Cần cơ chế thỏa đáng để người dân yên tâm giao tài sản lúc cấp bách

Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Phát biểu thảo luận ở hội trường, đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá việc trưng mua, trưng dụng tài sản tuy không thường xuyên được áp dụng nhưng có ý nghĩa đặc biệt trong những thời khắc cam go nhất, ví dụ như ứng phó với bão lũ, đại dịch Covid-19...

Hiện nay, thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, tài sản cần huy động ngày càng đa dạng, trong khi tổ chức bộ máy chính quyền và pháp luật liên quan đã có nhiều thay đổi. Vì vậy, việc sửa đổi luật là rất cấp thiết.

"Thiên tai, nhân tai có thể ập đến bất ngờ nhưng ứng cứu không thể bị động hay trì hoãn. Cứu người như cứu hỏa, nếu chậm trễ huy động phương tiện, vật tư sẽ dẫn đến đánh mất cơ hội cứu sống con người khi sinh tử cận kề. Vì vậy, pháp luật cần đi trước mở đường, tạo cơ sở để cơ quan chức năng quyết định nhanh, hành động kịp thời, không để vướng mắc cản trở việc cứu hộ, cứu nạn trong hiểm nguy", đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.

Từ yêu cầu vừa ứng cứu kịp thời, vừa bảo đảm quyền lợi và đời sống người dân, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị làm rõ nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản và xác định giá, bồi thường thiệt hại, hoàn trả tài sản.

Về nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu Vũ Văn Tiến lấy minh chứng từ thực tiễn dịch Covid-19 tại thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương trong cả nước để lại bài học sâu sắc về huy động nguồn lực. Khi dịch bùng phát, một số địa phương liên tục mở rộng bệnh viện dã chiến, huy động cơ sở vật chất, phương tiện và nhân lực, nhưng có thời điểm vẫn không đáp ứng kịp nhu cầu điều trị. Một số trường học, ký túc xá được sử dụng phục vụ chống dịch, sau đó phải bố trí phương án hoàn trả để khôi phục hoạt động giáo dục.

Ghi nhận tại khoản 7 điều 6 dự thảo đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng quy định này vẫn còn khái quát, chưa làm rõ phải thực hiện như thế nào trong thực tế.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ hơn tác động của việc trưng dụng đối với tài sản đang phục vụ giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu. Trên cơ sở đó, bổ sung quy định về trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời khi điều kiện cho phép, bảo đảm không làm chậm việc ứng cứu trong tình huống khẩn cấp.

Về xác định giá, bồi thường thiệt hại và hoàn trả tài sản, đại biểu Vũ Văn Tiến lưu ý việc trưng mua, trưng dụng là huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản nhiều khi là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và sự chắt chiu, dành dụm.

"Dự thảo hiện đã có quy định về xác định giá, thanh toán, hoàn trả và bồi thường. Tuy nhiên, điều tôi quan tâm hơn không chỉ là có quy định, mà là quy định có bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng hay không?", đại biểu Vũ Văn Tiến đặt câu hỏi.

Tại điều 19, quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người dân không đồng thuận nhưng doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. Vậy cơ chế nào bảo đảm việc xác định lại giá thực sự độc lập, khách quan, nhất là khi thời điểm thẩm định có thể kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua?

Đối với trưng dụng, tài sản được hoàn trả nếu có hư hỏng sẽ được khắc phục ra sao? Phần thu nhập bị mất sẽ được tính, được bồi thường như thế nào mới thực sự thỏa đáng?

"Tôi đề nghị hoàn thiện cơ chế xác định lại giá với sự tham gia của tổ chức thẩm định độc lập khi có bất đồng; quy định cụ thể căn cứ xác định thu nhập bị mất, chi phí khôi phục và trách nhiệm bồi thường; đồng thời quy định bắt buộc xác nhận hiện trạng tài sản khi bàn giao và hoàn trả", đại biểu Vũ Văn Tiến phát biểu ở hội trường.