Nhiều chính sách mới hướng tới bảo vệ người lao động

Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, bảo đảm quyền thụ hưởng an sinh trong quá trình chuyển đổi số; cắt giảm điều kiện kinh doanh nhưng không buông lỏng quản lý nhà nước là những yêu cầu đáng chú ý trong quá trình sửa đổi các luật về lao động và an sinh xã hội.

Đặc biệt, những thay đổi về chính sách phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, không để những nhóm yếu thế bị hạn chế cơ hội tiếp cận, thụ hưởng chính sách.

Sáng 9/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm 3 nội dung: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của năm luật liên quan đến lao động, lưu trữ, bình đẳng giới, hoạt động chữ thập đỏ và việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Mở rộng an sinh, bảo vệ quyền thụ hưởng

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải tập trung làm rõ bốn nhóm vấn đề, gồm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội; bảo hiểm hưu trí bổ sung; cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính và giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, nhất là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, thực hiện Kết luận 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và tiếp thu ý kiến thẩm tra, ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành về việc giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội mà luật hiện hành chưa quy định cụ thể.

Trong đó, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số khi đủ điều kiện.

Đồng thời, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để đề xuất cấp có thẩm quyền quy trình đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, làm cơ sở quy định cụ thể khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội trong giai đoạn 2027 - 2028.

Về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và ý kiến thẩm tra, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ bổ sung vào dự thảo luật các nguyên tắc đầu tư bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả và minh bạch; giao Chính phủ quy định tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ; đồng thời bổ sung trách nhiệm của một số cơ quan trong thực hiện quản lý.

Sau khi luật được thông qua, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, trình Chính phủ quy định cụ thể các tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát và kiểm soát rủi ro, bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc luật định.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ giữ nguyên quy định như Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, tức không quy định cá nhân người tham gia cơ chế đóng góp tại quỹ bổ sung. Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, làm rõ những nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm để đề xuất sửa đổi, hoàn thiện chính sách này khi sửa đổi toàn diện Luật dự kiến vào năm 2027 - 2028.

Một nội dung được Bộ trưởng đặc biệt lưu ý là cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính trong giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội. Theo đó, việc bãi bỏ thủ tục hành chính phải gắn với nguyên tắc luật quy định thời điểm phát sinh quyền hưởng và trách nhiệm bồi thường; Chính phủ quy định thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự và việc sử dụng dữ liệu thay thế.

Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi số phải bảo đảm quyền tiếp cận, thực hiện và thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người ở vùng sâu, vùng xa và những người chưa có điều kiện sử dụng phương tiện điện tử.

Dự thảo nghị định về hồ sơ, thủ tục bảo hiểm xã hội đang được xây dựng theo hướng cắt giảm thành phần hồ sơ, đẩy mạnh giao dịch điện tử, phát triển cơ sở dữ liệu, đồng thời duy trì cơ chế thu, chi và chi trả phù hợp, trong đó có hình thức chi trả tận nhà đối với trường hợp tuổi cao, sức khỏe yếu.

Cơ quan soạn thảo cũng sẽ nghiên cứu bổ sung, làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, nhất là chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp, trong đó có cấp xã, theo đề nghị của các đại biểu Quốc hội.

Thêm ngày nghỉ hưởng nguyên lương

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải làm rõ ba nhóm vấn đề chính.

Về các ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết hằng năm, dự thảo luật thể chế hóa Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, theo đó quy định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, bắt đầu áp dụng từ năm 2026.

Tiếp thu ý kiến thẩm tra, ý kiến đại biểu Quốc hội và kết luận của cơ quan có thẩm quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, bổ sung quy định ngày 27/7 hằng năm - Ngày Thương binh, liệt sỹ - là ngày người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, áp dụng từ năm 2027.

Việc bổ sung ngày nghỉ này nhằm tạo điều kiện để người lao động tham gia các hoạt động tri ân tiền nhân có công với Tổ quốc, người có công với cách mạng, tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Một vấn đề khác được quan tâm là cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Dự thảo luật thống nhất với Luật Đầu tư, bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với ba ngành, nghề gồm: cho thuê lại lao động tại Bộ luật Lao động; kinh doanh dịch vụ lưu trữ tại Luật Lưu trữ; kinh doanh dịch vụ việc làm tại Luật Việc làm.

Làm rõ nội dung này, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh: “Loại bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với chấm dứt các hoạt động quản lý Nhà nước mà chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời duy trì các yêu cầu quản lý cần thiết theo pháp luật… nhưng vẫn bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng dịch vụ và các chủ thể có liên quan.”

Trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan hoàn thiện quy định tại các văn bản dưới luật, hướng dẫn thi hành; thiết kế chế độ hậu kiểm phù hợp, làm rõ trách nhiệm quản lý có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý, không phát sinh thủ tục không cần thiết và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý.

Về phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước tại một số luật, dự thảo xác định Bộ Nội vụ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về Hội Chữ thập đỏ Việt Nam. Các nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động của Hội cũng được quy định cụ thể.

Trong khi đó, Bộ Y tế thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các hoạt động chữ thập đỏ về chăm sóc sức khỏe, sơ cấp cứu ban đầu, hiến máu nhân đạo, hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Những hoạt động chữ thập đỏ còn lại thuộc chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành liên quan.

Theo Bộ trưởng: “Việc phân định nhằm bảo đảm quản lý đúng chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, không chồng chéo, không bỏ sót, trong đó có cả hoạt động cứu trợ khẩn cấp và cứu trợ nhân đạo.”

Đối với Luật Bình đẳng giới, tiếp thu ý kiến thẩm tra và ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo luật được chỉnh lý theo hướng quy định trách nhiệm của Chính phủ trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Đối với những đề xuất chính sách có tính tổng thể của cả năm luật, cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội và sẽ tiếp tục nghiên cứu trong quá trình sửa đổi toàn diện các luật.

Không bỏ sót lao động phi chính thức

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải giải trình sáu nhóm vấn đề.

Trong đó, tập trung vào bảo đảm quyền của người lao động và phòng ngừa, khai báo, xử lý tai nạn lao động; đổi mới hoạt động huấn luyện, cắt giảm điều kiện kinh doanh; khai báo, điều tra, thống kê tai nạn lao động theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; phân định trách nhiệm quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra và quản lý máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Các nội dung còn lại liên quan đến bảo vệ người lao động trong khu vực phi chính thức và người làm việc trên nền tảng số; chính sách bảo hiểm xã hội, chăm sóc sức khỏe và tổ chức thi hành luật.

Về chăm sóc sức khỏe người lao động, Bộ trưởng cho biết: “Bộ Nội vụ sẽ phối hợp với Bộ Y tế rà soát, bảo đảm thực hiện đúng Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị và pháp luật liên quan, trên cơ sở bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người lao động và nhân dân.”

“Đối với những vấn đề lớn chưa được xử lý trong lần sửa đổi này, nhất là bảo vệ lao động phi chính thức, lao động trên nền tảng số, hoàn thiện chính sách bảo hiểm và ứng dụng công nghệ, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động, báo cáo Chính phủ để nghiên cứu sửa đổi toàn diện luật trong giai đoạn tiếp theo, dự kiến vào tháng 10/2027.”

Bộ trưởng khẳng định đây là những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong quá trình tổng kết thực tiễn và xây dựng chính sách, nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ người lao động trong các hình thức việc làm ngày càng đa dạng.