Đại biểu Quốc hội Hải Phòng thảo luận 3 dự án đường cao tốc khoảng 162.000 tỷ đồng

Sáng 7/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng thảo luận ở tổ.

Đồng chí Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Tổ trưởng Tổ thảo luận số 3 chủ trì phiên thảo luận.

Làm rõ sự cần thiết, quy mô đầu tư 3 dự án

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội Hải Phòng quan tâm góp ý về chủ trương đầu tư 3 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc: Bảo Hà - Lai Châu đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum; Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên địa phận tỉnh Sơn La.

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430 km, trong đó cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179 km; cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119 km; cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132 km; với quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế từ 80 đến 100 km/h.

Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.000 tỷ đồng, gồm ngân sách trung ương khoảng 158.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.000 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc (gồm: Lai Châu hơn 2.000 tỷ đồng, Quảng Ngãi hơn 2.000 tỷ đồng).

Với nội dung này, đồng chí Lê Ngọc Châu đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về sự cần thiết đầu tư các dự án; sự phù hợp của các dự án đối với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch có liên quan; quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương án thiết kế và hình thức đầu tư của từng dự án; tổng mức đầu tư, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn của từng dự án; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhu cầu sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng rừng; tiến độ, phân chia dự án thành phần và các cơ chế, chính sách đặc biệt triển khai đầu tư các dự án.

Góp ý về 3 dự án này, nhiều đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng bày tỏ sự đồng tình cao với quyết tâm phát triển hạ tầng giao thông chiến lược nhưng cần đặc biệt lưu ý đến tính khả thi về nguồn vốn đối ứng cho các địa phương khó khăn về ngân sách, bài toán chi phí vận hành, quản lý vật liệu xây dựng và các cơ chế đặc thù đi kèm.

Về chủ trương đầu tư các dự án, một số đại biểu nhấn mạnh ý nghĩa thiết thực của các công trình này đối với việc kết nối vùng, thúc đẩy sản xuất, cải thiện đời sống đồng bào các dân tộc và bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Đáng chú ý, các tuyến đường này đi qua những địa bàn thuộc diện khó khăn nhất cả nước, nơi tỷ lệ hộ nghèo còn cao như Lai Châu, Sơn La. Các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ và cho rằng việc triển khai các tuyến cao tốc này sẽ là "cú hích" lớn sau các chương trình xóa nhà tạm, đầu tư trường học liên cấp mà Chính phủ đã và đang quyết liệt thực hiện.

Áp lực vốn đối ứng và bài toán tài chính cho địa phương khó khăn

Một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm sâu sắc của các đại biểu là khả năng cân đối ngân sách và mức vốn đối ứng của các tỉnh miền núi, vùng sâu vùng xa.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên Hội đồng Dân tộc của Quốc hội bày tỏ sự băn khoăn khi yêu cầu tỉnh Lai Châu đối ứng hơn 2.000 tỷ đồng, tương đương gần 38,7% kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh. Trong bối cảnh nguồn thu ngân sách địa phương còn hạn chế, khoản đóng góp này sẽ tạo ra áp lực nặng nề, có thể buộc tỉnh phải hy sinh hoặc dừng triển khai nhiều công trình an sinh xã hội quan trọng như bệnh viện.

Tương tự, tại Quảng Ngãi, đại biểu Trần Lan Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chỉ rõ việc phải bố trí hơn 2.000 tỷ đồng vốn đối ứng là thách thức lớn đối với một tỉnh biên giới có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tế đó, các đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét không đặt ra yêu cầu đối ứng, hoặc nghiên cứu giảm mức đối ứng xuống khoảng 1.000 tỷ đồng, thậm chí xem xét để ngân sách trung ương bảo đảm toàn bộ đối với những địa phương có số thu thấp như Lai Châu, Sơn La và Quảng Ngãi. Việc này không chỉ giúp các tỉnh giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn tạo điều kiện để địa phương tập trung nguồn lực phát triển hệ thống đường kết nối, hạ tầng dân sinh.

