Cảnh báo nguy cơ mua thuốc qua livestream

Mua thuốc theo quảng cáo, bỏ thuốc bác sĩ kê

Nhiều người vẫn mua thuốc qua livestream vì tin vào những lời quảng cáo về công dụng, nguồn gốc hoặc người bán tự xưng là bác sĩ, dược sĩ. Bộ Y tế đang đề xuất bổ sung quy định cấm bán thuốc bằng hình thức livestream trên các nền tảng trực tuyến.

Theo nội dung dự thảo sửa đổi Luật Dược đang được lấy ý kiến, hoạt động kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc sẽ bị cấm nếu thực hiện thông qua chức năng livestream bán hàng; không thực hiện trên nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng thương mại điện tử trung gian; hoặc sử dụng phương tiện không bảo đảm định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch theo quy định về giao dịch điện tử.

Quy định này nhằm tăng cường quản lý việc kinh doanh thuốc trên môi trường số, hạn chế quảng cáo sai lệch, thổi phồng công dụng hoặc sử dụng hình ảnh bác sĩ, cơ sở y tế để tạo lòng tin với người dân.

Thực tế, không ít người bệnh vẫn dễ tin vào các quảng cáo bán thuốc trên mạng, nhất là qua livestream. Có trường hợp tự bỏ thuốc Tây được bác sĩ kê để chuyển sang các sản phẩm được giới thiệu là có nguồn gốc “thiên nhiên”, “thảo dược”, đặc biệt ở người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp.

Bệnh nhân N.T.B (63 tuổi, ở Hà Nội) mắc đái tháo đường type 2. Lo ngại việc “suốt ngày phải uống thuốc tây” ảnh hưởng đến gan, thận, bà tự tìm hiểu và mua nhiều loại thuốc được quảng cáo trên mạng là “an toàn hơn” cho người tiểu đường.

Sau đó, bà sụt khoảng 3 kg và đi khám. Bác sĩ cho biết chỉ số HbA1c tăng vượt ngưỡng, cho thấy đường huyết chưa được kiểm soát tốt trong một thời gian. Chỉ số Creatinin máu cũng tăng, thể hiện mức lọc cầu thận giảm, nguy cơ suy thận cận kề.

Khi được hỏi về loại thuốc đang sử dụng, bệnh nhân không biết sản phẩm có thành phần gì.

Tương tự, bà Vũ Thị Hòa (ở Từ Liêm, Hà Nội) thường xem và mua thuốc trên mạng xã hội. Do hay đau xương khớp, gần đây thấy nhiều quảng cáo trên TikTok giới thiệu thuốc chữa đau nhức, khó vận động. Người bán xưng là dược sĩ khiến bà cảm thấy yên tâm nên tìm hiểu và đặt mua.

“Việc đặt hàng rất dễ, thuốc được giao tận nhà, nhanh chóng; nhưng tôi vẫn thấy thuốc trên mạng không giống với việc mình tự đi mua ở hiệu thuốc. Mua của người bán mà mình không biết họ là ai; không biết liên hệ họ thế nào; nhất là không biết nguồn gốc thuốc ra sao nên các con tôi cũng cảnh báo không nên dùng…”, bà Hòa chia sẻ.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo, thuốc kém chất lượng không phải nguy cơ duy nhất. Ngay cả thuốc thật cũng có thể gây nguy hiểm nếu người bệnh mua theo cách “kể triệu chứng rồi chốt đơn”.

Theo bác sĩ, khi kê thuốc, bác sĩ không chỉ căn cứ vào tên bệnh mà còn phải xem xét tuổi, mức độ bệnh, tình trạng tim, thận, các thuốc đang sử dụng và tiền sử tác dụng phụ, từ đó cân nhắc loại thuốc, liều dùng và cách theo dõi.

Trên các livestream bán thuốc, người xem thường chỉ đưa ra những triệu chứng như “tôi hay khát nước, tiểu nhiều”, “tôi đau đầu, chắc bị tăng huyết áp” hoặc “tôi bị tiểu đường, bác sĩ cho tôi thuốc tốt nhất”… Những thông tin này không đủ để kê thuốc.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng dẫn chứng, một số thuốc hạ đường huyết có thể làm đường huyết giảm mạnh. Nếu sử dụng không đúng người hoặc liều lượng, người bệnh có thể bị hạ đường huyết với các biểu hiện run tay, vã mồ hôi, choáng váng, lú lẫn; trường hợp nặng có thể ngất hoặc co giật.

Nguy cơ này đáng lưu ý ở người lớn tuổi, người ăn uống thất thường hoặc suy giảm chức năng thận. Thuốc điều trị tăng huyết áp và một số thuốc khác cũng cần được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Cần giải pháp thay vì chỉ cảnh báo

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, việc khuyên người dân không tin quảng cáo trên mạng là chưa đủ. Nhiều người tìm đến livestream bởi có thể đặt câu hỏi và nhận câu trả lời ngay về thời gian dùng thuốc, việc theo dõi đường huyết hay ảnh hưởng của thuốc đến thận.

Trong khi đó, tại cơ sở y tế, người bệnh đôi khi không biết hỏi ai hoặc không biết nên hỏi vào thời điểm nào. Vì vậy, bác sĩ cần giải thích rõ về thuốc, những vấn đề cần theo dõi, thời điểm cần liên hệ lại và lắng nghe các thắc mắc của người bệnh.

Tuyến y tế cơ sở cũng có vai trò quan trọng, nhất là với người phải theo dõi đái tháo đường, tăng huyết áp trong nhiều năm. Việc được chăm sóc gần nhà, hướng dẫn đo chỉ số, nhắc tái khám và giải thích đơn thuốc có thể giúp người bệnh giảm phụ thuộc vào quảng cáo và thông tin tự tìm hiểu trên mạng.

Với người đã mua hoặc đang dùng thuốc theo quảng cáo, bác sĩ khuyến cáo cần đi khám, thông báo đầy đủ về sản phẩm, thời gian và liều lượng sử dụng, những thay đổi của cơ thể; đồng thời nên mang theo vỏ hộp thuốc để bác sĩ đánh giá.

Nếu xuất hiện các biểu hiện như lơ mơ, ngất, co giật, khó thở, nôn nhiều hoặc tình trạng xấu đi nhanh sau khi dùng thuốc mua trên mạng, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không nên chờ người bán trả lời qua tin nhắn.

“Người dân không nên đặt sức khỏe của mình vào những lời hứa không thể kiểm chứng trên mạng”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cảnh báo.

Theo dự thảo, việc mua bán thuốc trực tuyến sẽ phải tuân thủ các quy định về điều kiện kinh doanh, nguồn gốc và thông tin sản phẩm. Quy định về định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch cũng giúp quản lý rõ hơn chủ thể và giao dịch thuốc trên môi trường số.

Như vậy, livestream bán thuốc thuộc nhóm hành vi bị cấm theo đề xuất. Người dân cũng cần phân biệt giữa hoạt động tư vấn, khám chữa bệnh từ xa do cơ sở y tế thực hiện với hình thức livestream vừa tư vấn sức khỏe vừa chốt đơn bán thuốc.