Hà Đông đưa đặc sản quê hương thành sản phẩm OCOP

Đánh thức giá trị từ sản vật quê hương

Hà Đông là vùng đất có nhiều sản vật đặc trưng, được hình thành từ điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất của người dân qua nhiều thế hệ.

Thay vì chỉ sản xuất, thu hoạch rồi bán sản phẩm dưới dạng nguyên liệu hoặc hàng hóa thông thường, một số hộ dân đã chủ động tìm hướng đi mới bằng việc tham gia Chương trình OCOP. Đến nay, xã Hà Đông có 5 sản phẩm OCOP gồm: rươi đốt Cường Nhung; mật ong hoa nhãn; mật ong hoa vải; vải quả và bưởi đào.

Các sản phẩm được lựa chọn xây dựng OCOP đều xuất phát từ lợi thế sẵn có của địa phương, gắn với hoạt động sản xuất và kinh nghiệm của người dân. Việc lựa chọn sản phẩm là hướng đến khai thác tốt hơn giá trị của những sản vật vốn đã quen thuộc với thị trường.

Với nghề khai thác rươi, đây là một trong những nguồn lợi tự nhiên có giá trị kinh tế của Hà Đông. Toàn xã có khoảng 180 ha khai thác rươi, cáy với gần 500 hộ tham gia. Riêng diện tích rươi nội đồng khoảng 12,15 ha. Tuy nhiên, sản phẩm tươi thường phụ thuộc vào mùa vụ, thời gian bảo quản ngắn, giá bán có thể biến động đáng kể.

Trong bối cảnh đó, việc phát triển sản phẩm rươi đốt Cường Nhung theo hướng hàng hóa, có thương hiệu và được chuẩn hóa quy trình sản xuất là một hướng đi đáng chú ý. Thay vì chỉ bán rươi tươi theo mùa, việc chế biến thành sản phẩm có thể bảo quản và sử dụng thuận tiện hơn mở ra cơ hội gia tăng giá trị từ chính nguồn nguyên liệu đặc trưng của địa phương. Chị Nguyễn Thị Nhung, chủ thể sản phẩm rươi đốt Cường Nhung cho biết, việc lựa chọn tham gia OCOP xuất phát từ mong muốn đưa sản vật quê hương đến với nhiều khách hàng hơn, đồng thời tạo dựng niềm tin bằng chất lượng và nguồn gốc rõ ràng.

Cùng với rươi, mật ong hoa nhãn, hoa vải cũng là sản phẩm có lợi thế riêng. Sản phẩm gắn với mùa hoa của vùng cây ăn quả, tận dụng nguồn mật tự nhiên và kinh nghiệm nuôi ong của người dân. Trong khi đó, vải quả và bưởi đào là những sản phẩm cây trồng có khả năng tạo ra giá trị kinh tế từ vườn hộ. Việc đưa các sản phẩm này vào chương trình OCOP góp phần khuyến khích người dân quan tâm hơn đến chất lượng, quy trình chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ.

Điểm chung của các chủ thể là đều bắt đầu từ những sản phẩm quen thuộc, có nguồn nguyên liệu và kinh nghiệm sản xuất tại chỗ. Tuy nhiên, để trở thành sản phẩm OCOP, người dân phải thay đổi cách làm, từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang chú trọng chất lượng, hình thức, thương hiệu và nhu cầu của thị trường.

Thay đổi cách làm, mở rộng cơ hội tiêu thụ

Tham gia OCOP đồng nghĩa với việc các hộ sản xuất phải quan tâm nhiều hơn đến các tiêu chí về chất lượng, quy trình sản xuất, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng. Đây cũng là những yêu cầu khiến không ít chủ thể phải đầu tư thời gian, công sức và kinh phí để hoàn thiện sản phẩm.

Đối với sản phẩm chế biến như rươi đốt Cường Nhung, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát tốt chất lượng nguyên liệu, bảo đảm vệ sinh trong quá trình chế biến, đóng gói và bảo quản. Với mật ong, việc tạo dựng niềm tin phụ thuộc nhiều vào chất lượng, nguồn gốc và tính ổn định của sản phẩm. Đối với vải quả, bưởi đào, các chủ thể cần chú trọng quy trình chăm sóc, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý, thu hoạch đúng thời điểm để bảo đảm chất lượng đồng đều.

Ông Vũ Đức Nhuận, chủ thể của sản phẩm quả vải tươi cho biết, khi tham gia sản phẩm OCOP, ban đầu có thể làm tăng chi phí và khối lượng công việc, nhưng về lâu dài lại tạo nền tảng để sản phẩm phát triển. Khi có nhãn hiệu, bao bì và thông tin nguồn gốc rõ ràng, sản phẩm sẽ tạo uy tín với người tiêu dùng. Chủ thể cũng thuận lợi hơn khi giới thiệu, quảng bá, đưa hàng hóa vào các cửa hàng, điểm bán nông sản, hội chợ hoặc các kênh phân phối.

Một lợi ích quan trọng khác của OCOP là giúp người sản xuất thay đổi cách tiếp cận thị trường. Nếu trước đây việc tiêu thụ chủ yếu dựa vào khách quen, thương lái hoặc các mối quan hệ trong khu vực, thì khi có sản phẩm được chuẩn hóa, chủ thể có thêm cơ sở để tiếp cận những nhóm khách hàng mới.

Tuy nhiên, theo các chủ thể tham gia chương trình, danh hiệu OCOP không đồng nghĩa với việc sản phẩm đương nhiên có thị trường tiêu thụ ổn định. Lợi ích thực sự được duy trì khi chủ thể giữ được chất lượng, có khách hàng thường xuyên và tổ chức được hoạt động sản xuất, kinh doanh hiệu quả. Bởi vậy, điều quan trọng sau khi được công nhận là tiếp tục đầu tư, hoàn thiện sản phẩm và chủ động tìm kiếm thị trường.

Để các sản phẩm OCOP thực sự trở thành thương hiệu đặc trưng của địa phương, vai trò đồng hành của chính quyền xã có ý nghĩa quan trọng. Theo ông Hoàng Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Hà Đông, địa phương định hướng kết nối các hộ sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp, chú trọng truy xuất nguồn gốc, chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Đây cũng là những giải pháp cần thiết để khai thác tốt hơn lợi thế nông nghiệp của địa phương.

Trước hết, xã Hà Đông tiếp tục rà soát, đánh giá tiềm năng của từng sản phẩm, xác định rõ lợi thế và những hạn chế trong quá trình sản xuất, tiêu thụ. Ngoài các sản phẩm OCOP trên, xã Hà Đông còn nhiều tiềm năng xây dựng sản phẩm OCOP như: vải thiều sấy khô, mắm rươi, mắm cáy… Với những sản phẩm đã được công nhận OCOP, xã giao các phòng chuyên môn thường xuyên hướng dẫn các chủ thể duy trì chất lượng, hoàn thiện hồ sơ, bao bì, nhãn mác và các điều kiện theo quy định. Đồng thời, hỗ trợ người dân tiếp cận các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ, điểm giới thiệu sản phẩm và các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Về phía các chủ thể, cần xác định OCOP là quá trình phát triển lâu dài chứ không phải đích đến sau khi được công nhận. Mỗi hộ phải chủ động nâng cao chất lượng, giữ chữ tín với khách hàng, minh bạch nguồn gốc nguyên liệu và không vì lợi nhuận trước mắt mà buông lỏng quy trình sản xuất. Đặc biệt, cần quan tâm đầu tư, cải tiến phương thức bảo quản, đa dạng quy cách đóng gói và phát triển các kênh bán hàng phù hợp.