Hướng nghiệp sớm - Chọn đúng đường, hiệu quả cao

Đồng hành chọn hướng đi đúng

Từ nhỏ, Đỗ Minh Hiền ở ngõ 193 Văn Cao (phường Hải An, Hải Phòng), đã bộc lộ năng khiếu và niềm yêu thích với mỹ thuật và tiếng Anh. Qua cân nhắc sở thích và năng lực của con, gia đình nhận thấy Hiền có thế mạnh nổi trội về ngoại ngữ nên tập trung đầu tư, tạo điều kiện để em trau dồi tiếng Anh, đồng thời định hướng theo đuổi nghề giáo viên. Luôn đồng hành, khích lệ con nuôi dưỡng đam mê, cha mẹ giúp Hiền từng bước xác định mục tiêu học tập và nghề nghiệp.

Đến nay, Hiền là sinh viên năm thứ 3 chuyên ngành tiếng Anh, Trường Đại học Hải Phòng, tiếp tục theo đuổi ước mơ trở thành giáo viên ngoại ngữ. Sự định hướng phù hợp từ gia đình giúp Hiền phát huy sở trường, chủ động và vững tin với lựa chọn của mình.

Tuy nhiên, không phải lựa chọn theo mong muốn của gia đình luôn phù hợp với năng lực, nguyện vọng của con. Nguyễn Q.Tr, ở Quán Nam (phường Lê Chân), thi vào Trường Đại học Ngoại thương theo mong muốn của gia đình, dù bản thân đam mê làm đạo diễn. Không tìm thấy hứng thú trong quá trình học tập, kết quả không như kỳ vọng, đến năm thứ 3, Tr. quyết định nghỉ học để ôn thi vào Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh. Lựa chọn ban đầu chưa phù hợp khiến em mất nhiều thời gian, gia đình phát sinh chi phí, hành trình theo đuổi nghề nghiệp cũng chậm hơn so với dự định.

Hai trường hợp cho thấy vai trò quan trọng của việc định hướng sớm và đúng nghề nghiệp. Qua nhiều năm làm công tác hướng nghiệp, cô Cao Thị Huyền, giáo viên Trường THPT Thụy Hương nhận thấy, bên cạnh những học sinh thành công nhờ lựa chọn ngành nghề phù hợp, vẫn có không ít em học theo định hướng của gia đình nhưng không đúng sở thích, năng lực. Khi thiếu hứng thú và động lực, các em dễ học tập sa sút, thậm chí phải dừng học để chuyển hướng, gây lãng phí thời gian, công sức và tiền bạc.

Không chỉ tôn trọng nguyện vọng của người học, quá trình định hướng còn phải dựa trên thông tin đáng tin cậy và cơ sở khoa học. Tiến sĩ Trần Văn Tính, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ, hướng nghiệp cần căn cứ vào dự báo phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu nhân lực, đồng thời tìm hiểu năng lực và đặc điểm của từng cá nhân. Đây là cơ sở hiệu quả để gia đình, nhà trường hỗ trợ học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với khả năng và xu hướng phát triển của xã hội.

Chọn đúng nghề, nâng cao hiệu quả đầu tư

Theo Tiến sĩ Trần Văn Tính, Đại học Quốc gia Hà Nội, định hướng nghề nghiệp sớm không đồng nghĩa với việc học sinh phải xác định một nghề cố định ngay từ bậc THCS. Quan trọng là giúp các em từng bước khám phá năng lực, sở thích, tìm hiểu đặc điểm và yêu cầu của các lĩnh vực nghề nghiệp. Trên cơ sở đó, học sinh sẽ lựa chọn tổ hợp môn phù hợp khi vào lớp 10, chủ động xây dựng lộ trình học tập và chuẩn bị cho con đường tiếp tục học lên hoặc tham gia giáo dục nghề nghiệp sau THPT.

Phân tích hiệu quả của việc lựa chọn đúng hướng, ông Nguyễn Việt Hùng, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Bách Khoa Hải Phòng cho rằng, điều này giúp người học hạn chế tình trạng học sai ngành, phải chuyển đổi hoặc học lại, qua đó tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí cho gia đình. Đồng thời, người học có điều kiện tập trung phát triển năng lực chuyên môn, sớm tiếp cận cơ hội việc làm. Ở tầm rộng hơn, hướng nghiệp gắn với nhu cầu nhân lực còn góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo và sử dụng nguồn lực xã hội.

Để hướng nghiệp thực sự phát huy hiệu quả, các trường THCS, THPT trên địa bàn thành phố tăng cường phối hợp với trường đại học, cao đẳng, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và chuyên gia tổ chức tư vấn, trải nghiệm cho học sinh, phụ huynh. Thông qua các hoạt động này, học sinh được tiếp cận trực tiếp với chương trình đào tạo, yêu cầu của từng ngành nghề và thông tin về cơ hội việc làm, từ đó có thêm căn cứ lựa chọn hướng đi sau khi tốt nghiệp.

Tại Ngày hội hướng nghiệp năm 2026 với chủ đề “Hiểu mình - Hiểu nghề - Chọn đúng tương lai” do Trường THCS Ngô Quyền (phường Lê Chân) tổ chức, học sinh nhà trường được tìm hiểu các lĩnh vực nghề nghiệp, nhận diện năng lực, sở thích để định hình mục tiêu học tập. Tâm đắc với những thông tin được cung cấp, em Vũ Thái Dương, học sinh lớp 8B6, cho biết hoạt động giúp em xác định những môn học, kỹ năng cần tập trung rèn luyện, chuẩn bị cho lựa chọn trường THPT và định hướng học tập sau này.

Để nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng cho biết, ngành giáo dục tiếp tục bồi dưỡng đội ngũ tư vấn, đổi mới nội dung, phương pháp triển khai hoạt động tư vấn, phân luồng học sinh; tăng cường kết nối nhà trường với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cung cấp thông tin nghề nghiệp tin cậy. Qua đó, góp phần gắn giáo dục phổ thông với giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động, giúp học sinh lựa chọn hướng đi phù hợp, hiệu quả.