Từ chữa bệnh sang chủ động chăm sóc sức khỏe toàn dân

Mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị xác định yêu cầu đổi mới tư duy và phương thức bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân, chuyển từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa thiết thực là từ năm 2026, tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân, đồng thời lập sổ sức khỏe điện tử để theo dõi lâu dài.

Sau hơn một năm triển khai, nhiều địa phương đã chủ động cụ thể hóa chủ trương bằng các chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế.

Tại Quảng Ninh, đến ngày 16/9/2026, toàn tỉnh đã tổ chức khám sức khỏe, sàng lọc cho 1.222.236 người, đạt 95,12%. Mạng lưới y tế cơ sở được củng cố với 55 trạm y tế và 92 điểm trạm, bình quân 4,47 bác sĩ/trạm. Đáng chú ý, 21/21 cơ sở y tế công lập và 4 cơ sở tư nhân triển khai bệnh án điện tử; hồ sơ sức khỏe điện tử được lập cho 1.421.503 người, tương đương 98,82% dân số. Tỷ lệ làm sạch dữ liệu đạt 93,53%, thanh toán không dùng tiền mặt đạt 93,26%.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, đến ngày 5/10/2026, có 5.747.043 trường hợp được khám sức khỏe, khám sàng lọc. Tuy nhiên, kết quả giữa các địa bàn còn chênh lệch. Trong 168 phường, xã, đặc khu, có 69 địa phương đạt tỷ lệ cộng dồn từ 50% trở lên, trong khi 59 địa phương có tỷ lệ dưới 40%, trong đó 9 địa phương dưới 30%. Tỷ lệ học sinh được khám đạt 85,4%, nhưng ở người lao động chỉ đạt 23% và sinh viên là 20,9%.

Thực tế này cho thấy việc tổ chức khám sức khỏe toàn dân trên quy mô lớn còn nhiều khó khăn, nhất là với những nhóm có đặc thù về thời gian làm việc, học tập hoặc khó tập trung tại một địa điểm. Ngành y tế thành phố đặt yêu cầu rà soát những nhóm dân cư chưa được khám, đánh giá chất lượng cơ sở tham gia và đối chiếu dữ liệu để bảo đảm kết quả chính xác.

Ở địa bàn miền núi, biên giới như Cao Bằng, việc triển khai Nghị quyết gắn với mục tiêu thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế. Đến hết ngày 14/9/2026, tỉnh đã khám sức khỏe định kỳ cho 382.474 người, đạt 67,9% kế hoạch. Tỷ lệ trạm y tế cấp xã có ít nhất 4-5 bác sĩ đạt 43%, dự kiến đạt mục tiêu 48% trong năm 2026.

Những kết quả trên cho thấy Nghị quyết 72-NQ/TW đang tạo động lực đổi mới cách thức chăm sóc sức khỏe tại các địa phương. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số lượt khám mà còn phải bảo đảm chất lượng chuyên môn, quản lý sức khỏe sau khám và kết nối người dân với hệ thống y tế khi phát hiện bệnh lý.

Chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh

Một trong những định hướng trọng tâm của Nghị quyết 72-NQ/TW là chuyển từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe liên tục ngay từ cộng đồng.

Định hướng này xuất phát từ thực tế mô hình bệnh tật tại Việt Nam đang thay đổi, trong khi già hóa dân số, biến đổi khí hậu và toàn cầu hóa đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống y tế. Người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh lý như tim mạch, nội tiết, chuyển hóa, khiến quá trình điều trị phức tạp và kéo dài.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, năm 2023, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và các bệnh tim mạch đang trở thành gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Đáng lo ngại, nhiều người mắc bệnh nhưng chưa được phát hiện hoặc đã được chẩn đoán nhưng chưa được điều trị, kiểm soát hiệu quả.

Trước thực trạng này, công tác dự phòng cần được triển khai đồng bộ, từ tuyên truyền dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động, hạn chế thuốc lá, rượu bia đến đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ.

