Đưa nguồn lực đất đai thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước

Đất đai là nguồn lực chiến lược

Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển, tư liệu sản xuất đặc biệt, đồng thời là nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Qua 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, nhiều chủ trương về quản lý, sử dụng đất đã được thể chế hóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những vướng mắc liên quan đến quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giá đất, tài chính đất đai và xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài. Tình trạng sử dụng đất lãng phí, đầu cơ, thất thoát, tham nhũng, tiêu cực ở một số nơi cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật.

Trên cơ sở kế thừa những quan điểm còn nguyên giá trị của Nghị quyết số 18-NQ/TW, Nghị quyết số 21-NQ/TW xác định mục tiêu quản lý đất đai chặt chẽ, minh bạch, công bằng, hiệu quả, bền vững; đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước. Tinh thần xuyên suốt là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng phải bảo đảm công bằng, hài hòa lợi ích và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp.

Hài hòa lợi ích giữa các chủ thể

Nghị quyết tiếp tục khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Việc phân bổ, quản lý, sử dụng đất phải hướng tới lợi ích chung, bảo đảm công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả; kiên quyết ngăn chặn tình trạng thất thoát tài sản công, tham nhũng, lãng phí và lợi ích nhóm.

Đáng chú ý, nghị quyết định hướng chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”. Theo đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chỉ dừng ở việc xác định giá trị tài sản bị thu hồi mà cần quan tâm đến nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân. Các khu tái định cư phải bảo đảm hạ tầng, dịch vụ thiết yếu; đồng thời nghiên cứu cơ chế để người có quyền sử dụng đất tham gia cùng nhà đầu tư trong các dự án phù hợp.

Định hướng này thể hiện rõ yêu cầu lấy người dân làm trung tâm trong xây dựng và thực thi chính sách đất đai. Mỗi quyết định liên quan đến đất đai cần được xem xét trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, góp phần tạo đồng thuận xã hội, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện và bảo đảm ổn định đời sống nhân dân.

Giá đất và tài chính đất đai có tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước, chi phí đầu tư, quyền lợi của người dân và sự phát triển của thị trường bất động sản. Vì vậy, nghị quyết yêu cầu việc xác định giá đất phải dựa trên dữ liệu, phương pháp khoa học, bảo đảm công khai, minh bạch, không để bị thao túng hoặc hình thành giá ảo.

Cùng với đó, nghị quyết định hướng nghiên cứu các chính sách tài chính, thuế phù hợp nhằm khắc phục tình trạng bỏ hoang đất, chậm đưa đất vào sử dụng, đầu cơ, găm giữ đất làm méo mó thị trường và đẩy giá nhà vượt xa khả năng chi trả của người dân. Việc điều tiết hợp lý phần giá trị tăng thêm từ đất do quy hoạch, đầu tư hạ tầng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất cũng nhằm bảo đảm lợi ích được phân bổ hợp lý, tạo thêm nguồn lực cho phát triển hạ tầng, chỉnh trang đô thị và thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Đồng thời, cần tập trung giải quyết các tồn tại kéo dài liên quan đến đất có nguồn gốc nông, lâm trường, trụ sở và nhà, đất công dôi dư, đất sau cổ phần hóa, các dự án chậm triển khai. Việc xử lý phải quyết liệt, đúng pháp luật, công khai, minh bạch, vừa tháo gỡ khó khăn, đưa đất đai vào khai thác hiệu quả, vừa ngăn chặn thất thoát, lãng phí và hành vi trục lợi.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kỷ luật, kỷ cương

Một định hướng quan trọng của nghị quyết là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại về đất đai, dựa trên nền tảng số, dữ liệu số và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến hết năm 2026 hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, dữ liệu; đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đối với diện tích chưa có trong cơ sở dữ liệu. Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai cần được xây dựng đồng bộ, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu liên quan, bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Dữ liệu đầy đủ, minh bạch sẽ tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin, giảm thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng quản lý và hỗ trợ phát hiện sớm các nguy cơ vi phạm. Song song với chuyển đổi số, Nghị quyết yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm soát quyền lực; xử lý nghiêm các vi phạm và nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, nhất là cấp xã, trong giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.

Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 21-NQ/TW, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến để cán bộ, đảng viên, người dân và doanh nghiệp hiểu đúng về nguyên tắc sở hữu toàn dân đối với đất đai, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, cũng như yêu cầu quản lý, khai thác, sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, bền vững. Việc sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất, phù hợp thực tiễn; phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân cần tiếp tục phát huy vai trò giám sát, phản biện, kịp thời phản ánh những bất cập, vi phạm trong thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai.

Nghị quyết số 21-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới không chỉ về chính sách mà còn về tư duy quản lý và trách nhiệm thực thi. Khi đất đai được quản lý chặt chẽ, phân bổ công bằng, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả; quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo vệ; các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được ngăn chặn, xử lý nghiêm minh, nguồn lực đất đai sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao đời sống nhân dân và phát triển đất nước bền vững.