Chăm sóc sức khỏe sinh sản, nâng cao chất lượng dân số

Khoảng trống kiến thức

Chị L. T. H., 18 tuổi, trú tại phường Chí Linh, hiện là sinh viên một trường đại học. Chị H. và bạn trai cùng tuổi, quen nhau từ những năm học phổ thông. Khi phát hiện mang thai ngoài ý muốn khoảng 4 tuần, cả hai đều rơi vào trạng thái lo lắng, bối rối và hoảng sợ.

Chị H. cho biết, do thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản và sử dụng biện pháp tránh thai chưa đúng cách nên đã mang thai ngoài ý muốn. Khi biết tin, chị và bạn trai không dám chia sẻ với gia đình, bạn bè, cũng không biết tìm đến đâu để được tư vấn, hỗ trợ. “Lúc biết mình có thai, tôi rất hoang mang, không biết phải làm gì và tìm ai để hỏi”, chị H. chia sẻ.

Trường hợp chị P. M. H ở phường Tân Hưng cho thấy việc tự lựa chọn cách xử trí khi mang thai cũng tiềm ẩn rủi ro. Vừa qua, khi mang thai ngoài ý muốn được hơn 5 tuần, chị H. mong muốn đình chỉ thai bằng thuốc.

Tuy nhiên, qua thăm khám, bác sĩ ghi nhận người bệnh từng sinh mổ hai lần và tư vấn phương pháp can thiệp phù hợp với tình trạng sức khỏe. Nếu tự mua thuốc sử dụng mà không được kiểm tra, người mang thai có thể đối mặt với những biến chứng nguy hiểm.

Theo bác sĩ Vũ Thị Thơi, Phó Trưởng Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hải Phòng, mang thai ngoài ý muốn thường xuất phát từ việc không sử dụng biện pháp tránh thai, sử dụng không thường xuyên hoặc dùng không đúng cách. Một bộ phận thanh thiếu niên chưa hiểu đầy đủ về khả năng mang thai, còn dựa vào kinh nghiệm truyền miệng hoặc thông tin chưa được kiểm chứng.

Ở nhóm tuổi trẻ, rào cản không chỉ nằm ở kiến thức. Tâm lý ngại ngùng, sợ bị phát hiện, thiếu người chia sẻ và chưa biết địa chỉ tư vấn phù hợp khiến một số trường hợp không tìm đến cơ sở y tế ngay khi cần. Khi đã mang thai, việc chậm trễ thăm khám có thể làm thu hẹp lựa chọn xử trí an toàn.

Theo Chi cục Dân số và trẻ em thành phố, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hải Phòng ghi nhận 3.500 trường hợp phá thai, trong đó 277 trường hợp thai trên 12 tuần và 38 trường hợp ở tuổi vị thành niên. Số liệu này phản ánh những hệ lụy của việc phòng tránh thai chưa hiệu quả, đồng thời đặt ra yêu cầu phải quan tâm hơn đến sức khỏe sinh sản thanh thiếu niên.

Chăm sóc sức khỏe sinh sản toàn diện

Cùng với việc trang bị kiến thức cho thanh thiếu niên, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản tại Hải Phòng đang được triển khai theo hướng mở rộng đối tượng, gắn truyền thông với tư vấn, khám và cung cấp các dịch vụ y tế. Mục tiêu không chỉ là hạn chế mang thai ngoài ý muốn mà còn bảo vệ sức khỏe phụ nữ, duy trì mức sinh hợp lý và nâng cao chất lượng dân số.

Theo số liệu của Chi cục Dân số và Trẻ em Hải Phòng, trong 6 tháng đầu năm 2026 có 154.337 người mới sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại, đạt 83,42% kế hoạch năm. Trong đó, 11.698 người đặt dụng cụ tử cung, 52.421 người sử dụng thuốc uống tránh thai, 1.784 người sử dụng thuốc tiêm, 236 người cấy thuốc tránh thai và 88.198 người sử dụng bao cao su. Tỷ lệ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 78,3%.

Trong tháng 9 và tháng 10 vừa qua, Sở Y tế triển khai Chiến dịch tăng cường truyền thông, tư vấn gắn với cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình và nâng cao chất lượng dân số tại 100% xã, phường, đặc khu. Nội dung tổ chức lồng ghép các hoạt động tư vấn, khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân.

Chiến dịch hướng tới các cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ, đồng thời chú trọng vị thành niên, nam nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn, các cặp vợ chồng mới kết hôn và gia đình đã có một con. Nội dung triển khai không chỉ dừng ở cung cấp phương tiện tránh thai mà còn bao gồm tư vấn phòng ngừa vô sinh, sàng lọc bệnh viêm nhiễm đường sinh sản, ung thư vú và ung thư cổ tử cung.

Đối với nhóm vị thành niên, thanh niên, thành phố triển khai Đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục giai đoạn 2026 - 2030. Theo kế hoạch, Hải Phòng phấn đấu 85% số người trong độ tuổi 15 - 24 có kiến thức đầy đủ, đúng về phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục; tỷ lệ phá thai ở vị thành niên dưới 0,5% tổng số ca phá thai; đáp ứng 90% nhu cầu sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại của nữ giới từ 15 - 24 tuổi.

Để thực hiện các mục tiêu này, giáo dục sức khỏe sinh sản cần được đưa vào hoạt động thường xuyên tại trường học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng, 100% trường THCS, THPT, trường phổ thông nhiều cấp học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải tổ chức giáo dục về giới tính, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục phù hợp với lứa tuổi trong chương trình học hoặc hoạt động ngoại khóa. Ít nhất 90% số trường THCS, THPT duy trì góc truyền thông hoặc tư vấn về những nội dung này.

Cùng với nhà trường, các cơ sở y tế giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản. Thành phố đặt mục tiêu 100% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đáp ứng tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên.