Sân khấu truyền thống khẳng định vị thế mới

Mở rộng không gian biểu diễn

Tại Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - mùa thu năm 2026, sân khấu truyền thống xuất hiện ngay giữa không gian lễ hội. Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng tổ chức chương trình múa rối nước tại thủy đình hồ Kiếp Bạc. Những trò rối cổ được trình diễn trước người dân, du khách.

Một thủy đình, mặt nước và những con rối gỗ. Không cần khán phòng riêng, nghệ thuật đến với công chúng ngay trong hành trình dự lễ hội. Với trẻ em, đó có thể là lần đầu được xem múa rối nước ở khoảng cách gần. Người lớn có dịp thưởng thức những trò diễn quen thuộc trong không gian giàu ký ức.

Vở múa rối “Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn” của Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng kết hợp diễn xuất với âm nhạc, múa rối, trình chiếu, ánh sáng và âm thanh đã thu hút đông đảo trẻ em đến xem. Những chi tiết của câu chuyện được chọn lọc, rút gọn; các trích đoạn chèo, cải lương cũng được điều chỉnh về thời lượng. Ngay tại sân khấu, trẻ em còn có thể trò chuyện với nghệ sĩ, tìm hiểu hậu trường và thử sức với một số vai diễn. Khi được tham gia, các em làm quen và khám phá sân khấu thay vì chỉ ngồi dưới khán phòng theo dõi.

Theo Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Nguyễn Thị Thu Thủy, với trẻ nhỏ, sân khấu cần tạo được sự tương tác. Đây không phải cách làm mới để thay thế nghệ thuật truyền thống. "Đó là cách mở lối vào dễ hơn cho những khán giả chưa có nhiều trải nghiệm với chèo, cải lương hay múa rối", chị Thuỷ cho biết.

Không chỉ tìm cách đưa sân khấu đến gần khán giả tại nhà hát, lễ hội, các đơn vị cũng mở rộng không gian tiếp cận qua truyền hình. Năm 2026, chương trình Sân khấu truyền hình Hải Phòng tiếp tục giới thiệu nhiều tác phẩm thuộc các loại hình khác nhau, từ ca múa nhạc với “Khát vọng biển”, chèo với “Chuyện tình mùa hoa gạo”, “Phúc sâu giàu bền” đến kịch nói “Trở về” và vở cải lương “Miền Hoa Phượng”.

Những vở diễn được ghi hình, phát sóng giúp sân khấu vượt ra khỏi không gian nhà hát, đến với những khán giả có thể chưa có điều kiện đến xem.

Cách làm mới tạo thêm cơ hội để khán giả, nhất là người trẻ làm quen với sân khấu truyền thống. Các nghệ sĩ làm mới cách kể, cách diễn để những câu chuyện quen thuộc vẫn có thể tạo được sự chú ý trên sân khấu hôm nay. Sân khấu truyền thống vì thế đang có thêm những cách để hiện diện và tiếp tục đến với công chúng.

Trao truyền, giữ vị thế

Nghệ sĩ Hải Phượng, diễn viên Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng cho rằng, các thế hệ đi trước đã tạo dựng nền tảng quan trọng cho sân khấu hôm nay. Những người trẻ cần tiếp tục học nghề, rèn nghề, nâng cao chuyên môn; cùng với đó là sự quan tâm, định hướng của các cấp quản lý để nghệ sĩ có thêm động lực gắn bó với nghề.

Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Thấm nhìn thấy niềm hy vọng ở chính lớp nghệ sĩ trẻ đang theo nghề. “Nhiều nghệ sĩ ở tất cả loại hình đang cháy với nghề nhưng cũng đặt ra trăn trở về sự tiếp nối. Nghệ thuật sân khấu có những kỹ năng không thể chỉ học qua sách vở. Người trẻ phải được đứng trên sân khấu, được các nghệ sĩ đi trước chỉ dẫn và sửa từng chi tiết", Nghệ sĩ Xuân Thấm nhận xét.

Với những loại hình như chèo, cải lương, múa rối, việc học nghề vì thế gắn chặt với thực hành. Diễn viên cần thời gian để thấm làn điệu, cách nhả chữ, nhịp phách, động tác và cách xử lý nhân vật. Những kinh nghiệm ấy cũng khó có thể truyền lại chỉ bằng giáo trình hay một vài buổi tập. Người trẻ cần được làm việc cùng nghệ sĩ có kinh nghiệm, được sửa trực tiếp và từng bước tự hoàn thiện qua mỗi vai diễn.

Ở chiều ngược lại, lớp nghệ sĩ trẻ cũng đang chủ động tìm cách thích ứng với yêu cầu mới. Bên cạnh luyện nghề, họ phải làm quen với những cách thể hiện mới, công nghệ sân khấu và tâm lý tiếp nhận khác nhau của khán giả. Quá trình làm nghề hằng ngày đã tạo nên sự chuyển tiếp tự nhiên giữa các thế hệ, khiến những kỹ năng cũ không bị đứt quãng mà tiếp tục được vận dụng trong những hình thức biểu diễn mới.

Để quá trình ấy diễn ra bền vững, các đơn vị nghệ thuật cần tiếp tục duy trì sự gắn kết giữa nghệ sĩ nhiều kinh nghiệm và lớp trẻ. Ông cũng đề xuất có thêm những cuộc trao đổi chuyên môn, nơi người làm nghề có thể cùng nhìn lại những vấn đề thực tế của sân khấu, chia sẻ kinh nghiệm và tìm hướng xử lý phù hợp.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Đỗ Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho rằng những giá trị truyền thống của xứ Đông, đất Cảng cần tiếp tục được phát huy trong định hướng phát triển văn hóa của thành phố. Trong đó, đội ngũ nghệ sĩ có nghề là nguồn lực quan trọng, cùng với môi trường để lớp trẻ sáng tạo, trưởng thành và tiếp nối. Đó là nền tảng để sân khấu Hải Phòng giữ được vị thế và sức sống trong đời sống văn hóa thành phố và cả nước.