Để thị trường carbon cất cánh hoàn thiện pháp lý, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết để thị trường carbon vận hành thực chất, đồng thời chuyển các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu thành động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 3696/QĐ-BNNMT triển khai Quyết định số 505/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026. Một trong những nhiệm vụ được xác định là hoàn thành xây dựng, đưa vào vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trước ngày 10/10/2026.

Từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý

Theo ông Nguyễn Hùng Minh, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, khí nhà kính là nguyên nhân chính dẫn tới nóng lên toàn cầu, kéo theo nhiều hệ lụy như nước biển dâng và gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình năm trên toàn lãnh thổ trong giai đoạn 1961 - 2023 tăng khoảng 0,2 độ C mỗi thập kỷ. Năm 2024, Việt Nam đứng thứ 10 thế giới về rủi ro biến đổi khí hậu.

Trước sức ép ngày càng lớn, hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó biến đổi khí hậu đã từng bước được hoàn thiện, từ các chủ trương, nghị quyết đến luật, nghị định, quyết định, thông tư và các cam kết quốc tế. Trong đó, Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 3/6/2013; Nghị quyết 120/NQ-CP năm 2017 về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu và Nghị quyết số 06/NQ-CP của Chính phủ là những định hướng quan trọng.

Đến nay, các chính sách tiếp tục hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu, tăng cường cảnh báo sớm thiên tai, phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hình thành thị trường carbon. Tuy nhiên, các quy định về biến đổi khí hậu hiện vẫn nằm ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là cơ sở pháp lý quan trọng, trong đó Điều 139 đặt nền móng cho việc tổ chức và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hùng Minh, thời gian tới, Việt Nam tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật về biến đổi khí hậu; nghiên cứu xây dựng Luật Biến đổi khí hậu; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và tăng cường phổ biến pháp luật.

Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang cho biết, Cục đã chủ trì xây dựng Đề án quản lý, sử dụng tín chỉ carbon, làm cơ sở để Ban Bí thư ban hành Kết luận số 71-KL/TW về quản lý, sử dụng tín chỉ carbon phục vụ phát triển bền vững kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

Cục cũng phối hợp với Cục Môi trường tham mưu xây dựng Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Cùng với đó, Cục Biến đổi khí hậu phối hợp với Cục Môi trường hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường để Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; tiếp tục rà soát kỹ thuật, hướng tới trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10.

Về hợp tác quốc tế, Cục Biến đổi khí hậu đã tham mưu Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Chính phủ phê duyệt Thỏa thuận thực hiện theo Điều 6 Thỏa thuận Paris giữa Việt Nam và Singapore. Chính phủ cũng đã phê duyệt thỏa thuận trao đổi tín chỉ carbon song phương với Singapore và Nhật Bản. Với Hàn Quốc và Thụy Sĩ, các bên đang thúc đẩy đàm phán kỹ thuật, dự kiến hoàn tất ký kết trong năm 2026.

Theo Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, bảo vệ môi trường cần được xem là một cấu phần của quá trình phát triển, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả. Các chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án phải lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu ngay từ khâu xây dựng chính sách.

Biến tiềm năng carbon thành cơ hội đầu tư

Liên quan đến phát triển thị trường carbon, tại cuộc họp về nhiệm vụ 3 tháng cuối năm 2026 của Cục Biến đổi khí hậu, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên yêu cầu triển khai Kết luận số 71-KL/TW gắn với thực tiễn; từng bước hình thành nguồn hàng hóa và cơ chế giao dịch minh bạch để sàn giao dịch carbon vận hành hiệu quả, tạo lợi ích cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ trưởng đồng thời yêu cầu đẩy nhanh hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu, kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia của Bộ Công an, phục vụ công tác quản lý, điều hành và khai thác dữ liệu.

Một hướng đi đáng chú ý khác là phát triển carbon xanh dương. Tại cuộc họp lần thứ hai của Nhóm công tác triển khai Chương trình Đối tác Hành động carbon xanh dương tại Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UNDP tại Việt Nam tổ chức ngày 23/9, các bên tập trung xây dựng lộ trình hành động quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Nội dung trọng tâm là tìm kiếm giải pháp huy động nguồn lực cho carbon xanh dương, với sự tham gia của cơ quan quản lý, đối tác phát triển, các định chế tài chính và khu vực tư nhân. Các đại biểu thảo luận những điều kiện để sáng kiến carbon xanh dương có thể phát triển thành dự án đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư, từ chính sách, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật đến năng lực chuẩn bị dự án và cơ chế tài chính.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn 2026 - 2027, Việt Nam sẽ tập trung xây dựng thể chế, cơ sở dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và danh mục phân loại xanh dương. Đến năm 2030, mục tiêu là quản lý thống nhất các hệ sinh thái carbon xanh dương, từng bước tích hợp vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định và các mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu, góp phần bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia về carbon xanh dương tiếp tục được hoàn thiện để xem xét, ban hành. Các đối tác cũng sẽ phối hợp triển khai những nhiệm vụ ưu tiên, từng bước mở rộng cơ hội đầu tư và nhân rộng các sáng kiến trên phạm vi cả nước.

Như vậy, từ hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa đo đạc, báo cáo, thẩm định đến xây dựng cơ chế giao dịch minh bạch và huy động nguồn lực, Việt Nam đang từng bước hình thành những điều kiện cần thiết cho một thị trường carbon vận hành thực chất.

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, cho biết UNDP tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đối tác nhằm chuyển tiềm năng carbon xanh dương thành những chương trình hành động có cơ sở khoa học, phối hợp đồng bộ và có khả năng thu hút đầu tư.

Ông Fergus McBean, Đại diện Đại sứ quán Vương quốc Anh tại Việt Nam, nhận định việc củng cố thể chế và xây dựng chính sách minh bạch sẽ góp phần tạo dựng niềm tin, thu hút khu vực tư nhân, qua đó hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.