Đổi mới thi đua, giảm áp lực thành tích trong trường học

Áp lực từ những chỉ tiêu thành tích

Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, khen thưởng, được kỳ vọng giảm áp lực thành tích trong trường học.

Cùng với các địa phương khác trong cả nước, một số trường ở Hải Phòng đã đưa kết quả học tập, thi cử vào quy chế thi đua. Có trường quy định giáo viên được cộng 5 điểm khi kết quả học tập của học sinh đạt chỉ tiêu kế hoạch chuyên môn, cộng 10 điểm nếu có học sinh đạt giải học sinh giỏi cấp thành phố. Tổng điểm thi đua được sử dụng để xếp loại giáo viên. Có trường quy định thưởng giáo viên ôn thi tuyển sinh lớp 10 theo thứ hạng kết quả môn thi trong cụm chuyên môn.

Việc đưa kết quả học tập, thi cử vào tiêu chí thi đua góp phần khuyến khích giáo viên phấn đấu nâng cao chất lượng giảng dạy. Tuy nhiên, nếu quá chú trọng tỷ lệ học sinh đạt kết quả cao, điểm thi và thứ hạng, việc đánh giá có thể tạo áp lực thành tích, đồng thời chưa phản ánh đầy đủ công sức, hiệu quả giảng dạy của mỗi giáo viên.

Một giáo viên Trường THPT Kim Thành (xã Phú Thái) thừa nhận việc gắn tỷ lệ học sinh khá, giỏi, kết quả thi với xếp loại thi đua tạo áp lực đối với giáo viên. Đầu năm, giáo viên đăng ký chỉ tiêu chất lượng. Sau mỗi đợt khảo sát, điểm số và thứ hạng môn học được quan tâm vì có thể ảnh hưởng đến bình xét thi đua. Với giáo viên chủ nhiệm, áp lực còn đến từ kết quả xếp loại nền nếp của lớp theo tuần, tháng.

Theo giáo viên này, kết quả thi là căn cứ cần thiết để đánh giá chất lượng giảng dạy, nhưng chưa phản ánh hết công sức của giáo viên. Việc phụ đạo giúp học sinh chưa đạt yêu cầu tiến bộ cũng cần ghi nhận, dù lớp không có nhiều điểm cao.

Đồng quan điểm, một giáo viên Trường THPT Nam Sách (xã Nam Sách) cũng cho rằng, khi quá chú trọng điểm số và chỉ tiêu, giáo viên dễ chịu sức ép thành tích. Áp lực ấy có thể chuyển sang học sinh, khiến các em căng thẳng, mệt mỏi.

Kết quả kiểm tra, đánh giá có nguy cơ không phản ánh đúng năng lực thực tế nếu người dạy quá đặt nặng yêu cầu đạt tỷ lệ đã đăng ký. Giáo viên cần đánh giá trung thực để kịp thời hỗ trợ học sinh.

Kết quả mỗi lớp còn phụ thuộc chất lượng đầu vào, khả năng tiếp thu và điều kiện học tập. Áp cùng chỉ tiêu rồi chủ yếu căn cứ điểm số để bình xét có thể thiếu công bằng. Vấn đề không nằm ở việc có giao mục tiêu chất lượng hay không, mà ở cách sử dụng kết quả ấy để ghi nhận năng lực, trách nhiệm và hiệu quả giảng dạy.

Không giảm chất lượng

Chỉ thị số 37 xác định bệnh thành tích chưa được khắc phục triệt để, cơ chế quản lý đánh giá, thi đua, khen thưởng còn bất cập. Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, sử dụng kết quả thi, kiểm tra, đánh giá trong thi đua, khen thưởng theo hướng không tạo áp lực thành tích.

Đặc biệt, chỉ thị yêu cầu không lấy riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Việc rà soát, đổi mới phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026.

Như vậy, Chỉ thị không yêu cầu bỏ các chỉ tiêu chất lượng, càng không phải ngừng đánh giá thi đua. Kết quả học tập và thi cử vẫn cần được xem xét, song phải đặt trong mối liên hệ với quá trình dạy học, sự tiến bộ của học sinh và trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, phải tránh đánh giá cào bằng.

Một giáo viên môn toán cấp THCS ở xã Lai Khê có nhiều năm bồi dưỡng học sinh giỏi cho biết, thành tích thi học sinh giỏi, tuyển sinh lớp 10 hay hội thi giáo viên dạy giỏi đều ghi nhận sự cố gắng của thầy giáo, cô giáo. Nhưng nếu quá chú trọng những con số ấy, công sức dành cho học sinh gặp khó khăn trong học tập có thể chưa được đánh giá tương xứng.

“Không phải lớp nào, năm nào tôi cũng được phân công giảng dạy nhiều học sinh khá, giỏi. Thành công của giáo viên không chỉ là có bao nhiêu học sinh đạt giải mà còn ở chỗ giúp một học sinh yếu tiến bộ, một em thiếu tự tin mạnh dạn phát biểu”, cô giáo này chia sẻ.

Việc bình xét thi đua cần ghi nhận sự tận tâm, tinh thần trách nhiệm, hiệu quả công việc, đổi mới phương pháp giảng dạy và đóng góp cho tập thể. Giảm áp lực chỉ tiêu phải đi đôi với đánh giá công bằng, có căn cứ.

Tương tự, cô giáo ở Trường THPT Nam Sách nhấn mạnh, mỗi giáo viên vẫn phải dạy thật, chấm điểm thật, đánh giá đúng năng lực học sinh; chủ động đổi mới phương pháp, đa dạng hoá hình thức kiểm tra, tạo môi trường học tập cởi mở. Còn cô giáo ở Trường THPT Kim Thành đề xuất tổ chức khảo sát khách quan, dùng kết quả để nhận diện lỗ hổng kiến thức và hỗ trợ học sinh thay vì chỉ chăm chú so sánh thứ hạng.

Thực hiện Chỉ thị 37, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Đào Trọng Đức đã giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất triển khai, báo cáo UBND thành phố.

Có thể nói, để đổi mới đi vào thực tế, các trường cần rà soát tỷ trọng của kết quả học tập, thi cử trong quy chế thi đua, làm rõ cách ghi nhận sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả dạy học.

Tiêu chí phải cụ thể, công khai, phù hợp điều kiện từng trường, từng lớp. Giảm áp lực thành tích chỉ có ý nghĩa khi giáo viên được đánh giá đúng công sức, đồng thời vẫn chịu trách nhiệm về chất lượng từng học sinh.