Thiếu máu thai kỳ, nguy cơ không thể xem nhẹ

Nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe mẹ và thai nhi

Ở tuần thai thứ 32, chị Nguyễn Thị Hồng (32 tuổi, xã Kẻ Sặt) yên tâm hơn khi sức khỏe ổn định, thai nhi phát triển tốt. Ngay từ những tuần đầu mang thai, chị được bác sĩ phát hiện thiếu sắt qua xét nghiệm. Sau khi được kê đơn bổ sung sắt và vitamin, chị duy trì sử dụng theo hướng dẫn, đồng thời khám thai định kỳ để theo dõi sức khỏe mẹ và bé.

Với chị Chu Gì Sở, 36 tuổi (trú tại xã Tân Trường), lần mang thai thứ 5 khiến chị nhiều lo lắng do 4 lần trước đều gặp tình trạng thai chết lưu. Vì vậy, chị chủ động đến cơ sở y tế theo dõi từ những tuần đầu thai kỳ. Tình trạng nghén nhiều, ăn uống kém khiến chị có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng. Qua xét nghiệm, bác sĩ cũng phát hiện chị bị thiếu máu. Với tiền sử sản khoa phức tạp, chị càng cần được theo dõi sức khỏe và bổ sung dưỡng chất theo chỉ định.

Hai trường hợp cho thấy thiếu máu, thiếu sắt có thể xuất hiện ở những thời điểm khác nhau và không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ rệt. Nếu chị Hồng được phát hiện sớm qua xét nghiệm, tình trạng nghén kéo dài, ăn uống kém của chị Chu Gì Sở đòi hỏi theo dõi dinh dưỡng chặt chẽ hơn.

Khi mang thai, cơ thể người phụ nữ cần tăng lượng máu để đáp ứng sự phát triển của thai nhi và nhau thai. Nhu cầu sắt, axit folic và các vi chất tham gia tạo máu cũng tăng. Nếu chế độ ăn không đáp ứng đủ hoặc lượng sắt dự trữ trước khi mang thai thấp, thai phụ dễ bị thiếu máu, trong đó thiếu máu do thiếu sắt là nguyên nhân thường gặp.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thiếu máu là vấn đề sức khỏe đáng lưu ý ở phụ nữ mang thai trên toàn cầu. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ thiếu máu ở nhóm này khoảng 25 - 36%. Nguyên nhân có thể liên quan đến chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý, thiếu sắt, axit folic, mang thai nhiều lần, khoảng cách giữa hai lần mang thai ngắn hoặc tiền sử thiếu máu.

Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu. Thai phụ có thể mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, da xanh, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc khó thở khi vận động. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể xuất hiện do thay đổi sinh lý trong thai kỳ nên dễ bị bỏ qua. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện thiếu máu qua xét nghiệm trong lần khám thai.

Thiếu máu làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu, ảnh hưởng đến thể trạng và sinh hoạt của người mẹ. Nếu tình trạng nặng hoặc kéo dài mà không được điều trị phù hợp, nguy cơ biến chứng trong thai kỳ và cuộc sinh có thể tăng. Người mẹ cũng có thể hồi phục khó khăn hơn nếu mất máu khi sinh.

Đối với thai nhi, thiếu máu ở mẹ, nhất là ở mức độ nặng, có thể ảnh hưởng đến việc cung cấp oxy và dưỡng chất, làm tăng nguy cơ chậm phát triển trong tử cung, sinh non hoặc nhẹ cân. Vì vậy, phát hiện và xử trí thiếu máu kịp thời góp phần bảo vệ sức khỏe người mẹ, giảm nguy cơ bất lợi cho thai nhi.

Phòng ngừa từ dinh dưỡng và khám thai định kỳ

Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Hồng Hạnh, Trưởng Khoa Khám bệnh - Cấp cứu (Bệnh viện Phụ sản Hải Dương), thiếu máu không nên chỉ được xem là tình trạng mệt mỏi thông thường khi mang thai. Thai phụ cần khám đúng lịch, xét nghiệm theo chỉ định để xác định tình trạng, mức độ và nguyên nhân thiếu máu. Tự mua thuốc bổ sung hoặc chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài có thể khiến việc xử trí không phù hợp.

Phòng ngừa thiếu máu nên bắt đầu từ trước khi mang thai. Phụ nữ có kế hoạch sinh con cần kiểm tra sức khỏe, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, phát hiện sớm thiếu máu, thiếu sắt để được tư vấn bổ sung phù hợp. Điều này đặc biệt cần thiết với người từng thiếu máu, mang thai nhiều lần hoặc có khoảng cách giữa các lần mang thai ngắn.

Trong thai kỳ, chế độ ăn đa dạng, cân đối giúp cung cấp dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo máu. Thai phụ nên bổ sung thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, trứng, đồng thời bảo đảm cung cấp axit folic, vitamin và các vi chất cần thiết. Với người nghén kéo dài, nôn nhiều, ăn uống kém, cần trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn, tránh thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài. Bên cạnh dinh dưỡng, bổ sung sắt và axit folic theo hướng dẫn của cán bộ y tế là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa thiếu máu.

Thai phụ cần thông báo với bác sĩ khi mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh, hồi hộp hoặc khó thở bất thường. Không nên mặc định đây là biểu hiện bình thường của thai kỳ hoặc tự sử dụng chế phẩm bổ sung với suy nghĩ dùng càng nhiều càng tốt.

“Khám thai định kỳ và thực hiện xét nghiệm máu theo chỉ định là cách quan trọng để phát hiện thiếu máu ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Từ kết quả xét nghiệm, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ thiếu máu, xác định nguyên nhân và hướng dẫn điều trị, bổ sung dưỡng chất phù hợp. Những trường hợp thiếu máu nặng hoặc có bệnh lý đi kèm cần được theo dõi chặt chẽ”, bác sĩ Hạnh khuyến cáo.