Khi thành công trở thành áp lực với người trẻ

Mạng xã hội và nỗi lo tụt lại phía sau

Mạng xã hội mở ra cơ hội tiếp cận thông tin, học hỏi kinh nghiệm và tìm kiếm cảm hứng. Tuy nhiên, việc thường xuyên tiếp xúc với những câu chuyện thành công cũng khiến nhiều người trẻ vô tình lấy thành tựu của người khác làm thước đo cho bản thân.

Chỉ với vài thao tác lướt màn hình, những video, bài viết về người trẻ có thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng, sở hữu nhà, xe hay đạt thành tích học tập nổi bật liên tục xuất hiện. Đằng sau những hình ảnh hào nhoáng ấy là áp lực vô hình đối với những người đang loay hoay tìm hướng đi cho mình.

Kim Ngân (19 tuổi), sinh viên năm thứ hai Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, cho biết thường xuyên bắt gặp những nội dung về người trẻ thành công trên TikTok, Facebook.

“Mình hay thấy những bạn bằng tuổi hoặc thậm chí ít tuổi hơn đã kiếm được vài chục triệu đồng một tháng, tự kinh doanh hoặc có công việc rất tốt”, Ngân chia sẻ.

Điều khiến Ngân chú ý là nhiều người vừa học tập vừa có thể kiếm tiền, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng sự nghiệp từ sớm. Những câu chuyện ấy vừa tạo động lực, vừa khiến cô suy nghĩ về tốc độ phát triển của bản thân.

Cùng tâm trạng, Khánh Sơn (19 tuổi), thí sinh tự do dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 để theo đuổi ngành học mong muốn, thừa nhận từng cảm thấy áp lực khi nhìn thấy thành công của bạn bè đồng trang lứa.

“Khi thấy những bạn trẻ thành công, đôi lúc em rất ngưỡng mộ và lấy đó làm động lực cố gắng. Nhưng cũng có lúc em tự hỏi liệu bản thân có đang chậm hơn mọi người hay không, đặc biệt trong quãng thời gian ôn thi để thi lại”, Sơn nói.

Không chỉ dừng ở cảm giác lo lắng, áp lực thành tích còn khiến một số người trẻ thay đổi sinh hoạt, cố gắng quá sức để chứng minh năng lực.

Ngọc Minh (20 tuổi), đang học tập tại Hà Nội, từng thường xuyên thức khuya ôn bài, ép mình tham gia nhiều hoạt động với mong muốn nhanh chóng đạt thành tựu.

“Kết quả nhận lại là da mình xấu đi nhiều, thường xuyên bị đau đầu và cũng không đạt được nhiều thành tựu như mình nghĩ”, Minh kể.

Tương tự, Cẩm Tú (20 tuổi), sinh viên tại Hà Nội, từng đặt ra quá nhiều mục tiêu cùng lúc vì sợ bị bỏ lại phía sau. Việc liên tục chạy theo những cột mốc mới khiến Tú căng thẳng, lo lắng và khó hài lòng với kết quả đạt được.

“Mình dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo lắng và không hài lòng với những gì bản thân đã làm được”, Tú chia sẻ.

Phải mất một thời gian, Tú mới nhận ra bản thân đã quá chú trọng thành tích mà quên ghi nhận những tiến bộ nhỏ trong quá trình học tập, trưởng thành.

Những trải nghiệm trên cho thấy, khi thành công của người khác trở thành tiêu chuẩn để đối chiếu, người trẻ dễ đánh mất sự tự tin và niềm vui trong hành trình phát triển bản thân.

Thành công không có công thức chung

Theo chuyên gia tâm lý giáo dục Nguyễn Lệ Thủy, công tác tại Viện Công nghệ Giáo dục và Phát triển nguồn nhân lực, áp lực phải thành công sớm xuất phát từ ba yếu tố chính: xã hội, gia đình và bản thân người trẻ.

Ở góc độ xã hội, sự phát triển nhanh chóng khiến các tiêu chuẩn thành công ngày càng cao. Những thành tựu từng được xem là đáng tự hào dần trở nên bình thường, buộc nhiều người liên tục đặt ra mục tiêu mới.

Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế vì thế ngày càng lớn, khiến người trẻ dễ cảm thấy bản thân chưa đủ giỏi, chưa đạt được những gì xã hội mong đợi.

Trong gia đình, kỳ vọng của cha mẹ về học tập, nghề nghiệp và thu nhập cũng có thể trở thành sức ép. Tại nhà trường, việc quá chú trọng điểm số, thứ hạng, danh hiệu đôi khi khiến học sinh, sinh viên hình thành quan niệm phải đạt thành tích nổi bật mới được coi là thành công.

Về phía bản thân, nhiều người trẻ chưa hiểu rõ năng lực, sở trường và nhu cầu cá nhân nhưng lại thường xuyên so sánh mình với người khác.

“Tất cả những yếu tố đó cộng vào khiến các bạn luôn có mong muốn, khao khát, kỳ vọng là mình phải thành công sớm, nhưng lại chưa đặt trong hoàn cảnh và năng lực của bản thân”, bà Thủy phân tích.

Theo chuyên gia, mạng xã hội càng khuếch đại áp lực này khi liên tục đưa đến những hình ảnh thành công nổi bật, dễ tạo tâm lý FOMO, tức nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội hoặc bị bỏ lại phía sau.

Người trẻ có thể cảm thấy mình đang tụt hậu, thiếu năng lực nhưng lại không biết bắt đầu thay đổi từ đâu.

Nếu kéo dài, việc so sánh bản thân với người khác có thể dẫn đến căng thẳng, mặc cảm, suy giảm chất lượng cuộc sống, thậm chí làm gia tăng nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tinh thần.

Bà Thủy lưu ý cần phân biệt áp lực mang tính thúc đẩy với trạng thái bi quan, mất động lực. Người chịu áp lực nhưng vẫn có mục tiêu rõ ràng có thể tiếp tục cố gắng, trong khi người thường xuyên chán nản, tự ti dễ thu mình, ngại giao tiếp hoặc tìm đến những hình thức giải trí thiếu lành mạnh.

Để hạn chế tác động tiêu cực, chuyên gia khuyến nghị người trẻ cần sử dụng mạng xã hội có chọn lọc, cân bằng thời gian học tập, làm việc và nghỉ ngơi.

Quan trọng hơn, mỗi người cần hiểu rõ điểm mạnh, hạn chế và điều kiện thực tế của bản thân để xây dựng mục tiêu phù hợp, thay vì chạy theo những tiêu chuẩn thành công của người khác.

“Tiêu chí đặt ra phù hợp với năng lực của mình thì đó đã là thành công rồi. Thực ra, không có công thức thành công chung dành cho tất cả mọi người”, bà Thủy nhấn mạnh.

Bên cạnh nỗ lực cá nhân, gia đình và nhà trường cần đồng hành, giảm áp lực thành tích, tạo điều kiện để người trẻ khám phá năng lực, định hướng nghề nghiệp và phát triển theo thế mạnh riêng.

Cha mẹ cần lắng nghe, động viên thay vì so sánh con với người khác. Nhà trường cần chú trọng giáo dục kỹ năng sống, giúp học sinh, sinh viên nhận diện những giá trị chưa phản ánh đầy đủ thực tế trên mạng xã hội.

Theo bà Thủy, giáo dục không phải để thay đổi một con người theo khuôn mẫu có sẵn, mà giúp mỗi cá nhân hiểu chính mình và tìm được con đường phù hợp.

Chuyên gia cũng nhắn nhủ người trẻ nên xem thành công của người khác là nguồn cảm hứng thay vì áp lực. Bởi những gì xuất hiện trên mạng xã hội không phản ánh toàn bộ hành trình phía sau mỗi thành tựu.

Mỗi người có xuất phát điểm, hoàn cảnh và tốc độ trưởng thành khác nhau. Thành công vì thế không nhất thiết phải đến sớm, mà quan trọng là sự tiến bộ bền vững và khả năng lựa chọn con đường phù hợp với chính mình.