Siết chặt quản lý, bảo vệ di tích và hoạt động tín ngưỡng

Ngăn chặn xâm hại di tích, trục lợi tín ngưỡng

Tháng 4/2026, UBND thành phố Hải Phòng yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng mạo danh di tích quốc gia đền Tranh tại xã Ninh Giang sau phản ánh của báo chí.

Qua rà soát, cơ quan chức năng xác định có hai công trình tư nhân tại khu 2, xã Ninh Giang gắn biển "Đền thờ quan lớn Tuần Tranh" cùng nhiều tên gọi khác, gây nhầm lẫn cho người dân và du khách.

Hai công trình được xây dựng trong giai đoạn 2008 - 2011, không có giấy phép xây dựng, không được cấp phép hoạt động tín ngưỡng, không nằm trong danh mục kiểm kê di tích và cũng không phải nơi khởi dựng đền Tranh.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định trên địa bàn chỉ có một di tích quốc gia đền Tranh tại thôn Tranh Xuyên, nơi lễ hội đền Tranh đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Thành phố yêu cầu chủ các công trình tháo dỡ biển hiệu sai lệch, chấm dứt hành vi gây hiểu nhầm; đồng thời giao các cơ quan liên quan xử lý vi phạm về đất đai, đê điều và đề nghị gỡ bỏ những điểm chỉ dẫn không chính xác trên Google Maps.

Vụ việc cho thấy nguy cơ lợi dụng danh nghĩa di tích, tín ngưỡng để thu hút người dân, trục lợi, làm sai lệch nhận thức về giá trị di sản. Với hàng nghìn lễ hội lớn nhỏ, Hải Phòng kiên quyết ngăn chặn tình trạng thương mại hóa, biến tướng nghi thức tâm linh, chen lấn, chèo kéo, khấn thuê, đổi tiền lẻ hưởng chênh lệch.

Trên không gian mạng, các hình thức bói toán, giải hạn, cầu tài lộc núp bóng tư vấn tâm linh và trào lưu "đi chùa online" cũng cần được định hướng, tránh bị lợi dụng để kinh doanh dịch vụ, truyền bá những quan niệm thiếu căn cứ.

Tình trạng xâm hại, trộm cắp cổ vật tại các di tích tiếp tục diễn biến đáng lo ngại. Tháng 6/2026, một số đối tượng sử dụng xe tải gắn cẩu lấy trộm cấu kiện của 4 nhịp cầu đá cổ Đồng Tràng, thuộc phường Ái Quốc.

Tang vật gồm 12 phiến đá mặt cầu và 4 dầm ngang bằng đá tự nhiên, trị giá khoảng 200 triệu đồng. Trong quá trình tháo dỡ, 4 phiến đá bị vỡ, gãy. Công an thành phố đã nhanh chóng điều tra, bắt giữ 3 đối tượng, thu hồi toàn bộ cấu kiện bị mất cắp và bàn giao cho chính quyền địa phương.

Trước đó, tháng 7/2025, đình Văn Cú (phường An Hải) xảy ra vụ mất trộm một thống đá cổ có niên đại trên 200 năm. Các đối tượng dùng dụng cụ bẩy hiện vật khỏi vị trí bảo quản, mang đi bán với giá 36 triệu đồng. Công an thành phố đã bắt giữ các đối tượng liên quan, thu hồi và trao trả hiện vật cho Ban quản lý đình.

Tại chùa Tây Am (xã Cao Minh), qua kiểm tra, đối chiếu hồ sơ di tích, cơ quan chức năng cũng xác định 17 hiện vật không còn tại chùa, trong đó có nhiều pho tượng, tòa cửu long, nhang án, đại tự... Những vụ việc cho thấy nguy cơ thất thoát, xâm hại di sản vẫn hiện hữu, trong khi công tác bảo vệ hiện vật tại một số nơi còn hạn chế.

Tăng cường trách nhiệm quản lý, bảo vệ di sản

Sau hợp nhất, Hải Phòng có 3.981 di tích, trong đó có 1 di sản thiên nhiên thế giới, 1 di sản văn hóa thế giới, 9 di tích quốc gia đặc biệt, 257 di tích quốc gia và 722 di tích cấp thành phố. Quy mô di sản lớn đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị.

Ngày 13/8/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 68 về Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố. Đây là cơ sở quan trọng để thống nhất trách nhiệm, phương thức quản lý, tăng cường kiểm soát hoạt động tu bổ, tôn tạo, tổ chức lễ hội và khai thác dịch vụ tại di tích.

Cũng trong năm 2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo các đơn vị chuyên môn, địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động văn hóa, lễ hội và dịch vụ tại các di tích. Những hành vi mê tín dị đoan, khấn thuê, đổi tiền lẻ hưởng chênh lệch, ép giá, chèo kéo du khách, thương mại hóa quá mức cần được phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm. Riêng công tác bảo vệ hiện vật cần được thực hiện bài bản hơn, thay vì chủ yếu dựa vào sự tự giác của người trông coi.

Các di tích cần thường xuyên kiểm kê, đối chiếu hiện trạng với hồ sơ gốc, phân công rõ trách nhiệm quản lý; những nơi có cổ vật quý cần tăng cường camera, thiết bị cảnh báo và phương án phòng ngừa trộm cắp, cháy nổ. Công tác bảo đảm an ninh trật tự, phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường cũng phải được chú trọng trong tổ chức lễ hội.

Các địa phương chủ động phân luồng giao thông, kiểm soát khu vực đông người, bố trí thiết bị chữa cháy, lối thoát hiểm; sắp xếp dịch vụ hợp lý, niêm yết giá công khai, thu gom rác thải thường xuyên, không để hàng quán lấn chiếm không gian di tích.

Giữ gìn môi trường văn hóa lành mạnh không chỉ là ngăn chặn những hành vi trục lợi, biến tướng lễ hội mà còn là bảo vệ an toàn từng di tích, hiện vật và xây dựng nếp ứng xử văn minh. Đây là trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và mỗi người dân, để các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, phát huy đúng hướng.