Chủ động ứng phó thiên tai do El Nino

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Chỉ thị số 39/CT-TTg ngày 30/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026 - 2027.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Nino, dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Tình trạng này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng; đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.

Trước tình hình trên, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu; chủ động triển khai từ sớm, từ xa các giải pháp phòng ngừa, ứng phó phù hợp với diễn biến thiên tai và điều kiện thực tế, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Chủ động phương án ứng phó

Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, cập nhật phương án ứng phó theo các kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả tình huống bất lợi hơn dự báo.

Các địa phương phải xác định rõ khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao; xây dựng biện pháp ứng phó cụ thể, bố trí nguồn lực và phân công trách nhiệm thực hiện đến cấp xã; chủ động phương án bảo vệ, sơ tán người dân khi cần thiết, không để bị động, bất ngờ.

Đặc biệt, các địa phương phải thường xuyên kiểm kê, đánh giá nguồn nước tại hồ chứa, hệ thống thủy lợi và công trình cấp nước sạch; xác định khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt để xây dựng phương án dự phòng, kết nối và hỗ trợ giữa các hệ thống cấp nước.

Việc phân phối nguồn nước phải ưu tiên nhu cầu sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu, nhất là tại trường học, bệnh viện, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển và những khu vực thường xuyên thiếu nước.

Khi cần thiết, địa phương chủ động huy động lực lượng, phương tiện tại chỗ và đề nghị quân đội, công an đóng trên địa bàn hỗ trợ vận chuyển, cấp nước cho người dân.

Đối với sản xuất nông nghiệp, các địa phương phải tính toán khả năng cấp nước trong toàn bộ mùa khô để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác phù hợp; không bố trí sản xuất tại những khu vực không bảo đảm nguồn nước.

Đồng thời, hướng dẫn người dân tích trữ nước phân tán, áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm, bảo vệ cây trồng lâu năm, vật nuôi và thủy sản trong thời kỳ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn. Đối với khu vực ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi, cần có hướng dẫn kỹ thuật phù hợp nhằm hạn chế thiệt hại, nhất là đối với cây trồng lâu năm khi thiếu nước kéo dài.

Vận hành linh hoạt hồ chứa

Cùng với bảo đảm nguồn nước sinh hoạt và sản xuất, Thủ tướng yêu cầu các địa phương chủ động bố trí nguồn lực sửa chữa, nâng cấp các công trình thủy lợi, kiểm soát mặn, cấp nước sạch, phòng cháy, chữa cháy rừng và các công trình thiết yếu.

Tập trung nạo vét cửa lấy nước, kênh dẫn; lắp đặt trạm bơm dã chiến, xây dựng đập tạm ngăn mặn, trữ nước; bổ sung phương tiện tích trữ nước phù hợp. Đẩy nhanh tiến độ các công trình thủy lợi, cấp nước, phấn đấu đưa vào sử dụng trước thời kỳ cao điểm hạn hán, thiếu nước.

Đối với các hồ chứa thủy điện, thủy lợi và công trình lấy nước trên lưu vực sông, cần tổ chức điều tiết, vận hành linh hoạt, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn nước, nhất là trong thời gian các hồ thủy điện tăng cường điều tiết bổ sung nước cho hạ du.

Việc vận hành hồ chứa phải tuân thủ quy trình, thẩm quyền, phù hợp diễn biến thực tế; chủ động tích đủ nước vào cuối mùa lũ để phục vụ nhu cầu mùa khô, đồng thời bảo đảm an toàn công trình và dân cư hạ du.

Bên cạnh nguy cơ hạn hán, thiếu nước, các địa phương phải rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư và vùng sản xuất khi xuất hiện mưa lớn bất thường; kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và các công trình chống ngập.

Đối với nguy cơ cháy rừng, Thủ tướng yêu cầu xác định các khu vực trọng điểm, bố trí lực lượng, phương tiện và nguồn nước theo phương châm "bốn tại chỗ"; tăng cường trực, tuần tra, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ cháy và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, không để cháy lan, cháy lớn.

Các địa phương phải phân công rõ trách nhiệm, thẩm quyền trong tổ chức thực hiện; chủ động sử dụng ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp để triển khai giải pháp cấp bách, kịp thời đề xuất hỗ trợ đối với những nhiệm vụ vượt khả năng cân đối.

Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân tích trữ nước, sử dụng nước và điện tiết kiệm, chủ động phòng, chống thiên tai; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện tại các khu vực có nguy cơ cao và kịp thời báo cáo khó khăn, vướng mắc.

Nâng cao chất lượng dự báo

Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước và thiên tai; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, cung cấp thông tin sớm, kịp thời để các cơ quan, địa phương chủ động ứng phó.

