Đề xuất mở rộng cao tốc Bắc - Nam theo hình thức PPP

Bộ Xây dựng vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo phương thức đối tác công - tư (PPP), nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng và nâng cao an toàn giao thông.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất sơ bộ của một số nhà đầu tư và quy định của Luật Đầu tư theo phương thức PPP, Bộ Xây dựng dự kiến nghiên cứu giao một số doanh nghiệp thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư mở rộng các đoạn tuyến.

Đồng thời, Bộ đã phối hợp với 6 bộ liên quan để làm rõ căn cứ pháp lý, thẩm quyền quyết định đầu tư và các vấn đề phát sinh trong quá trình nghiên cứu phương án triển khai.

Theo Bộ Xây dựng, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay đã có nhiều thay đổi so với thời điểm Chính phủ báo cáo Quốc hội về chủ trương đầu tư các giai đoạn trước.

Kết quả nghiên cứu tiền khả thi cho thấy lưu lượng phương tiện trên nhiều đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có xu hướng tăng so với dự báo ban đầu. Vì vậy, việc sớm nghiên cứu mở rộng là cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải, nâng cao an toàn giao thông và bảo đảm phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật đường cao tốc.

Liên quan đến lo ngại mở rộng các tuyến đường mới đưa vào khai thác có thể gây lãng phí nguồn lực đầu tư, Bộ Xây dựng cho biết các dự án thành phần giai đoạn 2017 - 2020 có thời hạn bảo hành đến tháng 6/2026, trong khi các dự án giai đoạn 2021 - 2025 được bảo hành đến tháng 12/2027.

Theo phương án dự kiến, nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư, việc thi công mở rộng các đoạn tuyến thuộc giai đoạn 2021 - 2025 sẽ được thực hiện sau khi kết thúc thời hạn bảo hành.

Bộ Xây dựng khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, làm rõ các yếu tố liên quan trong quá trình nghiên cứu và triển khai, bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí nguồn lực.

Về hiện trạng khai thác, Bộ Xây dựng cho biết toàn bộ 23 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã hoàn thành tuyến chính và đưa vào sử dụng chậm nhất trong tháng 12/2025.

Việc thông tuyến cao tốc từ Bắc vào Nam góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics, tăng cường kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương.

Tuy nhiên, một số dự án vẫn còn nhu cầu bố trí vốn trong năm 2027. Theo báo cáo của các chủ đầu tư, nguồn vốn này chủ yếu phục vụ hoàn thiện hệ thống giao thông thông minh, xây dựng một số đoạn đường gom và thực hiện công tác quyết toán.

Các hạng mục trên cơ bản không ảnh hưởng đến hoạt động khai thác tuyến chính. Việc tiếp tục hoàn thiện nhằm bảo đảm hệ thống hạ tầng được vận hành đồng bộ, nâng cao hiệu quả sử dụng lâu dài.

Một vấn đề được quan tâm là phương án nhà đầu tư PPP chỉ bỏ vốn xây dựng thêm 2 làn xe nhưng được quyền quản lý, thu phí trên toàn bộ tuyến cao tốc 6 làn xe, bao gồm 4 làn hiện hữu được đầu tư bằng ngân sách nhà nước.

Trước ý kiến cho rằng phương án này cần làm rõ việc định giá, đấu giá quyền khai thác tài sản công, Bộ Xây dựng đã giải trình về cơ sở pháp lý và cơ chế quản lý tài sản khi triển khai dự án PPP.

Theo Bộ, phần tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ 4 làn xe hạn chế hiện hữu không được tính vào phần vốn nhà nước tham gia dự án và không thực hiện đấu giá để xác định giá trị tham gia dự án PPP.

Bộ Xây dựng viện dẫn quy định của Luật Đầu tư theo phương thức PPP, theo đó doanh nghiệp dự án được Nhà nước cho phép sử dụng tài sản công để thực hiện hợp đồng, phù hợp với pháp luật về đất đai và quản lý, sử dụng tài sản công.

Sau khi dự án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và hợp đồng PPP được ký kết, cơ quan quản lý tài sản sẽ thực hiện bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ cho nhà đầu tư theo quy định.

Trong thời gian thực hiện hợp đồng, nhà đầu tư có trách nhiệm quản lý, sử dụng, bảo trì và kế toán toàn bộ tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ thuộc phạm vi dự án, bao gồm cả phần tài sản do Nhà nước đầu tư trước đó.

Trách nhiệm này được duy trì cho đến khi nhà đầu tư chuyển giao tài sản cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo các điều khoản của hợp đồng.

Bộ Xây dựng khẳng định việc đầu tư mở rộng cao tốc hiện hữu theo phương thức PPP phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành về đường bộ, đầu tư theo phương thức đối tác công - tư và quản lý, sử dụng tài sản công.

Theo Bộ, phương án này tạo cơ sở huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng giao thông, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ tài sản công trong quá trình thực hiện dự án.

Trong quá trình nghiên cứu và triển khai, nếu phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền, Bộ Xây dựng sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ và các cấp có thẩm quyền xem xét, chỉ đạo, bảo đảm việc đầu tư tuân thủ quy định pháp luật.