Bên cạnh nguồn vốn đầu tư ban đầu, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, cũng lưu ý về gánh nặng tài chính dài hạn sau khi công trình hoàn thành. Với hàng trăm cây cầu và hầm xuyên núi đòi hỏi chi phí lớn cho thông gió, chiếu sáng, phòng cháy, chữa cháy, ngân sách nhà nước sẽ phải gánh thêm chi phí vận hành, bảo trì rất lớn. Các đại biểu đề nghị Chính phủ cần sớm lượng hóa chi phí vận hành hằng năm và dự báo cụ thể doanh thu từ thu phí để đánh giá chính xác tính bền vững của dự án.

Hoàn thiện hệ thống đường kết nối và nâng cao hiệu quả khai thác

Để việc đầu tư phát huy hiệu quả thực chất, các ý kiến cho rằng các tuyến cao tốc không thể tách rời hệ thống giao thông kết nối địa phương. Đại biểu Trần Lan Phương và Hoàng Văn Tuyên đề nghị cần đầu tư đồng bộ các tuyến đường gom, đường dẫn từ nút giao thông đến các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm (như cà phê, sầu riêng, chanh leo tại Đắk Hà, Quảng Ngãi - Kon Tum), các cơ sở chế biến và đầu mối vận tải.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn chỉ rõ một số dự án như Bảo Hà - Lai Châu dừng lại ở Tân Phong mà chưa tới cửa khẩu Ma Lù Thàng, hay tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum chưa nối trực tiếp vào cao tốc Bắc - Nam phía tây. Do đó, khi tính toán hiệu quả kinh tế, logistics hay lợi thế cửa khẩu, cần bóc tách rõ phần lợi ích chỉ phát sinh khi tuyến đường được nối thông hoàn toàn.

Ngoài ra, các đại biểu cũng đề xuất cần sớm đưa cơ chế khai thác giá trị tăng thêm của quỹ đất quanh các nút giao thông vào thực tiễn; giao các địa phương lập quy hoạch, đấu giá công khai để tái đầu tư hạ tầng, đồng thời siết chặt quản lý, kiểm soát tình trạng mua gom đất và xây dựng tự phát.

Bảo đảm vật liệu xây dựng, tiến độ thi công và cơ chế đặc thù về thiên tai

Về công tác triển khai thi công, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn và đại biểu Hoàng Văn Tuyên phản ánh các hồ sơ hiện mới dừng lại ở nguyên tắc chung mà chưa có số liệu chi tiết về trữ lượng, công suất mỏ cát, đá, đất đắp. Với khối lượng đào đắp khổng lồ (đơn cử như dự án Sơn La cần đào khoảng 117,9 triệu m³ và đắp khoảng 56,5 triệu m³), nguy cơ thiếu vật liệu xây dựng là nguyên nhân hiện hữu có thể làm chậm tiến độ. Các đại biểu kiến nghị Chính phủ rà soát kỹ lưỡng các quy định pháp luật về cấp mỏ, đồng thời có phương án quản lý bãi thải khoa học trên địa hình dốc để phòng tránh rủi ro sạt lở, biến cố thiên tai.

Đặc biệt, do địa hình miền núi phức tạp, chịu ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan, đại biểu Phạm Thúy Chinh đề nghị cần thiết lập một cơ chế đặc thù riêng cho phép điều chỉnh cục bộ hướng tuyến, trắc dọc hoặc xử lý kịp thời các sự cố sạt lở, sụt lún do thiên tai gây ra mà không làm thay đổi mục tiêu tổng thể của dự án.

Các đại biểu kỳ vọng Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu, nghiên cứu thấu đáo các ý kiến đóng góp từ thực tiễn địa phương để hoàn thiện hồ sơ dự án, bảo đảm các tuyến cao tốc khi triển khai sẽ đạt hiệu quả cao nhất, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền trong cả nước.