh tranh vị trí số một châu Á.

Ba huy chương bạc của Đinh Văn Tâm ở wushu tán thủ hạng 56 kg nam, Nguyễn Thị Tâm ở quyền anh hạng 51 kg nữ và Châu Ngọc Tuyết Sang ở taekwondo thực tế ảo cho thấy Việt Nam vẫn có những vận động viên đủ sức tiến sâu và tranh chấp huy chương. Tuy nhiên, tại đấu trường ASIAD, khoảng cách giữa việc bước lên bục nhận huy chương và giành chức vô địch vẫn rất đáng kể.

Vấn đề này thể hiện rõ hơn ở những môn từng được kỳ vọng.

Tại kỳ đại hội trước, bắn súng mang về 1 huy chương vàng, 1 huy chương bạc và 1 huy chương đồng. Lần này, thành tích chỉ còn 1 huy chương đồng đồng đội nữ 10 m súng ngắn. Xạ thủ Trịnh Thu Vinh vào chung kết 25 m súng ngắn nữ nhưng đứng thứ tư, trong khi những gương mặt được kỳ vọng như Phạm Quang Huy không giành được huy chương cá nhân. Sự sụt giảm này tác động đáng kể tới thành tích chung, bởi bắn súng là môn Việt Nam từng có khả năng cạnh tranh ở cấp độ châu Á và thế giới.

Rowing lại cho thấy một chiều hướng khác. Các tay chèo Việt Nam giành 4 huy chương đồng, nhiều hơn kỳ đại hội trước một huy chương. Kết quả này cho thấy khả năng tiếp cận nhóm tranh chấp huy chương đã được duy trì, nhưng để chuyển từ huy chương đồng lên huy chương vàng vẫn còn một khoảng cách lớn.

Điền kinh cũng có sự cải thiện khi giành huy chương đồng ở nội dung tiếp sức 4x400 m hỗn hợp với thành tích 3 phút 14 giây 54, sau khi trắng tay tại kỳ đại hội trước. Dù vậy, ngoài nội dung này, phần lớn vận động viên Việt Nam vẫn chưa tạo được vị trí đủ vững trong nhóm cạnh tranh huy chương vàng.

Trong khi đó, thể thao điện tử đóng góp 2 huy chương đồng, trong đó có thành tích của đội Liên minh huyền thoại. Đây là lĩnh vực có tiềm năng, nhưng việc đặt mục tiêu huy chương vàng trong một môn mà hệ thống đầu tư và đào tạo ở cấp đội tuyển vẫn chưa có chiều sâu tương xứng cho thấy công tác dự báo thành tích cần được tính toán thận trọng hơn.

"Bài toán" giành huy chương vàng

Nếu chỉ nhìn vào tổng số 25 huy chương, ASIAD 2026 vẫn ghi nhận những điểm sáng nhất định. 19 huy chương đồng cho thấy Việt Nam có một lực lượng vận động viên tương đối đông đảo đủ khả năng bước vào các vòng tranh chấp huy chương ở cấp châu Á. Tuy nhiên, số vận động viên thực sự đủ sức cạnh tranh vị trí cao nhất lại chưa nhiều.

Đây là khoảng cách thể hiện rõ khi so sánh với đấu trường Đông Nam Á. Ở khu vực, Việt Nam có thể giành hàng trăm huy chương vàng tại các kỳ SEA Games. Nhưng khi bước lên sân chơi châu lục, nơi quy tụ những nền thể thao mạnh như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Uzbekistan hay Kazakhstan, lợi thế ấy không còn được duy trì.

Vì vậy, vấn đề của thể thao Việt Nam sau ASIAD 2026 không đơn thuần là thiếu một huy chương vàng để hoàn thành chỉ tiêu. Khoảng cách lớn hơn nằm ở số lượng nội dung thực sự có khả năng cạnh tranh chức vô địch còn quá ít.

Điều này đặt ra yêu cầu nhìn lại cách xây dựng mục tiêu thành tích trước mỗi kỳ đại hội. Một nội dung được xếp vào nhóm có khả năng giành huy chương vàng cần được đánh giá trên những tiêu chí cụ thể: thành tích của vận động viên Việt Nam đang đứng ở đâu so với nhóm đầu châu Á; khoảng cách chuyên môn với các đối thủ là bao nhiêu; đối thủ đang tiến bộ như thế nào; và trong một chu kỳ đại hội, vận động viên Việt Nam có khả năng thu hẹp khoảng cách đến đâu.

Cách tiếp cận này cũng cần được áp dụng với việc lựa chọn môn trọng điểm. Không thể chỉ dựa vào thành tích trong quá khứ để kỳ vọng một môn tiếp tục mang vàng về, cũng không nên mở rộng danh sách ứng viên huy chương vàng chỉ để nâng mục tiêu thành tích. Điều quan trọng hơn là xác định được những nội dung có cơ sở chuyên môn rõ ràng, từ đó tập trung nguồn lực trong thời gian đủ dài.

Thực tế tại ASIAD 2026 cho thấy cầu mây và karate vẫn là những điểm tựa quan trọng, nhưng chừng đó là chưa đủ nếu thể thao Việt Nam muốn nâng vị thế ở sân chơi châu lục và hướng tới Olympic. Cùng với việc bảo vệ các môn thế mạnh, cần tạo điều kiện để những môn từng có thành tích quốc tế như bắn súng, điền kinh, rowing hay các môn võ có thêm cơ hội phát triển vận động viên đủ sức tranh chấp ở cấp độ cao nhất.

Sau đại hội, bài toán không chỉ là lý giải vì sao đoàn Việt Nam giành 3 thay vì 4 huy chương vàng. Quan trọng hơn là phải nhìn vào khoảng cách giữa 19 huy chương đồng và những tấm huy chương vàng. Khoảng cách ấy đòi hỏi sự lựa chọn trọng điểm chính xác hơn, đầu tư dài hạn hơn và hệ thống đánh giá thành tích thực chất hơn.

ASIAD 2026 vì thế không chỉ khép lại bằng bảng tổng sắp 25 huy chương. Đây còn là dịp để thể thao Việt Nam xác định rõ hơn những môn có thể tạo đột phá, những nội dung cần tiếp tục đầu tư và giới hạn thực tế của mục tiêu thành tích trong chu kỳ tiếp theo.