Đại biểu Quốc hội Hải Phòng góp ý cân bằng lợi ích, khơi thông nguồn lực khi sửa Luật Điện lực

Ngày 20/10, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng thảo luận ở tổ về một số dự án luật. Trong đó, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực được nhiều đại biểu góp ý.

Cân bằng lợi ích quốc gia, người dân và nhà đầu tư

Phát biểu tại phiên thảo luận chiều 20/10 về dự án luật này, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh nhu cầu điện sẽ tăng rất lớn khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, lấy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số làm động lực. Điều này đòi hỏi phải hoàn thiện khung pháp lý để phát triển nguồn điện, huy động nguồn lực đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực là rất cần thiết.

Lưu ý phải tìm được “điểm cân bằng” giữa lợi ích quốc gia, người dân và nhà đầu tư, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên. Việc thu hút đầu tư phải đi đôi với bảo đảm lợi ích quốc gia, quyền lợi của người dân và khả năng tiếp cận điện với mức giá hợp lý.

Về những điểm nghẽn trong phát triển điện lực, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án. Có ý kiến phản ánh việc thực hiện thủ tục đối với một dự án điện gió ngoài khơi có thể kéo dài tới 10 năm. Thời gian này có thể rút ngắn xuống còn khoảng 5 năm nếu cải cách thủ tục hành chính. Việc sửa đổi Luật Điện lực cần được thực hiện đồng bộ với các luật có liên quan nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi, giảm thời gian và chi phí thực hiện dự án mà vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Với những dự án điện lực có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý. Đối với các dự án điện khí LNG, cơ chế sản lượng điện hợp đồng tối thiểu hiện nay chưa giải quyết đầy đủ những quan ngại của nhà đầu tư về khả năng thu hồi vốn. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư nước ngoài còn phải đối mặt với rủi ro về tỷ giá, khả năng cân đối ngoại tệ và các điều kiện tài chính trong suốt vòng đời dự án.

Đây là những vấn đề cần được nghiên cứu, xem xét thận trọng trong quá trình sửa luật, bảo đảm chính sách đủ sức hấp dẫn để huy động các nhà đầu tư lớn nhưng không làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và người sử dụng điện, vừa bảo đảm được lợi ích quốc gia, vừa huy động được các nhà đầu tư.

Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương tiếp thu đầy đủ ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật và rà soát, cập nhật các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất và khả thi để có thể triển khai thuận lợi ngay sau khi luật có hiệu lực.

Gỡ điểm nghẽn phát triển điện lực

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, thời gian qua, mặc dù Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã rất nỗ lực triển khai các dự án điện nhưng thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư vẫn phải trải qua nhiều khâu, mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ.

Để khắc phục tình trạng này, dự thảo luật được thiết kế theo hướng phân loại các dự án điện lực nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt. Đối với những dự án đáp ứng đầy đủ điều kiện, đề xuất miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và sử dụng văn bản chấp thuận nhà đầu tư làm cơ sở pháp lý để triển khai dự án.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là quá trình đàm phán giá điện và ký kết hợp đồng mua bán điện giữa nhà đầu tư và bên mua điện.

Hiện nay, sau khi tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giá điện trúng thầu vẫn phải tiếp tục được đàm phán do đây mới là mức giá tối đa. Trong khi đó, việc xác định mức giá cuối cùng thường gặp khó khăn do lợi ích của bên mua và bên bán điện không hoàn toàn thống nhất. Trên thực tế, quá trình đàm phán hợp đồng mua bán điện có thể kéo dài vài năm, có những dự án đã đưa vào vận hành thương mại, nhưng vẫn chưa ký kết được hợp đồng mua bán điện.

Trước thực trạng đó, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội xem xét quy định sử dụng giá điện trúng thầu trong quá trình đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư làm cơ sở xác định giá điện trong hợp đồng mua bán điện. Cơ chế này sẽ góp phần hạn chế rủi ro, giảm bớt những bất đồng trong quá trình đàm phán, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án điện lực.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cũng đề cập yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển năng lượng tái tạo, trong đó có điện gió, điện mặt trời và các nguồn năng lượng mới, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam.

