APEC trước sức ép bảo hộ, thúc đẩy cởi mở và hợp tác

APEC trước lựa chọn giữa cởi mở và chủ nghĩa bảo hộ

Nền kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, phải đối mặt với nhiều cú sốc, trong khi chủ nghĩa bảo hộ có xu hướng gia tăng. Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) đứng trước lựa chọn quan trọng: thúc đẩy cởi mở, hợp tác hay để các rào cản gia tăng. Bảo vệ cam kết về tự do thương mại và hợp tác khu vực trở thành nhiệm vụ chung của các nền kinh tế thành viên.

Trong báo cáo “Cởi mở, Đổi mới và Hợp tác - Xây dựng Cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương thịnh vượng hơn” công bố đầu tháng 9/2026, Viện Nghiên cứu Cấp cao Quốc gia thuộc Tân Hoa Xã nhận định, từ khi thành lập năm 1989, APEC luôn kiên định với mục tiêu thúc đẩy phát triển chung, nâng cao đời sống người dân. Trên cơ sở nguyên tắc chủ nghĩa khu vực mở, diễn đàn tôn trọng sự khác biệt về hệ thống chính trị, trình độ phát triển và truyền thống văn hóa, xã hội giữa các nền kinh tế thành viên. Thông qua hợp tác thực tiễn, APEC góp phần đưa châu Á - Thái Bình Dương trở thành động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới, điểm tựa ổn định cho phát triển toàn cầu và hình mẫu về hợp tác quốc tế.

Hiện khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm 1/3 dân số thế giới, đóng góp hơn 60% GDP và gần một nửa kim ngạch thương mại toàn cầu. Tiềm năng hợp tác khu vực tiếp tục được thể hiện qua hoạt động thương mại giữa Trung Quốc và các nền kinh tế thành viên APEC. Trong 7 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc với các thành viên khác đạt 18.030 tỷ nhân dân tệ (khoảng 2.682 tỷ USD), tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025, cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của thương mại hàng hóa Trung Quốc trong cùng kỳ.

Tuy nhiên, hợp tác khu vực đang chịu sức ép từ những biến động của kinh tế và thương mại toàn cầu. Các biện pháp bảo hộ, rào cản kỹ thuật phức tạp và nguy cơ gian lận xuất xứ gây trở ngại cho dòng chảy thương mại tự do. Cạnh tranh giữa các cường quốc cùng những cú sốc kinh tế làm gia tăng bất định, khiến việc duy trì đồng thuận giữa các thành viên trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh đó, tình trạng đứt gãy, phân mảnh chuỗi cung ứng làm tăng chi phí vận tải, thủ tục tuân thủ và kết nối hạ tầng.

Hội nghị Bộ trưởng Thương mại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2026.

Trước những thách thức đó, APEC tiếp tục cam kết duy trì chủ nghĩa khu vực mở, đẩy mạnh tự do hóa và tạo thuận lợi cho thương mại, đầu tư. Các ưu tiên gồm giảm rào cản phi thuế quan, mở rộng thương mại dịch vụ, thương mại kỹ thuật số và khả năng tiếp cận thị trường đầu tư. Đồng thời, diễn đàn thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, duy trì hệ thống thương mại đa phương lấy Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) làm hạt nhân, góp phần bảo đảm chuỗi cung ứng khu vực ổn định, thông suốt.

Cởi mở, đổi mới và hợp tác tạo động lực phát triển

Cởi mở, đổi mới và hợp tác được xác định là ba trụ cột để các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương củng cố ổn định, khôi phục đà tăng trưởng và nâng cao chất lượng phát triển. Trong đó, cởi mở là nền tảng cho thịnh vượng chung; hợp tác giúp các thành viên cùng ứng phó thách thức, phát huy tiềm năng và xây dựng tương lai bền vững cho khu vực.

Phát biểu tại phiên họp toàn thể lần thứ hai của Tiểu ban về thủ tục hải quan APEC hồi tháng 8/2026, ông Trương Bảo Phong, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc, cho rằng các nền kinh tế thành viên cần tăng cường nỗ lực xóa bỏ rào cản thương mại, triển khai các biện pháp cụ thể nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong thương mại xuyên biên giới. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao tính an toàn, ổn định và hiệu quả của chuỗi cung ứng khu vực. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phân mảnh, việc điều chỉnh quy tắc, tiêu chuẩn và tăng cường khả năng chống chịu càng trở nên cấp thiết.

Theo các nhà phân tích, khi đăng cai Hội nghị cấp cao APEC vào tháng 11/2026 tại Thâm Quyến, Trung Quốc được kỳ vọng thúc đẩy một thỏa thuận thương mại bao trùm khu vực vành đai Thái Bình Dương, trong đó có Mỹ. Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn đối mặt nhiều trở ngại, nhất là trước những bất đồng về chính sách thương mại. Ông Chen Zhiwu, Giáo sư tài chính tại Đại học Hong Kong, nhận định vấn đề này cần được ưu tiên trong chương trình nghị sự, đặc biệt khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thường xuyên đe dọa áp thuế nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

Với những tiến bộ đáng kể về khoa học - công nghệ, Trung Quốc kỳ vọng tận dụng cơ hội đăng cai Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33 để tăng cường đối thoại, tập hợp các nền kinh tế thành viên hướng tới xây dựng cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương tăng trưởng và thịnh vượng. Các lĩnh vực hợp tác được chú trọng gồm kết nối, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó tạo thêm động lực cho phát triển chung và mang lại lợi ích thiết thực hơn cho người dân trong khu vực.

Hội nghị tại Thâm Quyến được kỳ vọng mở ra chặng đường hợp tác mới của APEC, trên cơ sở thúc đẩy đồng thuận về cởi mở, đổi mới sáng tạo và hợp tác. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, tăng cường liên kết, giảm rào cản và củng cố chuỗi cung ứng không chỉ giúp các thành viên ứng phó thách thức trước mắt mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, hướng tới mục tiêu thịnh vượng chung của toàn khu vực.