Trong đó, y tế cơ sở phải giữ vai trò nền tảng của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Các trạm y tế xã, phường cần được đầu tư đồng bộ về nhân lực, trang thiết bị, thuốc và năng lực chuyên môn, đủ khả năng quản lý người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và các bệnh mạn tính. Cùng với đó là phát triển đội ngũ bác sĩ y học gia đình, tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn từ bệnh viện tuyến trên.

Chuyển đổi số cũng là giải pháp quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân. Việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, cập nhật và kết nối dữ liệu thường xuyên sẽ giúp theo dõi tình trạng sức khỏe, tư vấn và chăm sóc phù hợp với từng người. Qua đó, hoạt động khám định kỳ không chỉ mang tính thời điểm mà trở thành một phần của quá trình quản lý sức khỏe lâu dài.

Quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn, bảo đảm hiệu quả thực chất

Tại cuộc làm việc sơ kết một năm thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 22/10/2026 tại Trụ sở Trung ương Đảng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai không hiệu quả; tập trung hoàn thành những nhiệm vụ phải thực hiện ngay trong năm đầu, bảo đảm tiến độ và chất lượng. Kết quả thực chất đối với người dân phải là thước đo thực hiện Nghị quyết.

Đồng chí yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc và quản lý sức khỏe suốt đời”; đưa các mục tiêu sức khỏe vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành, địa phương, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và người đứng đầu.

Một trong những nhiệm vụ cấp thiết là giải quyết tình trạng thiếu thuốc, vaccine, vật tư y tế. Bộ Y tế được đề nghị trong quý IV/2026 ban hành đầy đủ, đồng bộ các thông tư hướng dẫn về định mức kinh tế - kỹ thuật, phân nhóm gói thầu và khung giá dịch vụ y tế; khắc phục cơ chế “xin - cho” và những quy định chồng chéo gây tâm lý e ngại cho các bệnh viện.

Đối với y tế cơ sở, cần rà soát toàn diện mô hình tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị và cơ chế tài chính của các trạm y tế; có cơ chế thu hút, đào tạo, luân phiên và giữ chân nhân lực, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Trong đó, tập trung đầu tư xây dựng, nâng cấp 510 trạm y tế quân dân y theo tiến độ đề ra.

Đáng chú ý, Thường trực Ban Bí thư đề nghị các Tỉnh ủy, Thành ủy, HĐND và UBND các tỉnh, thành phố cam kết dành tối thiểu 30% ngân sách y tế địa phương cho y tế dự phòng và y tế cơ sở. Những tháng cuối năm 2026, các địa phương cần tiếp tục tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân còn lại, phấn đấu đạt tỷ lệ tối đa 100%.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Công an hoàn thành tích hợp Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID cho 100% người dân trước ngày 30/6/2027. Trong năm 2026, các bệnh viện đạt tiêu chuẩn phải hoàn thành liên thông kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, không để xảy ra tình trạng yêu cầu người dân xét nghiệm lại để thu phí khi không có lý do chuyên môn chính đáng.

Cùng với đó, chính sách chăm sóc sức khỏe cần quan tâm hơn đến các nhóm yếu thế. Trong tháng 10/2026, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí và quản lý sức khỏe người cao tuổi, ưu tiên người nghèo, người cô đơn, người khuyết tật, người sống ở vùng sâu, vùng xa và những nơi khó tiếp cận dịch vụ y tế.

Sau hơn một năm triển khai, Nghị quyết 72-NQ/TW đã tạo chuyển biến bước đầu trong nhận thức và hành động của các cấp, ngành, địa phương. Tuy nhiên, để các mục tiêu đi vào thực chất, cần tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ bằng kế hoạch, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng; tăng cường kiểm tra, giám sát và kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.

Đích đến của Nghị quyết không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu mà quan trọng hơn là người dân được phòng bệnh tốt hơn, phát hiện bệnh sớm hơn, tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn và giảm gánh nặng chi phí khi không may mắc bệnh.