Trang bị kỹ năng sống, xây dựng 'lá chắn' an toàn cho trẻ

Những bài học thiết thực

Tại Trường Mầm non Phan Bội Châu (phường Hồng Bàng), trong các hoạt động giáo dục, giáo viên luôn chú trọng trang bị cho trẻ kỹ năng tự chăm sóc, tự bảo vệ.

Theo cô Vũ Thị Kim Chi, Hiệu trưởng nhà trường, đối với trẻ lứa tuổi mầm non, khả năng nhận diện nguy hiểm và tự xử lý còn hạn chế nên cần được rèn luyện từ những tình huống gần gũi hằng ngày.

Các bé được hướng dẫn cách bảo vệ bản thân khi hoạt động ngoài trời, tham gia giao thông, phòng tránh tai nạn thương tích. Đặc biệt, trẻ còn được các cô giáo trang bị kỹ năng nhận diện hành vi xâm hại và quy tắc “5 ngón tay an toàn”, biết phân biệt những người được phép ôm ấp, đụng chạm và những người cần cảnh giác.

Tại Trường Tiểu học An Thanh (xã Chí Minh), những câu chuyện hoạt hình được đưa vào lớp học để chuyển tải các bài học gần gũi với học sinh.

Từ cách xử lý khi chảy máu cam, tránh xa người lạ đến phòng tránh bắt nạt, nhận biết nguy cơ từ chất gây nghiện…, các em được tiếp cận vấn đề bằng những tình huống cụ thể thay vì những lời nhắc nhở chung chung.

Giá trị của cách làm này ở chỗ trẻ được nhìn thấy tình huống, suy nghĩ về cách ứng xử và ghi nhớ cách xử lý. Một bài học về người lạ chẳng hạn, không chỉ dừng ở việc “không đi theo người lạ” mà hướng trẻ biết nói “không”, biết tránh xa và tìm đến người lớn đáng tin cậy khi cảm thấy không an toàn.

Từ những tình huống gần gũi trong lớp học, việc rèn kỹ năng cũng được mở rộng sang những nguy cơ có thể xảy ra trong đời sống. Ở Trường THCS Vĩnh Niệm (phường An Biên), học sinh được hướng dẫn nhận diện nguy cơ liên quan đến phòng, chống tai nạn thương tích và đuối nước; kỹ năng an toàn trong các giờ học và hoạt động trải nghiệm; xử lý tình huống khi gặp nguy hiểm dưới nước. Qua thực hành, các em từng bước rèn luyện sự bình tĩnh, khả năng phản ứng và cách xử trí phù hợp khi gặp sự cố.

Hay tại Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng (phường Hồng Bàng), học sinh được nhận diện những nguy cơ trong môi trường mạng và cuộc sống hằng ngày, trong đó có nguy cơ xâm hại trẻ em. Các em được đặt vào những tình huống giả định, tự đưa ra cách xử lý, thực hành cách nói “không” trước hành vi không an toàn và biết tìm kiếm sự hỗ trợ.

Những bài học từ các thầy cô giáo cho thấy, giáo dục kỹ năng cho học sinh không nhất thiết phải bắt đầu từ những bài giảng nặng lý thuyết. Khi được đặt vào tình huống gần với đời sống, trực tiếp suy nghĩ, lựa chọn và thực hành cách ứng xử, các em dễ hình thành khả năng nhận diện nguy cơ, tự bảo vệ mình và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Đây cũng là cách để những kiến thức tưởng như khô khan trở thành kỹ năng thiết thực, đồng hành với học sinh trong học tập và cuộc sống.

Cần sự đồng hành của gia đình, xã hội

Hải Phòng hiện có hơn 1 triệu học sinh từ mầm non đến THPT. Cùng với việc trang bị kiến thức văn hóa, nhiều nhà trường quan tâm hơn đến giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ, phòng tránh tai nạn thương tích, bạo lực, xâm hại và những nguy cơ trên môi trường mạng.

Theo cô Vũ Thị Phương, Hiệu trưởng Trường Mầm non Hùng Thắng (xã Hùng Thắng), sự quan tâm, lắng nghe và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường là "lá chắn" vững chắc nhất để bảo vệ sự an toàn và phát triển toàn diện của trẻ.

Thực tế cho thấy, khi gia đình duy trì việc nhắc nhở, luyện tập, những kỹ năng ấy có thể trở thành phản xạ cần thiết của trẻ trong những tình huống bất ngờ.

Cùng với gia đình và nhà trường, các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội cũng cần tham gia sâu hơn vào quá trình trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ. Sự phối hợp giữa cơ sở y tế, lực lượng công an, chuyên gia tâm lý, các tổ chức hoạt động vì trẻ em… sẽ giúp nhà trường xây dựng nội dung sát với thực tế, phù hợp từng độ tuổi, thay vì chỉ dừng ở những bài học mang tính lý thuyết.

Đó có thể là cách xử trí khi phát hiện người bị điện giật, gặp sự cố thang máy, bạn bị hóc, nghẹn dị vật hoặc thức ăn; xử lý khi bị kẹt tay vào thang cuốn, bị động vật tấn công, ngửi thấy mùi gas hoặc mùi khét bất thường; ứng phó khi người lạ tự nhận là người quen của bố mẹ hay khi bị bỏng... Càng đưa những tình huống gần gũi ấy vào các hoạt động thực hành, diễn tập, trẻ càng có cơ hội hình thành kỹ năng phản ứng đúng và bình tĩnh khi sự cố thực sự xảy ra.

Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng, nhà trường giữ vai trò quan trọng nhưng không thể làm thay gia đình và xã hội. Khi nhà trường, gia đình, xã hội cùng thống nhất cách giáo dục, trẻ không chỉ biết nhận diện nguy cơ mà còn có khả năng bình tĩnh, chủ động xử trí và tự bảo vệ mình trước những tình huống trong cuộc sống. Đây cũng là nền tảng để kỹ năng sống không dừng lại ở những bài học trong trường học, mà trở thành năng lực được hình thành và phát triển qua từng trải nghiệm của trẻ.