Giữ hồn âm nhạc dân tộc trong nhịp sống Hải Phòng

Công chúng đón nhận âm nhạc dân tộc

Trong lần đến quay MV tại một nhà hàng ở phường Thủy Nguyên, các thành viên Câu lạc bộ Đàn tranh Tiếng xưa (phường Lê Chân) bất ngờ khi tiếng đàn thu hút sự chú ý của nhiều người đang bận rộn với công việc riêng. Không đến nhà hàng để xem biểu diễn nhưng họ vẫn dừng lại lắng nghe chăm chú.

Điều khiến các thành viên câu lạc bộ vui hơn cả là tiếng đàn tranh của họ có thể thu hút người nghe ngay trong không gian đời thường. Khi âm thanh cất lên, mọi người vẫn có thể dừng lại lắng nghe, từ đó nảy sinh sự tò mò và hứng thú với âm nhạc dân tộc.

Chị Nguyễn Thị Hương Lan, Chủ nhiệm Câu lạc bộ chia sẻ: “Sự đón nhận ngoài dự kiến tiếp thêm động lực để chúng tôi gắn bó với nhạc cụ dân tộc”.

Những năm gần đây, các câu lạc bộ đang đưa âm nhạc dân tộc đến gần công chúng bằng những buổi biểu diễn tại quán cà phê, nhà hàng, phố đi bộ và nhiều không gian sinh hoạt khác. Sự thay đổi còn thể hiện ở cách chọn tiếng sáo trúc ngân lên qua “Tình đất”, “Rừng xanh vang tiếng Ta Lư”, “Quê hương”, “Thuyền hoa”…; đàn tranh và các dàn nhạc dân tộc thử sức với cả những ca khúc mới.

Khi giai điệu thân thuộc được cất lên bằng âm sắc của nhạc cụ truyền thống, người nghe có thêm một cách thưởng thức, còn những nhạc cụ vốn gắn với âm nhạc cổ truyền cũng tìm được chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng đang đưa nghệ thuật đến gần công chúng qua các chương trình biểu diễn tại xã, phường, đặc khu và trường học. Các chương trình có phần trình diễn nhạc cụ, làn điệu cổ truyền, tạo cơ hội để khán giả tiếp xúc với âm nhạc dân tộc trong những không gian không phải lúc nào cũng có điều kiện tổ chức biểu diễn chuyên nghiệp.

Với học sinh, đây còn là dịp nghe, nhìn và nhận biết những âm thanh có thể các em mới chỉ biết qua sách vở hoặc những lần nghe thoáng qua.

Em Trần Minh Phương, học sinh Trường THPT Hồng Bàng cho biết được trực tiếp thưởng thức các nghệ sĩ biểu diễn thuần thục trên nhạc cụ dân tộc là trải nghiệm đáng nhớ. Những giai điệu giàu sức gợi mở ra nhiều khung cảnh đẹp, đưa người nghe đắm mình trong không gian âm nhạc trữ tình.

Những trải nghiệm trực tiếp giúp công chúng, nhất là người trẻ cảm nhận rõ hơn sức hấp dẫn của âm nhạc dân tộc. Để sự quan tâm ấy được duy trì, cần có thêm những không gian thưởng thức, cơ hội thực hành và sự tiếp nối bền bỉ giữa các thế hệ.

Giữ chiều sâu văn hóa

Ông Phạm Văn Hùng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhạc lễ và múa Sênh tiền trang An Biên chia sẻ niềm yêu thích nhã nhạc cung đình bắt đầu từ một lần xem trực tiếp các nghệ sĩ ở Huế biểu diễn. Trở về Hải Phòng, ông tìm hiểu, tự học rồi chia sẻ với các hội viên.

Không có lớp truyền dạy phù hợp, ông phải tự tìm tài liệu, tự lần tìm cách chơi. “Từ trải nghiệm của mình, tôi hiểu rằng muốn theo đuổi một loại hình âm nhạc truyền thống, sự yêu thích ban đầu cần được nuôi dưỡng bằng quá trình học hỏi và thực hành nghiêm túc", ông Hùng nói.

Từ việc học hỏi, thực hành đến giới thiệu âm nhạc truyền thống đến với công chúng, các câu lạc bộ chủ động đổi mới cách hoạt động. Bên cạnh biểu diễn trực tiếp, nhiều câu lạc bộ tích cực đăng tải tiết mục, hình ảnh tập luyện trên mạng xã hội, giúp người xem biết đến những nhạc cụ, làn điệu vốn ít có dịp tiếp xúc.

Trong biểu diễn, các nghệ sĩ khéo léo đưa những ca khúc quen thuộc, giai điệu mới vào cách thể hiện bằng nhạc cụ truyền thống để tạo sự gần gũi với khán giả hôm nay. Tuy nhiên, sự đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi vẫn tôn trọng đặc trưng âm sắc, kỹ thuật biểu diễn và những giá trị văn hóa làm nên bản sắc của mỗi loại hình.

Bà Lê Thị Dự, Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian thành phố Hải Phòng cho rằng việc truyền dạy âm nhạc dân gian cần gắn với văn hóa, giữ được tinh thần dân gian và tính nhân văn. Đây cũng là điểm cần lưu ý khi các câu lạc bộ tìm cách làm mới tiết mục để thu hút người nghe.

Một ca khúc quen thuộc được chuyển soạn cho đàn bầu, đàn tranh hay sáo trúc có thể tạo sự gần gũi, nhưng nếu chỉ dừng ở việc thay đổi nhạc cụ, sức hấp dẫn ấy khó tạo nên sự hiểu biết sâu hơn về âm nhạc truyền thống.

"Người biểu diễn cần nắm được kỹ thuật, sắc thái riêng của nhạc cụ; đồng thời hiểu được giá trị văn hóa gắn với loại hình mình thực hành. Làm mới có ý nghĩa khi mở rộng cách thưởng thức mà vẫn giữ được căn cốt của âm nhạc", bà Dự nói.

Sức sống của âm nhạc truyền thống được bồi đắp từ chính những người bền bỉ thực hành và lan tỏa. Họ tìm cách tiếp cận công chúng bằng những hình thức mới, nhưng vẫn gìn giữ giá trị cốt lõi của loại hình mình theo đuổi. Làm mới để có thêm người nghe, giữ bản sắc để âm nhạc dân tộc tiếp tục được trao truyền.