Ngăn thông đồng, dìm giá trong đấu giá tài sản

Chiều 3/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Làm rõ thời điểm phát sinh cam kết mua tài sản

Phát biểu ở hội trường, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị xác định rõ thời điểm và cách thức chấp nhận mua tài sản trước khi áp dụng cơ chế bốc thăm và xử lý tiền đặt trước.

Cụ thể, khoản 3 điều 36 quy định người tham dự phiên đấu giá được coi là đã đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm. Nếu không có người trả giá tiếp hoặc trả giá tiếp không hợp lệ thì tổ chức bốc thăm, người từ chối bốc thăm được coi là rút lại giá đã trả.

Đại biểu Việt Nga nhất trí với mục tiêu thiết kế quy định chặt chẽ để hạn chế tình trạng đăng ký hình thức, thông đồng không trả giá, làm cuộc đấu giá không thành và kéo dài việc xử lý tài sản. Tuy nhiên, để cơ chế này được thực hiện minh bạch, cần quy định thống nhất thời điểm chấm dứt quyền rút đăng ký, thời điểm phát sinh cam kết mua và hậu quả của việc không thực hiện cam kết.

Báo cáo giải trình của Bộ Tư pháp cho biết đến ngày tổ chức phiên đấu giá, nếu không còn nhu cầu mua, người tham gia có quyền rút hồ sơ và tiền đặt trước. Trong khi đó, khoản 2 điều 36 chỉ cho phép rút đăng ký do không còn nhu cầu trước thời điểm kết thúc tiếp nhận hồ sơ và tiền đặt trước. Khoản 1 điều này cho phép từ chối tham gia khi có những thay đổi cụ thể về tài sản hoặc điều kiện đấu giá, chưa phải quyền rút lui chung đến ngày mở phiên.

Như vậy, quyền rút lui được viện dẫn trong báo cáo giải trình chưa được thể hiện tương ứng trong dự thảo.

"Tôi không đề nghị cho phép rút đăng ký không giới hạn đến ngày mở phiên. Vấn đề cần làm rõ là người tham gia bị ràng buộc bởi cam kết mua từ thời điểm nào và sự chấp nhận ấy được ghi nhận bằng cách thức nào", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga băn khoăn.

Cơ quan soạn thảo có cơ sở để lập luận rằng người tham gia đã biết giá khởi điểm, biết quy chế và tự quyết định tham dự. Tuy nhiên, khi hậu quả có thể là phải mua tài sản hoặc mất tiền đặt trước, đại biểu đề nghị luật thiết kế một sự xác nhận rõ ràng, có thể kiểm chứng, thay cho việc chỉ suy định từ hành vi tham dự.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị chỉnh lý khoản 3 điều 36: nếu giữ cơ chế bốc thăm ở giá khởi điểm, chỉ đưa vào danh sách những người đã chủ động xác nhận chấp nhận mua ở mức giá này. Nội dung xác nhận, thời điểm phát sinh sự ràng buộc và hậu quả của việc từ chối sau xác nhận phải được thông báo trước, ghi nhận trong hồ sơ, biên bản hoặc trên hệ thống điện tử.

Người đã xác nhận phải chịu trách nhiệm đối với cam kết của mình. Ngược lại, người chưa trả giá hoặc chưa xác nhận chấp nhận giá không nên bị coi là rút lại giá đã trả chỉ vì từ chối bốc thăm.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát đồng bộ điểm d khoản 7 điều 35 và điều 41, quy định rõ việc xử lý tiền đặt trước và trường hợp không có người xác nhận mua. Cách thiết kế này vừa bảo đảm tính nghiêm túc của việc tham gia đấu giá, vừa xác lập rõ căn cứ áp dụng hậu quả pháp lý đối với từng người.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm kiểm tra hồ sơ của tổ chức hành nghề đấu giá đối với tài sản có yêu cầu quản lý đặc thù, nhất là di vật, cổ vật.

Bảo đảm quyền tự nguyện, minh bạch trong đấu giá

Cùng quan tâm về quy định người tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm tại khoản 3 điều 36 mà đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Lã Thanh Tân cơ bản tán thành quy định này.

Chia sẻ bên lề kỳ họp, đại biểu Lã Thanh Tân đánh giá đây là giải pháp cần thiết nhằm khắc phục tình trạng một số đối tượng không có nhu cầu mua tài sản thực sự nhưng vẫn đăng ký, nộp tiền đặt trước, tham dự phiên đấu giá để thông đồng không trả giá, làm cho cuộc đấu giá không thành, tạo điều kiện giảm giá trong những lần đấu giá tiếp theo.

Để bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất với các nguyên tắc của pháp luật dân sự về tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận và bảo vệ quyền tài sản, đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị xác định rõ thời điểm phát sinh hệ quả pháp lý của việc được coi là chấp nhận giá khởi điểm. Cần phân biệt việc đăng ký, nộp tiền đặt trước với việc chính thức tham dự phiên đấu giá; bảo đảm người tham gia được thông báo đầy đủ, rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý trước khi quyết định tham dự.

Đối với trường hợp nhiều người cùng được coi là chấp nhận giá khởi điểm mà không có người trả giá cao hơn, đại biểu Lã Thanh Tân đồng tình với phương án bốc thăm để lựa chọn người trúng đấu giá. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ trình tự, cách thức bốc thăm, việc lập biên bản và giám sát, bảo đảm khách quan, công khai, bình đẳng, không phát sinh cơ chế lựa chọn tùy tiện.

Đối với trường hợp người tham dự từ chối bốc thăm, khoản 3 điều 36 và điểm d khoản 7 điều 35 đã xác định hệ quả rút lại giá đã trả và không được nhận lại tiền đặt trước. Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa các quy định này, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá trong việc thông báo trước về hậu quả pháp lý, bảo đảm chế tài được áp dụng đúng đối tượng, đúng hành vi, tránh phát sinh tranh chấp.

Theo đại biểu Lã Thanh Tân, mục tiêu của quy định không phải là buộc người dân phải mua tài sản bằng mọi giá mà là ngăn chặn việc lợi dụng quyền tham gia đấu giá để cản trở, thao túng thị trường. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế vừa đủ sức răn đe hành vi thông đồng, dìm giá, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia đấu giá ngay tình.