Cấp phép nhanh, kiểm soát chặt hoạt động xây dựng

Thuận lợi cho người dân, thêm việc cho cơ sở

Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, nhiều thủ tục hành chính được đưa về xã, phường, trong đó có cấp giấy phép xây dựng. Ông Nguyễn Văn Minh, tổ dân phố Lệ Tảo, phường Phù Liễn cho biết, trước đây, khi cần bổ sung hồ sơ hoặc tìm hiểu thông tin về giấy phép xây dựng, người dân có thể phải đi lại nhiều lần. Nay thủ tục thực hiện tại phường nên thuận tiện hơn, nhất là khi cán bộ địa phương nắm khá rõ hiện trạng đất và quy hoạch khu vực.

Tuy nhiên, thuận lợi đối với người dân cũng đồng nghĩa khối lượng công việc lớn hơn đối với chính quyền cấp xã. Cán bộ chuyên môn không chỉ tiếp nhận hồ sơ mà còn phải kiểm tra thành phần, đối chiếu quy hoạch, chỉ giới, hiện trạng khu đất, thẩm định điều kiện cấp phép. Sau khi giấy phép được cấp, công việc tiếp tục với việc nắm thời điểm khởi công, kiểm tra thi công, phát hiện và xử lý trường hợp xây dựng không phép, sai phép.

Như tại phường Phù Liễn cho thấy khá rõ áp lực này. Từ tháng 7 đến tháng 10/2026, địa phương cấp phép xây dựng cho hơn 90 công trình, chủ yếu là nhà ở riêng lẻ. Đồng thời, qua kiểm tra, phường cũng phát hiện 4 trường hợp vi phạm, gồm xây dựng không phép và sai nội dung giấy phép.

Thực tế tại các địa phương khác cũng cho thấy khối lượng công việc cấp phép xây dựng ở cơ sở rất lớn. Ở những địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, lượng công việc còn lớn hơn. Trong 9 tháng năm 2026, phường Dương Kinh cấp 215 giấy phép, kiểm tra 195 công trình; phường Hưng Đạo cấp 560 giấy phép và phát hiện, xử lý 15 trường hợp vi phạm trật tự xây dựng. Đáng chú ý, trong 15 trường hợp vi phạm này, 5 công trình đã bị xử phạt, tháo dỡ; 10 trường hợp được lập kế hoạch cưỡng chế. Địa phương đồng thời kiện toàn tổ kiểm tra, duy trì tuần tra ở các khu vực có nguy cơ phát sinh vi phạm và phát huy vai trò giám sát của tổ dân phố, cộng đồng dân cư.

Cách làm tại phường Hồng An cũng cho thấy sự chủ động của chính quyền địa phương trong quản lý trật tự xây dựng ngay từ đầu. Trong 9 tháng, phường cấp 366 giấy phép xây dựng, không có hồ sơ quá hạn. Tuy nhiên, tất cả các công trình đều được phòng chuyên môn kiểm tra mặt bằng trước khi khởi công, giám sát trong quá trình thi công và phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn dân cư. Khi phát hiện một công trình xây dựng vượt mật độ cho phép, phường lập biên bản, xử phạt 17,5 triệu đồng và yêu cầu chủ đầu tư tháo dỡ phần vi phạm.

Nhìn chung, việc đưa thẩm quyền cấp phép xây dựng về cơ sở không làm gián đoạn hoạt động cấp phép. Tuy nhiên, giấy phép được cấp không đồng nghĩa nhiệm vụ quản lý đã kết thúc. Thủ tục càng đến gần dân thì nguồn lực, năng lực và trách nhiệm quản lý tại cấp cơ sở càng đặt ra yêu cầu cao hơn.

Tăng chất lượng thẩm định, siết hậu kiểm

Khối lượng công việc lớn là thực tế tại nhiều địa phương, nhưng không thể làm giảm yêu cầu về chất lượng cấp phép và kỷ cương xây dựng.

Kết luận thanh tra được công bố trong tháng 10/2026 tại các địa phương cho thấy một số khâu cần tiếp tục chấn chỉnh. Tại Phù Liễn, qua kiểm tra 70 hồ sơ cấp giấy phép xây dựng, đoàn thanh tra xác định 5 hồ sơ giải quyết quá thời hạn; 14 hồ sơ thiếu thông tin về chỉ giới đường đỏ, chỉ giới xây dựng; 3 hồ sơ có thiếu sót, nhầm lẫn thông tin. Kiểm tra thực tế 50 trường hợp, có 2 công trình xây dựng không đúng nội dung giấy phép và 2 trường hợp xây dựng không phép.

Niên độ thanh tra từ ngày 1/7/2025 đến 31/3/2026, trước thời điểm cơ chế phân cấp mới được triển khai từ ngày 1/7/2026. Tuy vậy, những hạn chế được chỉ ra vẫn là kinh nghiệm trực tiếp đối với các địa phương khi nhiệm vụ hiện nay được chuyển xuống cơ sở nhiều hơn.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Thành Hưng, định hướng quản lý hiện nay là tiếp tục phân định rõ trách nhiệm giữa cấp thành phố và cấp xã. Trong đó, UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng theo phân cấp, tổ chức kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn và xử lý công trình vi phạm trên địa bàn.

Để thực hiện nhiệm vụ này, giải pháp đầu tiên là tiếp tục củng cố đội ngũ chuyên môn. Mới đây, Sở Xây dựng tổ chức tập huấn cho hơn 240 lãnh đạo, công chức trực tiếp tham mưu lĩnh vực xây dựng của 114 xã, phường, đặc khu, tập trung vào quy hoạch, cấp phép, đầu tư xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, quản lý chất lượng và bảo trì công trình. Cùng với nhân lực, cần đẩy nhanh số hóa, liên thông dữ liệu quy hoạch, đất đai, chỉ giới và giấy phép đã cấp. Cán bộ có thể tra cứu trên một hệ thống thống nhất sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời tăng độ chính xác.

Đối với những kiến nghị của các địa phương, Sở Xây dựng tiếp tục tăng cường hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ và thống nhất phương pháp tổng hợp số liệu, biểu mẫu về cấp giấy phép, quản lý trật tự xây dựng và an toàn công trình. Đây cũng là yêu cầu chung trong giai đoạn chuyển tiếp. Cấp thành phố tăng hướng dẫn, kiểm tra nghiệp vụ; cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện hơn đối với địa bàn.

Cùng với đó, lãnh đạo Sở Xây dựng chỉ đạo Chi cục Giám định xây dựng trong thời gian tới tăng cường công tác kiểm tra trật tự xây dựng tại các địa phương, chủ động phối hợp với chính quyền cơ sở, kịp thời phát hiện và hướng dẫn xử lý các trường hợp xây dựng không phép, sai phép, không để vi phạm kéo dài hoặc phát sinh thành điểm nóng. Nhiệm vụ này sẽ được thực hiện thường xuyên, nhất là trong bối cảnh thẩm quyền cấp phép đã được phân cấp mạnh hơn về cấp xã.

Trong công tác hậu kiểm, vai trò của lực lượng Công an cấp xã cũng đang được phát huy rõ hơn. Đến nay, các địa phương trên địa bàn thành phố đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa phòng chuyên môn, Công an địa phương và tổ dân phố trong quản lý trật tự xây dựng; yêu cầu kiểm tra công trình từ khi khởi công, rà soát vị trí, quy mô, số tầng, mật độ, khoảng lùi và kịp thời ngăn chặn vi phạm. Đây là cách làm phù hợp trong điều kiện cán bộ chuyên môn cấp xã cùng lúc phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi công trình xây dựng phân tán trên địa bàn rộng.