Phòng đột quỵ, ngừng tim khi miền Bắc lạnh đột ngột

Trời lạnh làm tăng áp lực lên tim mạch

Các tỉnh miền Bắc đang chịu tác động của đợt không khí lạnh đầu tiên trong năm, khiến nhiệt độ giảm mạnh trong thời gian ngắn. Đây là giai đoạn người cao tuổi và những người đang điều trị bệnh tim mạch cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe, điều chỉnh thói quen sinh hoạt để hạn chế nguy cơ xảy ra các biến cố nguy hiểm như đột quỵ, ngừng tim.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, thời tiết rét đậm không có nghĩa tất cả mọi người đều đối mặt với nguy cơ đột quỵ ngay khi ra ngoài trời. Tuy nhiên, việc hiểu đúng những thay đổi sinh lý của cơ thể khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp sẽ giúp mỗi người có biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp. Tác động của giá lạnh còn tùy thuộc vào tình trạng bệnh lý, thời gian tiếp xúc, điều kiện sinh hoạt và mức độ hoạt động thể chất.

Khi nhiệt độ môi trường xuống thấp, cơ thể tự điều chỉnh bằng cách thu hẹp các mạch máu dưới da nhằm giảm thất thoát nhiệt. Cơ chế này giúp duy trì thân nhiệt nhưng lại khiến sức cản trong hệ tuần hoàn tăng lên, buộc tim phải tạo áp lực lớn hơn để đưa máu đi nuôi cơ thể. Vì vậy, huyết áp có thể tăng, đặc biệt ở những người chưa kiểm soát tốt tình trạng tăng huyết áp.

Đối với người có động mạch vành bị hẹp do xơ vữa, việc vận động hoặc gắng sức trong điều kiện giá rét có thể khiến nhu cầu oxy của cơ tim tăng cao, vượt quá khả năng cung cấp của mạch máu. Tình trạng này có thể gây đau thắt ngực, thậm chí dẫn đến những biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cũng cho biết, nhiệt độ thấp có thể ảnh hưởng đến độ cô đặc của máu và các yếu tố tham gia quá trình đông máu. Tuy nhiên, sự hình thành huyết khối là một quá trình sinh học phức tạp, không thể đơn giản quy kết trời lạnh khiến máu đông lại và gây tắc mạch.

Những người cần tăng cường cảnh giác trong mùa lạnh gồm người cao tuổi; người mắc bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn tính hoặc có tiền sử đột quỵ. Đặc biệt, người bị rung nhĩ - một dạng rối loạn nhịp tim có khả năng hình thành cục máu đông trong tim - cần tuân thủ việc sử dụng thuốc chống đông theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Không chỉ người cao tuổi, người trẻ cũng có thể gặp tình trạng đột quỵ. Một số trường hợp chưa từng được phát hiện mắc bệnh nền do chưa thực hiện kiểm tra sức khỏe định kỳ. Bởi vậy, cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc không có nguy cơ mắc bệnh; việc đo huyết áp và đánh giá các yếu tố nguy cơ vẫn rất cần thiết.

Ngoài ra, người dân cần lưu ý nguy cơ hạ thân nhiệt khi ở ngoài trời lạnh quá lâu, nhất là trong điều kiện quần áo bị ẩm ướt. Nếu xuất hiện tình trạng run dữ dội, lú lẫn hoặc lơ mơ sau khi tiếp xúc với giá lạnh, cần nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Điều chỉnh thói quen sinh hoạt để bảo vệ sức khỏe

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, tắm muộn không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đột quỵ, nhưng việc tắm trong điều kiện nhiệt độ không phù hợp có thể gây ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn. Nước quá lạnh khiến mạch máu co lại mạnh, trong khi nước quá nóng có thể làm giãn mạch, gây chóng mặt hoặc tụt huyết áp ở một số người, nhất là khi thay đổi tư thế.

Do đó, người dân nên sử dụng nước ấm vừa phải, bảo đảm phòng tắm kín gió và đủ ấm. Trước khi tắm cần kiểm tra nhiệt độ nước; sau khi tắm phải lau khô người, mặc quần áo ấm. Với người cao tuổi, nên bố trí phòng tắm có thiết bị chống trơn trượt, tay vịn và phương tiện liên lạc để gọi trợ giúp khi cần.

Thói quen thức dậy và rời khỏi giường cũng cần được điều chỉnh. Thay vì đứng lên ngay sau khi tỉnh giấc, mỗi người nên chuyển từ tư thế nằm sang ngồi, sau đó mới từ từ đứng dậy. Cách này đặc biệt quan trọng với người thường xuyên bị chóng mặt, bởi thay đổi tư thế quá nhanh có thể dẫn đến tụt huyết áp tư thế.

Nếu cần đi vệ sinh vào ban đêm, người dân nên bật đèn chiếu sáng, mặc thêm áo ấm và sử dụng dép có độ bám tốt. Trường hợp cảm thấy chóng mặt khi đứng lên, cần ngồi hoặc nằm xuống ở vị trí an toàn, đồng thời nhờ người hỗ trợ, không cố gắng di chuyển.

Đối với hoạt động thể dục thể thao, người dân vẫn nên duy trì vận động trong mùa đông nhưng cần linh hoạt điều chỉnh thời gian và địa điểm. Có thể lựa chọn tập luyện trong nhà hoặc vào thời điểm nhiệt độ ngoài trời cao hơn. Trước khi vận động cần khởi động đầy đủ, sau đó tăng dần cường độ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như vã mồ hôi lạnh kèm đau ngực, khó thở, choáng váng hoặc yếu bất thường, cần được hỗ trợ y tế ngay.

Việc giữ ấm cơ thể cũng phải đi đôi với kiểm soát các bệnh lý nền. Người đang điều trị tăng huyết áp không được tự ý ngừng thuốc chỉ vì một vài lần đo cho kết quả bình thường. Ngược lại, cũng không nên tự tăng liều thuốc khi huyết áp tăng trong một lần đo ngay sau khi vừa từ ngoài trời lạnh trở về. Những người chưa xác định được tình trạng huyết áp cần chủ động kiểm tra định kỳ, nhất là khi gia đình có tiền sử bệnh tim mạch hoặc bản thân bị thừa cân.

Đặc biệt, khi phát hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, đau ngực, khó thở, người dân cần nhanh chóng gọi cấp cứu để được hỗ trợ. Việc xử trí phải tuân theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý áp dụng các biện pháp điều trị tại nhà làm chậm thời gian cấp cứu.

Chế độ dinh dưỡng trong những ngày giá rét cũng cần được quan tâm. Bữa ăn nên tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và bổ sung nguồn đạm phù hợp; đồng thời hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối và chất béo bão hòa. Người dân cần duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày, không đợi đến khi cảm thấy khát mới bổ sung.

Một sai lầm cần tránh là sử dụng rượu để làm ấm cơ thể khi trời lạnh. Rượu có thể khiến người uống cảm thấy nóng lên do hiện tượng giãn mạch, nhưng không giúp bảo vệ thân nhiệt trước giá rét, thậm chí còn làm suy giảm khả năng nhận biết và phản ứng trước những tình huống nguy hiểm. Vì vậy, không nên uống rượu để chống lạnh. Người đã sử dụng rượu cần tránh tắm một mình hoặc ra ngoài khi chưa tỉnh táo hoàn toàn.