Chủ động chuẩn bị cho cuộc sống tuổi già

Trang bị kiến thức, kỹ năng trước khi nghỉ hưu

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, khi bước vào tuổi cao, cơ thể con người có nhiều thay đổi. Khả năng vận động, tự phục hồi và tự bảo vệ giảm dần, các nhịp sinh học thay đổi. Cùng với đó, thu nhập, các mối quan hệ xã hội và nhu cầu sinh hoạt cũng có những điều chỉnh khi mỗi người nghỉ hưu.

Nếu không nhận thức đầy đủ những thay đổi này, người cao tuổi dễ duy trì thói quen sinh hoạt, làm việc dựa trên khả năng sức khỏe trước đây. Việc đặt ra những yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng có thể khiến cơ thể quá tải, ảnh hưởng đến sức khỏe. Mặt khác, khi kế hoạch không thực hiện được, nhu cầu không được đáp ứng, người cao tuổi cũng khó tìm thấy sự hài lòng trong cuộc sống.

Từ thực tế đó, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân đề xuất người lao động cần được trang bị kiến thức về quá trình lão hóa, đặc điểm sức khỏe và những bệnh thường gặp ở người cao tuổi trước khi nghỉ hưu. Đây là cơ sở để mỗi người chủ động chăm sóc bản thân, điều chỉnh nhu cầu và tổ chức cuộc sống phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người cao tuổi cần quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, vận động, nghỉ ngơi và môi trường sống. Việc lựa chọn hình thức vận động, thời lượng và tần suất tập luyện cần phù hợp với thể trạng, có sự tư vấn của bác sĩ. Khám sức khỏe định kỳ cũng giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, từ đó điều chỉnh thói quen sinh hoạt và phương pháp chăm sóc bản thân.

Bên cạnh kiến thức, người cao tuổi cần được hướng dẫn những kỹ năng tự chăm sóc thiết yếu như ăn uống an toàn để tránh nghẹn, sặc; vệ sinh răng miệng, tắm rửa, thay quần áo, đi lại và lên xuống phương tiện giao thông. Đồng thời, mỗi người cần biết cách tự đo thân nhiệt, huyết áp, theo dõi cân nặng và nhận biết những dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Không chỉ chuẩn bị về sức khỏe, việc chủ động sắp xếp các nguồn lực tài chính, quan hệ xã hội và khả năng tiếp cận thông tin cũng có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng cuộc sống sau nghỉ hưu.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, với phần lớn người lao động, ổn định thu nhập và bảo đảm các điều kiện sinh hoạt là vấn đề cần được ưu tiên khi bước vào tuổi nghỉ hưu. Những người còn đủ sức khỏe, có công việc phù hợp vẫn có thể tiếp tục lao động để tăng thu nhập, duy trì hoạt động xã hội và phát huy kinh nghiệm, năng lực của bản thân.

Cùng với đó, mỗi người cần điều chỉnh nhu cầu, mục tiêu sống phù hợp với điều kiện sức khỏe và nguồn lực hiện có, tránh đặt ra kỳ vọng quá cao hoặc thu hẹp quá mức nhu cầu cá nhân. Việc duy trì các mối quan hệ tích cực, tiếp cận thông tin và tiếp tục học hỏi cũng góp phần giúp người cao tuổi thích ứng với những thay đổi, giữ tinh thần lạc quan và chủ động trong cuộc sống.

Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Bên cạnh sự chuẩn bị của mỗi cá nhân, quá trình già hóa dân số đang đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi.

Theo các chuyên gia y tế, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, có nguy cơ suy giảm khả năng vận động, suy dinh dưỡng, sa sút trí tuệ, trầm cảm và mất dần khả năng tự chăm sóc. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tạo áp lực đối với gia đình và hệ thống y tế.

PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất cho biết, xu hướng già hóa dân số cùng sự gia tăng các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa và tình trạng đa bệnh lý đang đặt ra những yêu cầu mới trong công tác khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Theo ông, mục tiêu của y học hiện nay không chỉ là điều trị bệnh, kéo dài tuổi thọ mà còn hướng đến duy trì khả năng hoạt động độc lập, kéo dài thời gian sống khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống. Để đạt được mục tiêu này, cần chuyển từ cách tiếp cận điều trị từng bệnh riêng lẻ sang chăm sóc tích hợp, phối hợp đa chuyên khoa, lấy người bệnh làm trung tâm và kết hợp điều trị với theo dõi, chăm sóc lâu dài.

Điều đó đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình, cộng đồng và các cơ sở trợ giúp xã hội. Trong khi đó, mô hình chăm sóc truyền thống chủ yếu dựa vào gia đình đang chịu nhiều áp lực, nhất là khi nhu cầu chăm sóc dài hạn ngày càng tăng.

Tại Hội nghị khoa học kỹ thuật thường niên năm 2026 với chủ đề "Lão khoa tích hợp trong kỷ nguyên già hóa dân số" do Bệnh viện Thống Nhất tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, chăm sóc người cao tuổi cần có sự phối hợp đồng bộ giữa điều trị bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc dinh dưỡng, hỗ trợ tâm lý và duy trì khả năng sinh hoạt độc lập.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, một người cao tuổi có thể đồng thời cần đến nhiều chuyên khoa, sử dụng nhiều loại thuốc và nhận sự hỗ trợ thường xuyên từ gia đình, cộng đồng. Vì vậy, chăm sóc tích hợp không chỉ dừng ở định hướng chuyên môn mà phải được cụ thể hóa bằng cách tổ chức dịch vụ, sự phối hợp thực chất giữa các nhân viên y tế và kế hoạch chăm sóc thống nhất cho từng người bệnh.

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc an toàn, thuận tiện, phù hợp với tình trạng sức khỏe, điều kiện sống và nguyện vọng cá nhân; đồng thời duy trì tốt nhất khả năng vận động, sinh hoạt độc lập và chất lượng cuộc sống.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cũng đề nghị các bệnh viện, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và chuyên gia tăng cường trao đổi kinh nghiệm, phối hợp với Bệnh viện Thống Nhất nghiên cứu, phát triển những mô hình chăm sóc người cao tuổi phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Ở góc độ chính sách, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng kế hoạch phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với chiến lược phát triển kinh tế bạc. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, lộ trình, trách nhiệm của từng địa phương và nguồn lực triển khai.

Trong đó, các nhiệm vụ trọng tâm gồm củng cố năng lực y tế cơ sở, phát triển dịch vụ chăm sóc tại nhà và chăm sóc ban ngày, nâng cao năng lực chuyên ngành lão khoa, đào tạo nhân lực chuyên sâu và thu hút đầu tư vào những lĩnh vực còn thiếu.

Việc kết hợp giữa chủ động chuẩn bị của mỗi cá nhân với phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe đồng bộ sẽ góp phần giúp người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng hơn.