Bộ có trách nhiệm theo dõi sát diễn biến thực tế, kịp thời tham mưu, đề xuất điều chỉnh các giải pháp chỉ đạo, điều hành khi tình hình thiên tai khác với dự báo.

Đồng thời, xây dựng, cập nhật kịch bản nguồn nước, phương án điều hòa, phân phối nước trên các lưu vực có nguy cơ thiếu hụt, nhất là tại Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.

Trên cơ sở khả năng cấp nước, Bộ chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức sản xuất nông nghiệp, thủy sản phù hợp; đẩy mạnh áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm, sử dụng nước hiệu quả và chuyển đổi sản xuất tại những vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và chủ hồ thủy điện thống nhất kế hoạch điều tiết hồ chứa.

Việc điều tiết phải đặt an toàn tính mạng, sức khỏe của người dân lên trên hết, trước hết; đồng thời hài hòa các yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát điện, phòng, chống lũ và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Bộ cũng có trách nhiệm phối hợp hướng dẫn địa phương xây dựng, cập nhật phương án vận hành hồ chứa linh hoạt, an toàn, hiệu quả; chủ động tích nước khi có nguy cơ thiếu hụt, hạ mực nước hồ khi có dự báo mưa lũ, bảo đảm an toàn công trình và tích đủ nước cuối mùa lũ theo quy trình, thẩm quyền.

Cùng với đó, tổng hợp tình hình, nhu cầu hỗ trợ của các địa phương và đơn vị khai thác công trình thủy lợi thuộc Bộ; phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất kinh phí, giải pháp xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Bảo đảm nguồn điện

Đối với lĩnh vực năng lượng, Thủ tướng giao Bộ Công Thương xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, chủ động huy động nguồn điện thay thế khi lượng nước về hồ thủy điện thiếu hụt trong mùa khô năm 2026 - 2027.

Bộ chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các chủ hồ xây dựng phương án tích nước, vận hành theo quy trình hồ chứa, liên hồ chứa; phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương để bảo đảm cấp nước cho hạ du, phòng, chống lũ và an toàn công trình.

Đồng thời, bảo đảm cung cấp điện ổn định cho các trạm bơm, công trình cấp nước sinh hoạt và phòng, chống thiên tai; chủ động phương án đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao, hướng dẫn sử dụng điện tiết kiệm trong thời kỳ nắng nóng.

Bộ Xây dựng chỉ đạo, đôn đốc các địa phương và đơn vị cấp nước xây dựng phương án bảo đảm cấp nước sinh hoạt an toàn cho đô thị theo các kịch bản nguồn nước.

Trong đó, chú trọng kết nối hạ tầng cấp nước, giảm thất thoát, chuẩn bị nguồn cấp dự phòng, nhất là tại các đô thị lớn, những công trình khai thác nước từ sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc vào hồ chứa thượng lưu; sẵn sàng hỗ trợ nguồn nước sinh hoạt cho khu vực nông thôn khi cần thiết.

Bộ Quốc phòng và Bộ Công an chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư, sẵn sàng hỗ trợ địa phương khi có đề nghị; tham gia vận chuyển, cấp nước, chữa cháy rừng, sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn và xử lý các tình huống thiên tai nghiêm trọng, phức tạp; bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực xảy ra thiên tai theo chức năng, nhiệm vụ.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, địa phương tổng hợp nhu cầu, trình cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương và xuất cấp hàng dự trữ quốc gia để thực hiện các nhiệm vụ cấp bách ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập lụt, úng; bảo đảm hỗ trợ kịp thời, đúng đối tượng, thẩm quyền và quy định hiện hành.

Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng các kênh đối ngoại, cơ chế hợp tác song phương, đa phương và hợp tác lưu vực sông để đề nghị các quốc gia thượng nguồn chia sẻ thông tin, phối hợp vận hành hồ chứa, góp phần bảo đảm nguồn nước cho hạ du Việt Nam khi cần thiết.

Bộ Y tế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng các bộ, ngành liên quan, theo chức năng, nhiệm vụ được giao, phối hợp hướng dẫn địa phương chủ động nguồn lực, triển khai các giải pháp ứng phó với tác động của El Nino; bảo đảm vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh, giảm thiểu thiệt hại đối với người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan thông tấn, báo chí có trách nhiệm bảo đảm thông tin liên lạc, chia sẻ dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành; thông tin kịp thời về diễn biến El Nino, các cảnh báo, hướng dẫn ứng phó, sử dụng nước và điện tiết kiệm; đồng thời phản ánh khó khăn, vướng mắc và phổ biến những giải pháp hiệu quả trong thực tiễn.