Đừng để người thầy bất an trên bục giảng

Sáng 19/10, trong giờ chữa bài kiểm tra, một nam sinh lớp 12, Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) đã hành hung cô giáo dạy toán, đồng thời là giáo viên chủ nhiệm. Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam nam sinh để điều tra về tội cố ý gây thương tích.

Sự việc không chỉ khiến dư luận bàng hoàng bởi hành vi bạo lực, mà còn đặt ra một câu hỏi nhức nhối: Điều gì đang xảy ra với truyền thống “tôn sư trọng đạo” trong đời sống hôm nay?

Từ ngàn đời nay, dân tộc Việt Nam vốn trọng đạo học, quý người hiền tài và tôn kính người thầy. Câu ca dao “Muốn sang thì bắc cầu Kiều/ Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy” không chỉ nói về sự biết ơn đối với người dạy chữ, mà còn gửi gắm một quan niệm sâu sắc: Tri thức đáng quý, người trao truyền tri thức càng đáng trân trọng.

Người thầy không chỉ giúp học trò giải một bài toán, hiểu một tác phẩm văn chương hay chinh phục một kỳ thi. Sâu xa hơn, nghề dạy học là hành trình góp phần hình thành nhân cách, bồi đắp lương tri và giúp mỗi con người học cách sống có trách nhiệm.

Có những bài học theo học trò suốt cuộc đời, có những lời nhắc nhở chỉ thực sự thấm thía sau nhiều năm trưởng thành, có những người thầy khi đã rời xa bục giảng vẫn hiện diện trong cách học trò nghĩ, sống và đối xử với mọi người.

Bởi vậy, tôn sư trọng đạo chưa bao giờ chỉ là một nghi thức. Đó là đạo lý biết ơn, là năng lực nhận ra giá trị của tri thức và người trao truyền tri thức, là cách một con người thể hiện sự trưởng thành trong ứng xử.

Thế nhưng, vụ việc ở Trường THPT Mạc Đĩnh Chi buộc chúng ta phải đối diện với một thực tế đau lòng khi học sinh có thể dùng bạo lực với giáo viên ngay trong lớp học, trước sự chứng kiến của bạn bè, thì những lời dạy về lễ nghĩa, lòng biết ơn và cách giải quyết bất đồng bằng đối thoại đã không đủ sức ngăn chặn hành vi ấy trong tình huống cụ thể.

Không thể lấy sự nóng giận để biện minh cho bạo lực. Không thể lấy bất đồng với cách nhắc nhở, đánh giá hay kỷ luật của giáo viên làm lý do cho hành vi xâm phạm thân thể người khác. Một học sinh có quyền nêu ý kiến, có quyền đề nghị xem xét lại điều mình cho là chưa thỏa đáng, nhưng không có quyền biến sự bất bình thành hành động gây tổn thương.

Bục giảng vốn là nơi người thầy truyền trao tri thức, nơi học trò được hướng dẫn để trưởng thành. Không thể để nơi ấy trở thành không gian mà người dạy phải lo sợ trước chính học trò của mình.

Có những đêm người thầy trăn trở vì một em học yếu, một em sa sút tinh thần, một em có biểu hiện bất thường. Có những lời nhắc nhở xuất phát từ mong muốn học trò tiến bộ, dù đôi khi cách diễn đạt chưa đủ khéo léo. Có những niềm vui rất nhỏ khi một học sinh biết nhận lỗi, biết sửa mình, biết bước qua một giai đoạn khó khăn để trưởng thành hơn.

Nghề giáo được gọi là nghề gieo hạt nhưng người gieo hạt cũng là con người, có cảm xúc, giới hạn và những tổn thương cần được thấu hiểu. Họ không thể chỉ được yêu cầu kiên nhẫn vô hạn, bao dung vô điều kiện, hy sinh không đòi hỏi, trong khi quyền được an toàn và được tôn trọng của chính mình lại trở thành điều có thể bị xem nhẹ.

Đừng chỉ hỏi người thầy đã làm gì để học sinh không nổi nóng mà hãy hỏi học sinh đã được dạy như thế nào về giới hạn của hành vi, về trách nhiệm với cảm xúc, về hậu quả của việc làm tổn thương người khác. Hãy hỏi gia đình đã đồng hành với con ra sao, nhà trường đã phát hiện và xử lý những dấu hiệu bất ổn như thế nào, và xã hội đã thực sự coi trọng công việc giáo dục nhân cách đến đâu.

Một nền giáo dục không thể chỉ đo thành công bằng điểm số, số lượng giải thưởng, tỉ lệ đỗ đại học hay những bảng thành tích đẹp đẽ.

Nếu một học sinh có thể giải những bài toán khó nhưng không biết kiềm chế hành vi, có thể đạt điểm cao nhưng không biết tôn trọng người khác, thì giáo dục vẫn còn một khoảng trống đáng lo ngại. Tri thức giúp con người mở rộng năng lực; nhân cách giúp con người biết sử dụng năng lực ấy một cách có trách nhiệm.

Nhìn nhận một cách xuyên suốt, sự việc trên chỉ là cá biệt. Trong các trường học, hầu hết học trò lễ phép, giàu lòng biết ơn, biết sẻ chia với thầy cô. Nhiều thế hệ học sinh trưởng thành từ sự dìu dắt tận tâm của người dạy học. Một vụ việc không đại diện cho tất cả, nhưng một vụ việc nghiêm trọng cũng không thể bị xem nhẹ chỉ vì nó không đại diện cho số đông.

Điều cần thiết lúc này không phải là những lời lên án đầy giận dữ rồi nhanh chóng lãng quên, mà là sự nhìn nhận thẳng thắn, công bằng và những hành động đủ mạnh mẽ để ngăn ngừa sự tái diễn. Những hành vi bạo lực cần được xác minh, xử lý theo quy định; giáo viên bị tổn thương cần được chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và bảo vệ quyền lợi chính đáng.