Xuất khẩu dầu tăng, giá thế giới chưa giảm

Xuất khẩu dầu phục hồi

Theo công ty phân tích dữ liệu thị trường Kpler, xuất khẩu dầu thô từ vùng Vịnh đạt trung bình 24,6 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 18/10, vượt mức trung bình trước chiến tranh Mỹ - Iran. Tuy nhiên, sự phục hồi về khối lượng xuất khẩu chưa đủ xoa dịu lo ngại trên thị trường năng lượng.

Giá dầu Brent hiện ở mức cao nhất kể từ tháng 4, tăng hơn 60% so với trước chiến tranh. Trong phiên giao dịch ngày 30/10, hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng 12 tăng hơn 2%, có thời điểm vượt 117 USD/thùng.

Theo các nhà phân tích, nghịch lý xuất khẩu phục hồi nhưng giá dầu vẫn tăng phản ánh những rủi ro dai dẳng đối với nguồn cung, đặc biệt là nguy cơ chiến sự Mỹ - Iran leo thang, chi phí vận tải gia tăng và lượng dầu dự trữ suy giảm.

Ông Adi Imsirovic, giảng viên về hệ thống năng lượng tại Đại học Oxford, nhận định nguồn dầu có thể giao ngay vẫn dồi dào, song thị trường hợp đồng tương lai đang phản ánh nguy cơ xung đột kéo dài và leo thang.

Trong bối cảnh đó, các nhà sản xuất và doanh nghiệp vận tải dầu mỏ đã điều chỉnh phương thức hoạt động nhằm duy trì nguồn cung từ Trung Đông.

Theo truyền thông Qatar, trước nguy cơ tàu thuyền bị Iran tấn công tại eo biển Hormuz, các hãng vận tải đã đẩy mạnh phương thức chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác tại vùng biển ngoài khơi Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Theo đó, tàu trung chuyển đưa dầu qua eo biển Hormuz, sau đó chuyển sang các tàu chở dầu chờ sẵn ngoài khu vực nguy hiểm, giúp hạn chế thời gian và quãng đường di chuyển của từng tàu trong vùng có rủi ro cao.

Dữ liệu của Kpler cho thấy trong tháng 8, hơn 70% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển theo phương thức này.

Song song với đó, các nhà sản xuất tăng cường sử dụng những tuyến đường tránh hoàn toàn eo biển Hormuz, chủ yếu thông qua đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, nối các mỏ dầu phía Đông với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, và đường ống Habshan - Fujairah của UAE.

Nhờ những điều chỉnh trên, đến tháng 9, khoảng 40% lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh được vận chuyển qua các tuyến tránh Hormuz, tăng mạnh so với mức 17% trước chiến tranh. Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.

Tuy nhiên, việc duy trì dòng chảy dầu mỏ phải đánh đổi bằng chi phí ngày càng lớn. Theo dữ liệu của Tập đoàn Sở giao dịch chứng khoán London (LSEG), chi phí vận chuyển dầu trong những tuần gần đây tăng lên khoảng 40 USD/thùng, gấp 10 lần mức thông thường, chủ yếu do phí bảo hiểm và những khó khăn về hậu cần.

Rủi ro an ninh hàng hải cũng chưa giảm. Tháng 10 ghi nhận số vụ tấn công tàu thương mại gây thương vong nhiều nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu, với 32 vụ được Trung tâm Điều phối hoạt động thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ghi nhận tính đến ngày 30/10.

Bà Isabel Figuerola-Ferretti, chuyên gia thị trường dầu mỏ tại Đại học Giáo hoàng Comillas ở Madrid (Tây Ban Nha), nhấn mạnh dầu vẫn được vận chuyển nhưng hoạt động này thiếu ổn định, không đồng nghĩa tình hình đã trở lại bình thường, trong khi chi phí cho mỗi thùng dầu tăng đáng kể.

Giá dầu khó sớm hạ nhiệt

Mặc dù xuất khẩu dầu vùng Vịnh có thời điểm vượt mức trước chiến tranh, các chuyên gia cảnh báo điều này chưa phản ánh sự phục hồi bền vững của năng lực sản xuất.

Ông Pavel Molchanov, chiến lược gia đầu tư tại Raymond James & Associates, dẫn số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết sản lượng dầu tháng 9 của các nước thành viên Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) tại vùng Vịnh đạt 15,8 triệu thùng/ngày, tương đương 75% mức trước chiến tranh.

Tỷ lệ này chỉ nhỉnh hơn mức 74% ghi nhận trong tháng 7. Dù là mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát, sản lượng thực tế vẫn thấp hơn đáng kể so với thời bình. Điều đó cho thấy xuất khẩu phục hồi không đồng nghĩa năng lực khai thác đã được khôi phục hoàn toàn.

Một yếu tố đáng lo ngại khác là lượng dầu dự trữ toàn cầu tiếp tục suy giảm, làm thu hẹp khả năng ứng phó với những cú sốc nguồn cung mới.

Theo IEA, lượng dầu dự trữ được ghi nhận giảm thêm 10 triệu thùng trong tháng 9, đưa tổng lượng dự trữ toàn cầu xuống thấp hơn 509 triệu thùng so với trước chiến tranh.

Bà Figuerola-Ferretti cho rằng thị trường đang đối mặt tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài, xuất phát từ những rủi ro đối với hoạt động vận chuyển qua Hormuz, những bất ổn hàng hải và sự suy giảm của các kho dự trữ.

Trong bối cảnh chưa có triển vọng chấm dứt lâu dài cuộc chiến Mỹ - Iran, giới phân tích nhận định giá dầu khó sớm quay lại mức bình thường. Đáng chú ý, hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng 10/2027 vẫn được giao dịch trên 90 USD/thùng trong phiên 30/10, cho thấy thị trường dự báo những tác động của xung đột có thể kéo dài ít nhất sang năm tới.

Theo bà Figuerola-Ferretti, khả năng giá dầu trở lại mức 70 USD/thùng trong tương lai gần là rất thấp. Để đạt được điều đó, cần có sự xuống thang căng thẳng bền vững, khôi phục hoạt động vận tải biển qua Hormuz, bổ sung lượng dầu dự trữ và đưa chi phí vận chuyển về mức thông thường.

Cùng quan điểm, ông Molchanov nhận định nguồn cung khó phục hồi vượt 85% mức trước chiến tranh nếu thiếu một giải pháp ngoại giao lâu dài. Ngay cả khi đạt được thỏa thuận chính trị, quá trình bình thường hóa vẫn đòi hỏi thời gian để rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz, đưa thủy thủ trở lại làm việc và khôi phục các mỏ dầu đang ngừng hoạt động.

Như vậy, dù các tuyến vận chuyển thay thế giúp duy trì xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh, những rủi ro về an ninh, sản lượng và dự trữ vẫn là lực cản lớn đối với quá trình ổn định thị trường. Triển vọng giá dầu vì thế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến xung đột và khả năng khôi phục chuỗi cung ứng năng lượng tại Trung Đông.