Mỹ tăng cường hợp tác an ninh với Iceland, hướng tới Bắc Cực

Theo truyền thông Mỹ, trong cuộc gặp với giới chức Iceland ngày 6/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington sẵn sàng mở rộng hợp tác an ninh với Reykjavik, đồng thời đề cao vai trò của cơ sở hạ tầng, công nghệ và năng lực giám sát của Iceland trong bảo đảm an ninh khu vực Bắc Đại Tây Dương.

“Hai bên đều quan tâm đến việc tăng cường hợp tác”, ông Rubio nói, đồng thời đánh giá cao việc Iceland cho phép quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ, không phận và vùng biển nước này. Theo ông, sự hợp tác này tạo điều kiện để Mỹ nâng cao khả năng theo dõi các hoạt động trong khu vực và góp phần bảo đảm an ninh.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Washington đang dành sự quan tâm trở lại đối với Bắc Cực, khu vực được đánh giá ngày càng có ý nghĩa chiến lược về an ninh, hàng hải và cạnh tranh địa chính trị.

Mặc dù thỏa thuận đạt được hồi tháng trước chưa đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Donald Trump liên quan Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch - nhưng đã mở ra khả năng Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực. Trong bối cảnh đó, vị trí địa lý của Iceland càng trở nên quan trọng.

Iceland nằm trên một hành lang hàng hải chiến lược ở Bắc Đại Tây Dương, đồng thời sở hữu hệ thống sân bay, cảng biển và cơ sở hạ tầng giám sát có thể hỗ trợ các hoạt động liên quan Greenland và khu vực Bắc Cực. Thủ tướng Iceland Kristrún Frostadóttir cho biết phần lớn hoạt động hậu cần phục vụ Greenland trên thực tế đều đi qua Iceland do yếu tố địa lý. Vì vậy, nhu cầu đối với các dịch vụ liên quan có thể gia tăng và Iceland sẵn sàng hợp tác.

“Đóng góp của Iceland chính là vai trò làm căn cứ. Bản thân đất nước chúng tôi đóng vai trò đó. Theo đúng nghĩa đen”, bà Frostadóttir nói với Tạp chí Phố Wall trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng trước bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc.

Chuyến thăm Iceland của ông Rubio nằm trong chuyến công du ba ngày tới các nước đồng minh NATO, trong đó có Hy Lạp và Bồ Đào Nha. Đây cũng là thời điểm Washington thúc đẩy sự quan tâm đối với Bắc Cực sau nhiều năm khu vực này không được đặt ở vị trí ưu tiên như trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh.

Iceland là thành viên sáng lập NATO nhưng không duy trì lực lượng quân sự thường trực. Mỹ từng duy trì sự hiện diện quân sự tại nước này, nhưng chấm dứt vào năm 2006 khi điều chỉnh lực lượng sang các khu vực khác. Tuy nhiên, những thay đổi về môi trường an ninh và tầm quan trọng ngày càng tăng của các tuyến hàng hải, cơ sở hạ tầng dưới biển khiến vị trí của Iceland một lần nữa được Washington chú ý.

Trong chuyến thăm ngày 6/10, ông Rubio tới Căn cứ Không quân Keflavik và thăm máy bay tuần tra hàng hải P-8A Poseidon của Hải quân Mỹ. Loại máy bay này được luân phiên triển khai tại Iceland để theo dõi hoạt động hàng hải và tàu ngầm trên khắp Bắc Đại Tây Dương.

Tại Iceland, ông Rubio cũng tái hiện một bức ảnh nổi tiếng cùng người đồng cấp nước này tại Nhà Höfði - địa điểm diễn ra cuộc gặp thượng đỉnh năm 1986 giữa cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev.

“Thực tế là thế giới đã thay đổi trong 20 năm qua. Trọng tâm của chúng ta cũng đã thay đổi. Khu vực Bắc Cực đang thu hút rất nhiều sự chú ý”, ông Rubio nói.

Tuy nhiên, việc Washington gia tăng quan tâm tới Bắc Cực diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Iceland từng xuất hiện những bất đồng liên quan các tuyên bố của Tổng thống Trump về Greenland. Những phát biểu này gây quan ngại tại một số nước đồng minh NATO, trong đó có Iceland.

Một số người dân Iceland từng phản đối việc ông Trump đề cử Billy Long làm Đại sứ Mỹ tại Iceland, sau khi ông Long có phát biểu đùa về khả năng Iceland trở thành “bang thứ 52” của Mỹ. Sau đó, ông Long đã lên tiếng xin lỗi.

Theo một cuộc thăm dò của Gallup được thực hiện năm ngoái, gần 3/4 người dân Iceland coi sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland và Bắc Cực là một mối đe dọa. Tháng 8 vừa qua, Bộ trưởng Tư pháp Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir cho rằng Iceland cùng các nước láng giềng Bắc Âu cần tính đến những thay đổi trong môi trường an ninh khu vực.

Căng thẳng tiếp tục gia tăng hồi tháng trước khi Iceland triệu tập Đại sứ Mỹ Billy Long, sau khi Tổng thống Trump đăng tải hình ảnh Iceland cùng quốc kỳ Mỹ. Thủ tướng Frostadóttir khi đó cho rằng hành động này không phù hợp.

Trong chuyến thăm lần này, ông Rubio tìm cách xoa dịu những bất đồng, khẳng định Washington sẽ không mở rộng các hoạt động quân sự tại Iceland nếu không có sự hợp tác của nước này, đồng thời nhấn mạnh Mỹ tôn trọng chủ quyền Iceland.

“Chúng tôi đang hướng về phía trước chứ không nhìn lại quá khứ”, Ngoại trưởng Iceland Thorgerdur Katrín Gunnarsdóttir nói.

Dù vậy, Thủ tướng Frostadóttir cho biết những tuyên bố trước đây của ông Trump từng gây “cú sốc lớn” và sẽ cần thời gian để khôi phục lòng tin. Bà đồng thời đánh giá việc Mỹ trở lại chú trọng Bắc Cực là một “điểm sáng”, trong bối cảnh Iceland và các nước Bắc Âu cần theo dõi những diễn biến liên quan Nga, Trung Quốc và tình hình an ninh khu vực.

Việc Mỹ tăng cường nguồn lực quân sự tại Bắc Cực cũng phải cân đối với các nhu cầu an ninh khác. Cuộc tập trận Northern Viking của NATO tại Iceland hồi tháng trước cho thấy rõ điều này. Dù quân nhân Mỹ tham gia, quy mô hiện diện của Washington thấp hơn một số cuộc tập trận trước đây.

Ông Rubio giải thích sự hạn chế này xuất phát từ những nhu cầu cấp thiết khác, trong đó có việc bảo đảm an ninh các tuyến hàng hải trong bối cảnh căng thẳng với Iran. Theo Ngoại trưởng Mỹ, đôi khi lực lượng Mỹ không thể tham gia đầy đủ các cuộc tập trận, nhưng việc này không phải là một “quyết định mang tính lâu dài”.