Dấu ấn chùa cổ Đồng Niên

Độc đáo nghệ thuật kiến trúc

Chùa Đồng Niên, hay còn gọi là chùa Diên Phúc, là công trình tín ngưỡng lâu đời gắn với lịch sử và đời sống văn hóa của người dân địa phương. Ngôi chùa không chỉ là nơi thờ Phật mà còn lưu giữ giá trị về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc truyền thống.

Theo những tư liệu do nhà sư Thích Đàm Nghị, trụ trì chùa Đồng Niên lưu giữ, chùa được xây dựng từ thời hậu Lê, từng trải qua các đợt trùng tu vào năm 1800 và năm 1924. Dù một số hạng mục đã thay đổi, ngôi chùa vẫn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ giá trị. Năm 1994, cụm đình, chùa Đồng Niên được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia, ghi nhận những giá trị tiêu biểu trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.

Chùa Đồng Niên có tổng diện tích khoảng 1.622 m², gồm các hạng mục như chính điện, nhà tổ, nhà khách, tam quan và vườn tháp. Nổi bật là ngôi chính điện được xây dựng theo kiểu chữ Đinh gồm 5 gian tiền đường và 3 gian thượng điện. Hệ thống vì kèo, cột gỗ được liên kết theo lối kiến trúc truyền thống, với những họa tiết trang trí hoa sen, chữ Thọ và lá lật cách điệu. Đặc biệt, tam quan chùa được xây dựng theo kiểu chồng diêm, hai tầng tám mái, trang trí hình rồng, phượng cùng các họa tiết tứ linh, tứ quý, tạo nên vẻ trang nghiêm cho không gian thờ tự.

Một trong những điểm nổi bật của chùa Đồng Niên là hệ thống tượng Phật cổ được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Hiện chùa còn lưu giữ 38 pho tượng, phần lớn được chế tác bằng gỗ, sơn son thếp vàng, trong đó có 3 pho tượng bằng đất. Đáng chú ý là bộ tượng Tam Thế Phật có niên đại từ thời hậu Lê, thế kỷ XVIII. Các pho tượng mang đường nét chạm khắc tinh xảo, thể hiện qua dáng ngồi, trang phục và thần thái, phản ánh nghệ thuật điêu khắc của các nghệ nhân xưa.

Bên cạnh hệ thống tượng Phật, chùa còn lưu giữ quả chuông cổ khắc dòng chữ “Diên Phúc tự chung”, có niên đại năm Cảnh Thịnh thứ tám (1800). Ngoài ra, các hiện vật như bia đá, khánh đá cổ cùng những đồ thờ tự truyền thống cũng góp phần tạo nên giá trị văn hóa, nghệ thuật của di tích.

Trước tác động của thời gian, nhiều hạng mục bị xuống cấp. Tháng 3/2020, công trình được trùng tu, tôn tạo với tổng kinh phí hơn 6 tỷ đồng từ nguồn công đức của các tổ chức, cá nhân và nhân dân thập phương.

Gắn bó với đời sống tinh thần người dân

Nếu những pho tượng cổ, chuông đồng và dấu tích kiến trúc kể câu chuyện về lịch sử chùa Đồng Niên thì đời sống sinh hoạt của người dân lại làm nên sức sống bền bỉ của di tích. Từ lâu, ngôi chùa đã trở thành địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc, gắn bó với đời sống tinh thần của người dân địa phương.

Chùa Đồng Niên là nơi diễn ra nhiều nghi lễ Phật giáo truyền thống. Tiêu biểu là lễ Thượng nguyên vào ngày 15 tháng giêng, khi người dân đến chùa lễ Phật, cầu mong một năm bình an, hạnh phúc. Bên cạnh đó, lễ Phật đản vào ngày 8 tháng tư âm lịch theo truyền thống địa phương và lễ Vu lan vào rằm tháng bảy cũng mang ý nghĩa đặc biệt.

Là người sinh sống lâu năm tại tổ dân phố Đồng Niên, bà Nguyễn Thị Vân cho biết: “Tôi thường cùng con cháu, bạn bè đến chùa vào ngày rằm và mùng một hằng tháng. Mỗi lần đến, tôi lễ Phật, cầu mong bình an, sức khỏe cho gia đình và mọi người”.

Việc gìn giữ một di tích lịch sử không chỉ dừng lại ở bảo vệ công trình kiến trúc, mà còn là giữ gìn những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Công tác bảo tồn không chỉ nhằm duy trì sự hiện diện của một công trình cổ, mà còn góp phần lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa gắn với đời sống tinh thần của người dân địa phương.

Ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Trưởng phòng, phụ trách Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Việt Hòa cho biết quan điểm của địa phương là việc tu bổ, tôn tạo phải phù hợp với giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc vốn có của di tích. Những hạng mục cần sửa chữa sẽ được xem xét kỹ và thực hiện theo quy định, tránh làm thay đổi những đặc điểm quan trọng của chùa.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình bảo tồn chùa Đồng Niên khi vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân, vừa giữ gìn những nét riêng đã làm nên giá trị của di tích. Việc lắng nghe ý kiến cộng đồng cũng là một phần trong quá trình, bảo đảm các phương án tu bổ phù hợp với nhu cầu thực tế, đồng thời không ảnh hưởng đến những giá trị truyền thống.

.