Thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và hành động khí hậu

Thu hẹp khoảng cách tài chính khí hậu

Các khoản viện trợ hỗ trợ các nước thích ứng với biến đổi khí hậu dự kiến tiếp tục là chủ đề nóng tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), diễn ra từ ngày 9 - 20/11 tại Thổ Nhĩ Kỳ, với sự tham gia của các nhà đàm phán đến từ gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Một trong những nội dung trọng tâm là khả năng huy động, phân bổ tài chính khí hậu, nhất là nguồn lực dành cho các nước đang phát triển. Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) công bố trước thềm hội nghị cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu và nguồn vốn thực tế. Đến năm 2035, các nước đang phát triển cần khoảng 305 tỷ USD mỗi năm để thích ứng với biến đổi khí hậu, trong khi nguồn tài chính nhận được mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu. Dòng tài chính công quốc tế từ các nước phát triển dành cho mục tiêu này đạt khoảng 28,2 - 31,7 tỷ USD trong năm 2024, chỉ tăng nhẹ so với năm trước.

Theo các thỏa thuận khí hậu, các nước phát triển, nhóm quốc gia phát thải phần lớn lượng khí nhà kính toàn cầu, có nghĩa vụ hỗ trợ tài chính để các nước đang phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển dịch sang những nguồn năng lượng sạch hơn.

Nguồn vốn thích ứng được sử dụng cho nhiều giải pháp thiết thực, từ xây dựng đê biển, đê sông, trồng giống cây chịu hạn đến gia cố nhà cửa nhằm tăng khả năng chống chịu trước thiên tai. Tuy nhiên, khoảng cách giữa cam kết và thực tế vẫn đặt ra câu hỏi lớn: Làm thế nào để các cam kết tài chính thực sự trở thành nguồn lực đến được với những quốc gia và cộng đồng cần hỗ trợ?

Ưu tiên cộng đồng dễ bị tổn thương

Nếu nguồn tài chính quốc tế không được cải thiện, các nước đang phát triển có nguy cơ phải dành ngày càng nhiều nguồn lực khắc phục hậu quả thiên tai, thay vì đầu tư cho giáo dục, y tế, hạ tầng và phát triển kinh tế. Vì vậy, tăng đầu tư cho những cộng đồng dễ bị tổn thương là một trong những ưu tiên cấp thiết.

Trận lũ quét tại Nepal năm 2026 cho thấy vai trò quan trọng của kiến thức, năng lực ứng phó và hệ thống cảnh báo sớm. Nhờ được trang bị kiến thức phòng, chống thiên tai, hiệu trưởng một trường học đã kịp thời sơ tán học sinh lên vùng cao trước khi dòng lũ tràn tới, cứu sống toàn bộ học sinh dù ngôi trường bị phá hủy.

Thực tế này cho thấy thế giới không thiếu giải pháp khoa học, công nghệ để ứng phó với biến đổi khí hậu, nhưng còn thiếu tốc độ triển khai, nguồn lực tương xứng và sự phối hợp đủ mạnh giữa các quốc gia.

COP31 diễn ra vào thời điểm quan trọng của tiến trình ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu. Những tiến bộ về công nghệ năng lượng sạch, hệ thống cảnh báo sớm và các giải pháp dựa vào thiên nhiên đang mở ra nhiều cơ hội. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các giải pháp cần được hỗ trợ bằng nguồn lực tài chính, năng lực công nghệ và sự phối hợp chính sách ở quy mô quốc tế.

Hiệu quả tài chính khí hậu không chỉ được đo bằng tổng số tiền các nước tuyên bố đóng góp, mà còn ở khả năng tiếp cận, điều kiện vay vốn, tốc độ giải ngân và mức độ phù hợp với nhu cầu thực tế của từng quốc gia.

Triển vọng đạt đồng thuận về tài chính tại COP31 cũng chịu tác động từ bối cảnh địa chính trị và kinh tế thế giới. Cạnh tranh chiến lược, xung đột khu vực, biến động thị trường năng lượng, sức ép lạm phát và khó khăn ngân sách khiến nhiều chính phủ phải cân nhắc lại các ưu tiên đầu tư.

Khi cam kết tài chính chưa được thực hiện đầy đủ hoặc nguồn hỗ trợ khó tiếp cận, các nước đang phát triển sẽ gặp thêm trở ngại trong việc theo đuổi những mục tiêu chuyển đổi đầy tham vọng. Sự thiếu tin cậy giữa các bên cũng làm suy yếu hiệu quả của các cơ chế hợp tác.

Theo các nhà quan sát quốc tế, thách thức đối với COP31 không chỉ là tìm kiếm một văn kiện đồng thuận, mà còn là củng cố lòng tin, chia sẻ trách nhiệm và xây dựng cơ chế hợp tác lâu dài. Chuyển cam kết thành hành động cụ thể, bảo đảm nguồn lực đến đúng nơi cần thiết sẽ là thước đo quan trọng đối với quyết tâm của cộng đồng quốc tế trong ứng phó biến đổi khí hậu.