Quy định rõ hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên Hội đồng dân tộc của Quốc hội quan tâm đến chính sách hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo và hộ chính sách xã hội. Đây là chính sách có ý nghĩa thiết thực đối với hộ nghèo, hộ chính sách xã hội, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, hỗ trợ chỉ có hiệu quả khi đến đúng người và đúng thời điểm. Trong thực tế, có hộ ở xa trung tâm, thông tin cư trú và tình trạng hộ nghèo thay đổi, nếu thủ tục xác nhận phức tạp hoặc việc chuyển đổi phương thức hỗ trợ thiếu chuẩn bị thì chính những người cần hỗ trợ nhất có thể bị chậm hưởng chính sách.

Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc xác định đối tượng, trách nhiệm bảo đảm nguồn kinh phí và việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị điện lực với chính quyền địa phương; giao Chính phủ quy định mức và phương thức hỗ trợ phù hợp; đồng thời, có phương án chuyển tiếp để các hộ đang được hưởng chính sách không bị gián đoạn khi điều chỉnh cơ chế giá hoặc cách thức chi trả.

Bất cập tiêu chí chọn nhà đầu tư và giá điện

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên Ủy ban Khoa học và Công nghệ, Môi trường của Quốc hội cho biết, nhiều ý kiến cho rằng các tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư như quy mô công suất tối thiểu 1000MW và vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng có thể tạo ra rào cản tiếp cận thị trường và cần phải được quy định rõ trong luật. Đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát, thống nhất nguyên tắc chung và làm rõ mối quan hệ giữa các điều khoản để bảo đảm tính minh bạch và đồng bộ về phương thức đấu thầu và tiêu chí ưu tiên.

Về giá điện, chính sách tài chính và sự đồng bộ giữa luật với nghị định, nội dung dự thảo có sự thay đổi lớn liên quan đến cam kết thu hồi chi phí, lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư và cơ chế ngân sách nhà nước bù đắp phần chênh lệch giá điện. Do đó, Chính phủ cần báo cáo, làm rõ phạm vi áp dụng, đánh giá tác động tài chính và khôi phục các điều kiện kiểm soát, quy định nguyên tắc cốt lõi để bảo đảm khung pháp lý chặt chẽ.

Thiết kế cụ thể chính sách của Nhà nước về phát triển điện lực

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội quan tâm đến những chính sách của Nhà nước về phát triển điện lực được quy định tại Điều 5 dự thảo.

Theo đại biểu, đối với các quy định mang tính nguyên tắc, cần làm rõ nội hàm và bảo đảm tính quy phạm của chính sách. Tại khoản 6, điều này, nội dung còn chung chung, dẫn đến có thể hiểu nhiều cách khác nhau, khó triển khai trong thực tế.

Đối với những chính sách có tác động trực tiếp đến thị trường điện, an sinh xã hội và đời sống người dân, cần tiếp tục rà soát, nghiên cứu cần trọng, kỹ lưỡng, có đánh giá tác động của chính sách.

Về chính sách phát triển nhiệt điện khí tại khoản 8, đại biểu đề nghị bổ sung, làm rõ cơ sở và đánh giá đầy đủ tác động của chính sách đối với thị trường điện, cơ chế mua bán điện và hoạt động của các nhà máy điện hiện hữu, bảo đảm sự phù hợp với cơ chế thị trường, tránh tạo ra những tác động bất lợi hoặc làm phát sinh bất bình đẳng giữa các nguồn điện.

Về chính sách hỗ trợ tiền điện tại khoản 13 quy định "Ngân sách nhà nước hoặc các nguồn tài chính, quỹ hợp lệ, hợp pháp thực hiện hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng khách hàng sử dụng điện theo quy định của Chính phủ phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ" còn chung chung, chưa rõ nguồn lực thực hiện. Theo đại biểu, nếu chính sách này không được thiết kế cụ thể sẽ phát sinh nhiều khó khăn khi triển khai hướng dẫn cấp phát, quyết toán kinh phí tiền điện hỗ trợ hộ nghèo.