Điều chỉnh giáo dục người khuyết tật theo hướng linh hoạt, sát thực tiễn

Phân định lại trách nhiệm quản lý

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nội dung sửa đổi tập trung vào việc điều chỉnh trách nhiệm quản lý phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; xử lý một số vấn đề phát sinh từ thực tiễn nhằm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của người khuyết tật; thực hiện các quy định mới về giáo dục bắt buộc, phổ cập giáo dục; tăng tính linh hoạt trong tổ chức dạy học; đồng thời làm rõ hơn mục tiêu giáo dục và cơ chế thực hiện chính sách hỗ trợ đối với người khuyết tật.

Điểm nổi bật của dự thảo là cách tiếp cận theo hướng tăng tính linh hoạt, phân định rõ hơn trách nhiệm quản lý và tạo điều kiện để người khuyết tật được học tập phù hợp với khả năng, nhu cầu và đặc điểm riêng, qua đó hỗ trợ tốt hơn quá trình hòa nhập cuộc sống và cộng đồng.

Dự thảo thông tư điều chỉnh trách nhiệm của các cơ quan quản lý giáo dục và chính quyền địa phương trong tổ chức, kiểm tra, giám sát hoạt động giáo dục dành cho người khuyết tật. Theo đó, nhiều nhiệm vụ trước đây được giao cho cấp huyện hoặc cơ quan chuyên môn cấp huyện được điều chỉnh theo hướng giao trách nhiệm cho UBND cấp xã; đồng thời xác định rõ hơn vai trò phối hợp, hướng dẫn và kiểm tra của UBND cấp tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo.

Cụ thể, UBND cấp xã được giao trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra hoạt động của trường có lớp giáo dục chuyên biệt theo thẩm quyền được giao; đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở công lập theo thẩm quyền và nguồn lực được giao; quản lý hoạt động giáo dục chuyên biệt trên địa bàn.

Đối với giáo dục hòa nhập, cấp xã có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch; vận động người khuyết tật tham gia học tập; kiểm tra việc thực hiện chính sách và báo cáo kết quả theo quy định.

Dự thảo cũng quy định UBND cấp xã thực hiện trách nhiệm quản lý, tổ chức chi trả học bổng và hỗ trợ chi phí mua phương tiện, đồ dùng học tập dùng riêng cho người khuyết tật thuộc các nhóm đối tượng được quy định. Việc phân định lại trách nhiệm như trên nhằm bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời đưa hoạt động quản lý, hỗ trợ người khuyết tật đến gần hơn với cơ sở, nơi trực tiếp nắm bắt nhu cầu học tập và điều kiện thực tế của từng người học.

Tăng tính linh hoạt trong tổ chức giáo dục

Dự thảo nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động giáo dục phải dựa trên khả năng, nhu cầu và đặc điểm riêng của từng người học. Đồng thời, sự kết nối giữa giáo dục chuyên biệt, giáo dục bán hòa nhập và giáo dục hòa nhập được mở rộng khi người học là người khuyết tật tham gia các chương trình giáo dục hiện hành. Nội dung học tập của học sinh khuyết tật tại các trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập, trường hoặc lớp giáo dục chuyên biệt được xây dựng trên cơ sở kết hợp nội dung giáo dục kỹ năng đặc thù, dạy kỹ năng nghề và các nội dung thuộc chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, chương trình xóa mù chữ, chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở, chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông, chương trình trung học nghề. Trên cơ sở đó, nhà trường điều chỉnh nội dung giáo dục phù hợp với khả năng và nhu cầu của người khuyết tật. Cách tiếp cận này tạo điều kiện để người học được tiếp cận chương trình phù hợp hơn với năng lực thực tế và mục tiêu phát triển cá nhân.

Dự thảo bổ sung chương trình xóa mù chữ và giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở. Theo dự thảo, việc bổ sung này nhằm khắc phục khó khăn trong việc tham gia giáo dục đối với người khuyết tật đã quá độ tuổi quy định, đồng thời góp phần bảo đảm thực thi các quy định mới về giáo dục bắt buộc đối với người khuyết tật. Quy định này có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt, bởi đối với người khuyết tật, quá trình học tập có thể bị gián đoạn hoặc bắt đầu muộn hơn so với lứa tuổi thông thường. Việc mở rộng các chương trình phù hợp giúp bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục không bị thu hẹp chỉ vì yếu tố độ tuổi.

Dự thảo bổ sung nội dung giáo dục kỹ năng nghề vào chương trình dành cho người khuyết tật tại các trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập, trường và lớp giáo dục chuyên biệt. Đây là cơ sở để việc xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, tổ chức hoạt động dạy học linh hoạt và định hướng nghề nghiệp cho người khuyết tật được thực hiện rõ ràng hơn.

Dự thảo đồng thời điều chỉnh yêu cầu về tiêu chuẩn trình độ đào tạo đối với Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Giám đốc, Phó Giám đốc và giáo viên tại các cơ sở giáo dục chuyên biệt và trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập. Theo đó, thời hạn hoàn thiện chứng chỉ còn thiếu đối với Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Giám đốc, Phó Giám đốc tại trường giáo dục chuyên biệt, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập là 3 năm kể từ ngày có quyết định bổ nhiệm. Đối với giáo viên tại trường giáo dục chuyên biệt, lớp giáo dục chuyên biệt và trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, thời hạn hoàn thiện chứng chỉ được quy định là 1 năm kể từ ngày có quyết định. Cách quy định này tạo ra một lộ trình chuyển tiếp phù hợp trong bối cảnh thực tế đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên dành cho giáo dục người khuyết tật còn thiếu. Đồng thời, dự thảo vẫn giữ yêu cầu bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ liên quan đến giáo dục hòa nhập và giáo dục đặc biệt, qua đó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, hỗ trợ và giáo dục người khuyết tật.

Có thể thấy, các nội dung sửa đổi được đề xuất theo hướng vừa thích ứng với mô hình quản lý mới, vừa tăng tính linh hoạt trong tổ chức giáo dục và làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan quản lý ở từng cấp. Dự thảo tiếp tục đặt người khuyết tật ở vị trí trung tâm của chính sách giáo dục, với mục tiêu bảo đảm cơ hội học tập phù hợp, nâng cao khả năng hòa nhập và tạo điều kiện để người học phát triển bền vững trong đời sống xã hội.