Giúp trẻ vị thành niên biết cách tự bảo vệ

Những khoảng trống

Dù được bố mẹ quan tâm sát sao, một nữ sinh lớp 9 trên địa bàn phường Thủy Nguyên vẫn mang thai ngoài ý muốn mà gia đình không hay biết. Chỉ khi thấy con xanh xao, sức khỏe bất thường, bố mẹ đưa đi khám mới phát hiện thai đã 23 tuần tuổi. Do thai lớn, gia đình quyết định để em sinh con.

Đây là một trong những trường hợp cho thấy khoảng trống về kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản ở trẻ vị thành niên. Thực tế còn ghi nhận những trường hợp trẻ quan hệ tình dục, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khi mới ở độ tuổi THCS. Sự phát triển của mạng xã hội, các mối quan hệ tình cảm trực tuyến trong khi trẻ thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ càng làm gia tăng lo ngại.

Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình tại Việt Nam là 18,7 tuổi, song chỉ khoảng 54% sử dụng biện pháp tránh thai trong lần đầu. Tại Hải Phòng, tỷ suất sinh ở nhóm vị thành niên 15 - 19 tuổi năm 2025 và 2026 ở mức 2 trẻ sinh ra sống/1.000 phụ nữ cùng nhóm tuổi. Tỷ lệ phá thai ở vị thành niên trên tổng số ca phá thai giảm từ 1,4% năm 2025 xuống 1,3% năm 2026. Tuy nhiên, số liệu này chưa bao gồm các phòng khám tư nhân.

Đáng chú ý, trẻ vị thành niên ngày càng cởi mở khi đề cập đến sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục. Tại các chương trình truyền thông trong trường học, không ít học sinh mạnh dạn đặt câu hỏi về thủ dâm, xuất tinh sớm, quan hệ tình dục, cực khoái... phản ánh nhu cầu tìm hiểu kiến thức của các em rất lớn nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ. Ngại chia sẻ với cha mẹ, thầy cô giáo, trẻ vị thành niên lựa chọn tìm hiểu qua internet, mạng xã hội, thậm chí các trang web đen. Việc tiếp cận thông tin thiếu kiểm chứng dễ dẫn đến nhận thức sai lệch, hành vi thiếu an toàn.

Chị Ngô Thị Vân Anh, phụ huynh có con đang học THCS tại phường An Biên bày tỏ, nhiều khi muốn trò chuyện với con về tình yêu, giới tính, sức khỏe sinh sản, chị cũng lúng túng, không biết nên bắt đầu từ đâu, nói thế nào cho phù hợp để con không ngại ngùng hoặc né tránh. Chị mong nhà trường tổ chức các chương trình tư vấn, không chỉ dành cho học sinh mà cả phụ huynh, giúp cha mẹ có kiến thức, kỹ năng đồng hành với con.

Đổi mới truyền thông, nâng cao kỹ năng tự bảo vệ

Tháng 9/2026, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Kế hoạch 366 triển khai đề án “Chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030”. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ suất sinh ở nhóm 15-19 tuổi xuống 1 trẻ sinh sống/1.000 phụ nữ cùng nhóm tuổi, giảm tỷ lệ phá thai ở vị thành niên trên tổng số ca phá thai xuống dưới 0,5%.

Phấn đấu 85% vị thành niên, thanh niên từ 15 - 24 tuổi có hiểu biết đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tất cả trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản trong chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa, ít nhất 90% trường THCS, THPT duy trì góc truyền thông hoặc tư vấn chuyên đề.

Trên cơ sở kế hoạch của thành phố, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hải Phòng tăng cường phối hợp với các trường học tập huấn kiến thức, kỹ năng tư vấn về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và phòng, chống xâm hại tình dục cho nhân viên y tế, cán bộ Đoàn Thanh niên trong trường học. Đơn vị cũng sẽ rà soát các điểm cung cấp dịch vụ thân thiện với vị thành niên, thanh niên tại các cơ sở y tế, từng bước nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ.

Theo Bác sĩ Trịnh Thị Thanh Viễn, Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố, cần đa dạng hóa hình thức truyền thông trực tiếp và trực tuyến; phát triển câu lạc bộ sức khỏe sinh sản, góc tư vấn trong trường học; tăng cường kết nối giữa cơ sở y tế với nhà trường. Phương thức truyền thông nên tổ chức theo nhóm nhỏ, phù hợp độ tuổi, giới tính, tạo không gian cởi mở để trẻ chia sẻ vấn đề tế nhị. Việc trang bị kiến thức, kỹ năng cần thực hiện từ đầu cấp học, lồng ghép cùng môn Sinh học, hoạt động trải nghiệm, phát triển các nhóm tư vấn viên đồng đẳng để học sinh trao đổi, hỗ trợ nhau.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Viễn, gia đình đóng vai trò quan trọng. Những thay đổi tâm sinh lý ở tuổi dậy thì đòi hỏi trẻ cần được hướng dẫn từ sớm. Hiện tuổi dậy thì ở trẻ gái bắt đầu từ 9 tuổi, ở bé trai từ 13 tuổi. Cha mẹ cần quan tâm ngay từ giai đoạn tiền dậy thì, hướng dẫn con nhận biết sự thay đổi cơ thể, chăm sóc vệ sinh cá nhân, lựa chọn trang phục phù hợp và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

Ở độ tuổi lớn hơn, thay vì né tránh, cấm đoán những rung động tình cảm tuổi học trò, người lớn cần chủ động trò chuyện, lắng nghe, giải đáp những thắc mắc phù hợp với độ tuổi của con. Việc đồng hành của cha mẹ giúp trẻ hiểu về giới hạn trong các mối quan hệ, tình dục an toàn cùng những quy định pháp luật, hậu quả xảy ra nếu quan hệ tình dục quá sớm.