Quá nhiều phần mềm, dữ liệu chưa liên thông gây khó cho cấp xã

Nghịch lý trong tỷ lệ số hoá của cấp xã và thực chất phục vụ

Ngày 18/10, bước sang ngày làm việc thứ hai tại Kỳ họp thứ 2, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng thảo luận ở tổ về nhiều nội dung quan trọng, trong đó, dành nhiều thời gian đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh về chính quyền cấp xã và chuyển đổi số, từ chỉ số báo cáo đến thực chất phục vụ.

"Tôi xin nêu một nghịch lý. Báo cáo cho biết trên 98% số hồ sơ được giải quyết đúng hạn, tỷ lệ số hóa gần 95% nhưng cử tri vẫn phản ánh phải cung cấp lại thông tin đã có, hệ thống có lúc nghẽn", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra bất cập.

Theo đại biểu, có 3 điểm nghẽn dẫn đến tình trạng này. Đó là, phần mềm đang phân mảnh theo chiều dọc bởi mỗi bộ, ngành một hệ thống; mỗi hệ thống một tài khoản, một cách nhập, một chuẩn dữ liệu. Tất cả các hệ thống dọc ấy hội tụ vào cùng một số ít công chức xã. Có nơi một xã, phường phải dùng tới khoảng 20 phần mềm nghiệp vụ. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số đã ban hành, nhưng chưa có cơ chế bắt buộc tuân thủ, không có cơ chế đó thì phần mềm mới sẽ tiếp tục ra đời theo chiều dọc.

Trong khi đó, dữ liệu chảy lên nhưng không chảy về. Văn bản yêu cầu "kết nối bắt buộc từ địa phương lên Trung ương", chỉ tiêu cũng tính tỷ lệ dữ liệu đã đồng bộ về Trung ương nhưng xã nhập liệu rồi lại không xem được số liệu của chính địa bàn mình; khi cấp trên yêu cầu báo cáo lại phải thống kê thủ công, có nơi phải gọi dân lên đối chiếu. Dữ liệu "đã có trong hệ thống" nhưng với chính quyền cơ sở lại như chưa có. Phân cấp mà không trao quyền dùng dữ liệu thì đúng như Báo cáo Chính phủ tự đánh giá: phân cấp chưa gắn đủ với dữ liệu và công cụ.

Điểm nghẽn thứ ba đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra là hiện nay chỉ đang đo hoạt động, chưa đo kết quả và đang đo cái dễ đo. Tỷ lệ đúng hạn chỉ tính từ khi hồ sơ được nhận vào hệ thống, chưa đo người dân đã phải đi lại bao nhiêu lần. Khi chỉ số gắn với thi đua, nguy cơ là địa phương tối ưu con số thay vì tối ưu trải nghiệm: chỉ nhận hồ sơ khi đã "chắc chắn đủ" để không trễ hạn, đẩy phần khó ra ngoài hệ thống.

Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung, xác lập nguyên tắc cơ quan nào tạo lập dữ liệu thì được khai thác dữ liệu đó và dữ liệu tổng hợp trên địa bàn mình, phân quyền theo địa bàn, vai trò thay cho xin phép từng lần; giảm số phần mềm, tài khoản và báo cáo định kỳ của cấp xã; đánh giá chất lượng phục vụ bằng thời gian thực tế từ lần nộp đầu tiên và số lần người dân phải đi lại, đo tự động từ hệ thống chứ không qua báo cáo.

Cùng với đó, bắt buộc thẩm định tuân thủ kiến trúc trước khi phê duyệt, cấp vốn cho mọi phần mềm triển khai xuống cấp xã, hướng tới một cổng làm việc, một tài khoản cho cán bộ cơ sở; giao Chính phủ báo cáo Quốc hội tại kỳ họp giữa năm 2027 về kết quả chia sẻ dữ liệu 2 chiều giữa Trung ương và địa phương.

Bảo đảm thống nhất, đồng bộ, liên thông ngay từ khâu thiết kế

Cùng quan tâm đến bất cập khi có quá nhiều phần mềm, hệ thống cùng tồn đại, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa, Uỷ viên Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội cho biết theo báo cáo của ngành nội vụ, việc theo dõi, khai thác và tổng hợp dữ liệu về tình hình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính gặp một số khó khăn, công chức thực hiện nhiệm vụ tổng hợp báo cáo số liệu về hồ sơ của cục hành chính phải thao tác khai thác dữ liệu trên nhiều hệ thống thông tin khác nhau do hệ thống của một số bộ, ngành chưa có chức năng tổng hợp, kết nối và đồng bộ dữ liệu chung.

Do đó, việc tổng hợp dữ liệu phải thực hiện thủ công, làm tăng khối lượng công việc, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót, nhầm lẫn và sai lệch dữ liệu.

Hiện nay, cấu hình phương thức vận hành và các trường dữ liệu của các hệ thống thông tin do các bộ ngành quản lý chưa thống nhất, gây khó khăn trong việc đối chiếu, tổng hợp và lượng hóa dữ liệu. Việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các hệ thống thông tin phục vụ giải quyết thủ tục hành chính chưa đồng bộ, dẫn đến việc khai thác đối chiếu thông tin còn mất nhiều thời gian.

Trong một số trường hợp, người dân, doanh nghiệp vẫn phải cung cấp lại thông tin, giấy tờ đã có trong các cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước. Đây cũng là phản ánh của cử tri thành phố Hải Phòng.

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa đề nghị khắc phục tình trạng này để nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến và thực hiện hiệu quả mục tiêu lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Hiện nay ngành nội vụ không theo dõi được trực tuyến thường xuyên và đầy đủ tình hình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn, không có khả năng khai thác dữ liệu tập trung đầy đủ và kịp thời, không chỉ gây khó khăn cho công tác tổng hợp báo cáo mà còn ảnh hưởng đến việc theo dõi, giám sát tiến độ, đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và theo nghiêm chỉ đạo điều hành về công tác cải cách hành chính.

Ngoài ra, công tác kiểm tra, giám sát đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và kết quả thực hiện cải cách hành chính ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu số, trong khi khả năng khai thác dữ liệu từ các hệ thống chưa đầy đủ, thống nhất và theo thời gian thực.

Trong lĩnh vực y tế, việc thực hiện yêu cầu xây dựng sổ sức khỏe điện tử ở khu vực miền núi và dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn do hệ thống máy tính cũ kỹ, cấu hình thấp, đường truyền internet không ổn định. Ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực văn hoá cũng gặp nhiều khó khăn.

Các ứng dụng và dữ liệu còn phân tán, chưa được kết nối khai thác đồng bộ, cần tiếp tục chuyển hóa dữ liệu và tăng cường chia sẻ, cập nhật thông tin giữa các cơ quan đơn vị. Vấn đề kết nối liên thông, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước là vấn đề bất cập mà nhiều ngành, lĩnh vực, địa phương đang phải đối mặt và chưa được giải quyết.

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa đề nghị trong công tác quản lý vi mô, phân cấp quản lý dữ liệu cho các địa phương cần đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về việc bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ liên thông trong toàn hệ thống ngay từ khi thiết kế và sớm khắc phục hạn chế bất cập trong lĩnh vực này để đáp ứng yêu cầu quản lý, giám sát và tiết kiệm nguồn nhân lực, thời gian và kinh phí trong phát triển kinh tế - xã hội.