Mở rộng không gian tôn vinh đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh

Chủ động xây dựng hồ sơ khoa học

Nhằm tri ân và tôn vinh những đóng góp đặc biệt của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh đối với nền y học, văn hóa và tri thức dân tộc, UBND thành phố đang khẩn trương xây dựng hồ sơ khoa học theo quy định của pháp luật Việt Nam và hướng dẫn của UNESCO, đề nghị tổ chức này cùng tham gia kỷ niệm sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trên.

Từ cuối tháng 5/2026, UBND thành phố đã có văn bản đề nghị Bộ Y tế đồng thuận, ủng hộ chủ trương trình Thủ tướng Chính phủ cho phép thành phố Hải Phòng chủ trì lập hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh nhân kỷ niệm 700 năm ngày sinh. Sau đó, Bộ Y tế đã có văn bản tham gia ý kiến đối với đề nghị trên.

Cũng trong tháng 5, UBND thành phố tiếp tục có văn bản gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc trình Thủ tướng Chính phủ cho phép thành phố Hải Phòng lập hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh tại Hải Phòng...

Theo đồng chí Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố, quá trình xây dựng hồ sơ phải bảo đảm tuân thủ các quy định hiện hành và hướng dẫn của UNESCO về việc cùng tham gia kỷ niệm các sự kiện lịch sử, nhân vật kiệt xuất. Việc nghiên cứu cần kế thừa những kết quả, tư liệu đã được công bố, đồng thời tiếp tục sưu tầm, tổng hợp các nguồn tài liệu trong dân gian về cuộc đời, sự nghiệp và di sản của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh trên phạm vi cả nước, đặc biệt là tại Hải Phòng.

Một trong những yêu cầu quan trọng được lãnh đạo thành phố đặt ra là bảo đảm tính khoa học, khách quan và toàn diện của hồ sơ. Kiểm kê, sưu tầm, nghiên cứu phải phản ánh trung thực thực trạng di sản. Hồ sơ cần làm rõ những giá trị văn hóa đặc trưng, tính đa dạng và độc đáo của di sản liên quan; tôn trọng các quy ước, quy tắc thực hành, cách biểu đạt và vai trò chủ thể của cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị ấy.

Theo kế hoạch, quá trình xây dựng hồ sơ được triển khai qua ba giai đoạn, với lộ trình nghiên cứu và hoàn thiện tương đối cụ thể. Giai đoạn thứ nhất, từ tháng 10 - 12/2026. Giai đoạn thứ hai, từ tháng 1 -12/2027 và giai đoạn thứ ba, từ tháng 1 - 3/2028.

Sau khi hoàn thành, hồ sơ sẽ được trình thẩm định, gửi Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và tiếp tục thực hiện các bước trình UNESCO theo quy định, hướng tới đề nghị tổ chức này cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh tại Hải Phòng.

Có thể thấy, việc xây dựng hồ sơ không đơn thuần là sự chuẩn bị cho một sự kiện kỷ niệm, mà đây còn là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong lộ trình quốc tế hóa việc tôn vinh đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh, hướng tới việc UNESCO ghi nhận và lan tỏa những đóng góp của ông đối với lịch sử y học, văn hóa và tri thức nhân loại. Đồng thời, là một trong những bước đi trong hành trình tôn vinh ông là Danh nhân văn hóa thế giới.

Danh nhân tiêu biểu của trí tuệ và văn hóa Việt Nam

Đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh (1330 - 1400), tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, quê tại làng Nghĩa Phú, huyện Đa Cẩm, lộ Hồng Châu, nay thuộc thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng.

Cuộc đời ông gắn với con đường nghiên cứu tri thức, tu hành Phật giáo và hành nghề y cứu người. Ở ông hội tụ những phẩm chất đặc biệt của một trí thức lớn, đó là trí tuệ uyên bác, tinh thần nhân ái, ý thức dân tộc sâu sắc và khát vọng đem tri thức phục vụ cuộc sống.

Dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của Tuệ Tĩnh là tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” - dùng thuốc Nam để chữa bệnh cho người Nam. Đây không chỉ là một quan điểm chuyên môn về sử dụng dược liệu bản địa mà còn thể hiện tư duy độc lập, sáng tạo và ý thức tự chủ về y học của người Việt.

Tư tưởng ấy đặt nền tảng cho việc nghiên cứu, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú của đất nước, gắn việc chữa bệnh với điều kiện tự nhiên, thể trạng và đời sống của người Việt. Trong bối cảnh y học cổ truyền còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các hệ thống tri thức bên ngoài, quan điểm của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh thể hiện khát vọng xây dựng một nền y học có bản sắc riêng, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn và nguồn lực bản địa.

Đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh còn có đóng góp quan trọng trong việc hệ thống hóa, biên soạn và truyền bá tri thức y học. Những tác phẩm gắn với tên tuổi ông tiêu biểu như Nam dược thần hiệu và Hồng Nghĩa giác tư y thư, là những tư liệu có giá trị trong lịch sử y học cổ truyền Việt Nam.

Sau khi qua đời, tên tuổi và sự nghiệp của ông tiếp tục được các thế hệ sau tưởng nhớ, tôn thờ. Tại Hà Nội, ông được thờ tại Y miếu Thăng Long. Ở Hải Phòng, dấu ấn của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh được lưu giữ tại Cụm di tích quốc gia đặc biệt Đền Xưa - Chùa Giám - Đền Bia, Văn miếu Mao Điền và di tích quốc gia đền An Lư.

Di sản Tuệ Tĩnh không chỉ thuộc về lịch sử riêng của Hải Phòng hay Việt Nam mà còn có những phương diện có thể đặt trong dòng chảy chung của lịch sử tri thức nhân loại. Vì thế, việc Hải Phòng xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng tham gia kỷ niệm sự kiện này chính là bước đi quan trọng nhằm đưa di sản của đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh vượt ra khỏi phạm vi tưởng niệm trong nước, hướng tới sự ghi nhận và lan tỏa ở tầm khu vực và quốc tế.