Sức lay động từ những câu chuyện trên sân khấu cải lương

Những vở diễn “chạm” đến trái tim

Theo dõi vở cải lương “Miền hoa phượng” do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng ra mắt tháng 10/2026, ông Vũ Đình Triều, khán giả đến từ Hà Nội ấn tượng với thông điệp hòa hợp, hòa giải dân tộc. Ông chia sẻ: “Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vở diễn như một lát cắt để chúng ta nhìn nhận vấn đề hòa hợp, hòa giải dân tộc, giáo dục tinh thần đoàn kết, thương yêu trong cộng đồng dân tộc Việt Nam. Đặc biệt, vở diễn ra mắt đúng thời điểm cả nước đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ nên càng có ý nghĩa…”.

Phóng tác từ truyện “Nhiệt đới gió mùa” của nhà văn Lê Minh Khuê, “Miền hoa phượng” không kể về trận đánh hay chiến công mà khai thác bi kịch một gia đình để phản ánh hệ lụy chiến tranh. Những hiểu lầm, tổn thương từ thế hệ trước khiến hai người con cùng quê hương, chung huyết thống nhưng đứng ở hai phía chiến tuyến. Khi chiến tranh kết thúc, hận thù vẫn đè nặng lên số phận con người. Qua cuộc đối diện giữa hai người con, vở diễn đặt ra vấn đề tha thứ, vượt qua định kiến và hàn gắn đổ vỡ. Chất trữ tình của cải lương được khai thác để diễn tả những giằng xé nội tâm, nỗi đau và khát vọng đoàn tụ.

Cũng khơi gợi cảm xúc qua câu chuyện đời sống phía sau người lính, vở “Đất liền và Biển cả” của sân khấu Cải lương Hải Phòng đem đến góc nhìn gần gũi về người chiến sĩ Hải quân. Chị Lê Thị Nguyệt, khán giả ở đường Phan Bội Châu (phường Hồng Bàng), nhận xét: “Lâu nay, các vở diễn về người lính thường tập trung vào chiến đấu, chiến thắng và hy sinh. Nhưng ở “Đất liền và Biển cả”, người chiến sĩ còn có những nỗi nhớ nhà, nhớ gia đình rất thật, có chiều sâu tâm lý khi phải lựa chọn lên đường làm nhiệm vụ trong hoàn cảnh hậu phương còn nhiều khó khăn. Chính điều đó giúp hình tượng người lính trở nên gần gũi và giàu sức lay động hơn”.

Chuyển thể từ kịch bản của nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, vở diễn đan xen câu chuyện bảo vệ chủ quyền biển đảo với những hy sinh thầm lặng của gia đình hậu phương. Nhân vật Quân tiếp nối truyền thống người cha từng hy sinh trên con tàu không số, lên đường làm nhiệm vụ tại Trường Sa, để lại mẹ già mắc bệnh hiểm nghèo và người vợ trẻ đang mang thai. Giữa hiểm nguy nơi biển đảo và biến cố ở đất liền, người chiến sĩ vẫn kiên định với nhiệm vụ, chấp nhận hy sinh để bảo vệ đồng đội, chủ quyền Tổ quốc. Hai mươi năm sau, con trai anh tiếp tục trở thành người lính Hải quân thế hệ thứ ba…

Phát huy thế mạnh biểu cảm của cải lương

Nhiều năm qua, đề tài chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang là mảng sáng tác quan trọng của sân khấu cải lương Hải Phòng. Hình tượng người lính, chiến công bảo vệ Tổ quốc và sự hy sinh của các thế hệ đi trước được thể hiện qua nhiều tác phẩm. Tuy nhiên, cách khai thác ngày càng đa dạng. Bên cạnh những trang sử hào hùng, sân khấu quan tâm hơn đến số phận cá nhân, tổn thương tinh thần, tình cảm gia đình và hành trình vượt qua quá khứ.

Đây cũng là mảnh đất để cải lương phát huy thế mạnh. Sự kết hợp giữa lời ca, âm nhạc, diễn xuất và nghệ thuật biểu cảm giúp loại hình sân khấu này đi sâu vào nội tâm, diễn tả những cung bậc tình cảm tinh tế. Nỗi nhớ, sự day dứt, mặc cảm hay giằng xé giữa tình thân và hận thù đều có thể trở thành điểm nhấn giàu sức lay động. Những làn điệu cải lương với khả năng chuyển tải cảm xúc linh hoạt giúp nhân vật bộc lộ tâm tư khó diễn đạt bằng lời thoại thông thường.

Với đề tài chiến tranh, hậu chiến, khả năng diễn tả tâm trạng và những biến chuyển nội tâm của cải lương càng có ý nghĩa. Đây là lợi thế để nghệ sĩ khắc họa mất mát, day dứt, tình yêu thương và khát vọng hàn gắn. Qua đó, câu chuyện lịch sử không chỉ được kể lại mà còn khơi gợi cảm xúc, sự đồng cảm của khán giả hôm nay.

Theo Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng Nguyễn Thị Thu Thủy, tìm kiếm kịch bản có chiều sâu, góc nhìn mới và cách thể hiện phù hợp với công chúng đương đại là yêu cầu quan trọng. Sân khấu không chỉ nhắc nhớ hy sinh của thế hệ đi trước mà còn giúp người xem hiểu giá trị hòa bình, trân trọng tình thân và trách nhiệm với cộng đồng. Tác phẩm cần có câu chuyện hấp dẫn, nhân vật có số phận, diễn biến tâm lý thuyết phục, tránh cách kể minh họa hoặc chỉ dừng ở thông điệp một chiều.

“Với Hải Phòng, thành phố giàu truyền thống cách mạng, có dấu ấn lịch sử và truyền thống của lực lượng vũ trang, đề tài chiến tranh, hậu chiến còn nhiều chất liệu để khai thác. Những câu chuyện về người lính, hậu phương, gia đình có người thân hy sinh, những cuộc trở về và sự tiếp nối của thế hệ trẻ đều có thể trở thành nguồn cảm hứng sáng tác những tác phẩm sân khấu chất lượng…”, Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Hải Phòng cho hay.

Khi chiến tranh đã lùi xa, sân khấu vẫn có thể lưu giữ ký ức bằng những câu chuyện chạm đến trái tim người xem. Phát huy thế mạnh biểu cảm của cải lương, những câu chuyện hậu chiến không chỉ gợi nhớ quá khứ mà còn nuôi dưỡng sự thấu hiểu, lòng nhân ái và tình yêu hòa bình hôm nay.