Thiết lập cơ chế, bảo vệ lao động trung niên

Theo thống kê của Ban Công đoàn Khu công nghiệp Hải Phòng, hiện nay, các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố có gần 1.200 doanh nghiệp phát sinh quan hệ lao động, với hơn 362.000 lao động. Trong quý III năm nay, gần 90% số doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất tương đối ổn định. Tuy nhiên, bước sang quý IV, có 29 doanh nghiệp xác nhận bị giảm đơn hàng hoặc giờ làm, 7 doanh nghiệp phải cắt giảm lao động hoặc thu hẹp sản xuất.

Biến động đơn hàng, thị trường xuất khẩu, việc thay đổi dây chuyền và yêu cầu sắp xếp lại hoạt động sản xuất đều có thể dẫn đến cắt giảm lao động. Trong những đợt này, lao động trung niên thường gặp bất lợi hơn so với lao động trẻ do hạn chế về sức khỏe, khả năng thích ứng với công việc mới và mức lương kỳ vọng thường cao hơn.

Với lao động trẻ, mất việc có thể là cơ hội để tìm kiếm và thử sức ở môi trường mới. Nhưng với người ở độ tuổi 40 - 50, đây lại là nỗi lo lớn về sinh kế. Ở độ tuổi này, họ thường phải cùng lúc gánh vác nhiều trách nhiệm như nuôi con ăn học, chăm sóc cha mẹ già và bảo đảm chi tiêu gia đình. Vì vậy, khi nguồn thu nhập ổn định, thậm chí là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình, đột ngột bị giảm hoặc mất đi, cuộc sống của họ sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể.

Không chỉ đối mặt với khó khăn về tài chính, người lao động trung niên còn chịu áp lực về tâm lý. Sau nhiều năm làm việc, tích lũy kinh nghiệm và nâng bậc lương, họ có thể mất đi những lợi thế đã gây dựng khi doanh nghiệp thực hiện cắt giảm nhân sự. Điều này khiến nhiều người rơi vào tâm trạng hụt hẫng, lo lắng về khả năng tìm được công việc mới.

Thực tế, không phải người lao động nào mất việc cũng có thể nhanh chóng tìm được công việc tương đương. Vì vậy, công đoàn cần chuyển từ việc chỉ hỗ trợ khi người lao động thất nghiệp sang chủ động giúp họ thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động. Trong đó, cần chú trọng hỗ trợ người lao động, nhất là lao động trung niên, học nghề mới, tìm kiếm công việc phù hợp với độ tuổi và duy trì thu nhập ổn định.

Để hạn chế tình trạng lao động trung niên mất việc làm, tổ chức công đoàn tại doanh nghiệp cần phát huy vai trò tham gia, đóng góp ý kiến và đề xuất giải pháp phù hợp ngay khi doanh nghiệp có chủ trương tái cơ cấu sản xuất. Qua đó, vừa bảo đảm quyền lợi của người lao động, vừa hỗ trợ chuyển đổi sang công việc phù hợp, nhất là đối với nhóm lao động trong độ tuổi 40 - 50.

Thay vì chỉ vào cuộc khi người lao động đã mất việc, công đoàn cần chủ động tham gia ngay từ khi doanh nghiệp có dấu hiệu khó khăn hoặc xây dựng phương án cắt giảm nhân sự. Cán bộ công đoàn cần tham gia đối thoại với chủ doanh nghiệp, sớm nắm bắt phương án sử dụng lao động và nguyên nhân cắt giảm nhân sự; giám sát việc thực hiện các quy định về thông báo, trao đổi với tổ chức đại diện người lao động và chế độ khi chấm dứt hợp đồng. Đồng thời, công đoàn cần bảo vệ các quyền lợi về tiền lương, tiền phép năm chưa nghỉ, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp thôi việc và các khoản bảo hiểm; kịp thời đại diện người lao động kiến nghị khi quyền lợi không được bảo đảm.

Để giúp lao động trung niên chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động, nhất là trong trường hợp mất việc làm, công đoàn cơ sở cần duy trì chế độ thông tin, báo cáo kịp thời. Hệ thống công đoàn không nên chỉ nắm bắt số lao động tăng, giảm tại từng doanh nghiệp riêng lẻ mà cần tăng cường kết nối thông tin về nhu cầu tuyển dụng tại các khu công nghiệp, khu kinh tế trên địa bàn thành phố.

Mục tiêu là khi một doanh nghiệp phải cắt giảm lao động, cán bộ công đoàn có thể nắm được những doanh nghiệp khác đang có nhu cầu tuyển dụng vị trí tương ứng, từ đó hỗ trợ người lao động tìm kiếm công việc mới trong thời gian sớm nhất. Đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tuyển dụng mà còn góp phần bảo vệ việc làm cho người lao động trên địa bàn thành phố.

Như vậy, tổ chức công đoàn không chỉ thực hiện chức năng chăm lo, hỗ trợ trước mắt mà còn cần trở thành điểm tựa bảo vệ quyền lợi, kết nối cơ hội việc làm và giúp người lao động sớm ổn định cuộc sống khi thị trường lao động biến động, doanh nghiệp tái cơ cấu, chuyển đổi công nghệ hoặc thu hẹp sản xuất.

Một thị trường lao động phát triển bền vững không chỉ cần thu hút lao động trẻ mà còn phải quan tâm giữ gìn, khai thác và phát huy kinh nghiệm, năng lực của lực lượng lao động trung niên, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội.