Sáng mãi hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ. Bài 2: Chạy đua với thời gian
Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Chiến dịch '500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' giai đoạn 1 tại Hải Phòng diễn ra khẩn trương, trách nhiệm.

Cả hệ thống chính trị vào cuộc
Hải Phòng là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, với hơn 300.000 thanh niên lên đường nhập ngũ qua các cuộc kháng chiến, hơn 60.000 người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả. Trong số đó, nhiều liệt sĩ nằm lại chiến trường hoặc nơi chôn cất, an táng ban đầu đến nay chưa xác định được vị trí và danh tính.
Thấm nhuần đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, quân và dân Hải Phòng đã hết lòng, dốc sức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh trong các cuộc chiến tranh với phương châm “Còn thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, còn tổ chức tìm kiếm, quy tập”.
Qua khảo sát tại 114 xã, phường, đặc khu, Hải Phòng hiện có 383 nghĩa trang liệt sĩ với tổng số 55.679 phần mộ. Trong đó, 27.520 mộ có đầy đủ thông tin; 25.407 mộ có một phần thông tin; 2.752 mộ chưa có thông tin. Mới chỉ có 22 phần mộ chưa có thông tin được lấy mẫu sinh phẩm, còn 2.730 phần mộ cần tiếp tục thực hiện.
Những con số ấy cho thấy khối lượng công việc rất lớn, trong khi quá trình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ đang đối mặt với nhiều khó khăn. Chiến tranh đã lùi xa, địa hình thay đổi do phát triển kinh tế - xã hội; nhiều đơn vị giải thể, sáp nhập; nhân chứng ngày càng ít đi. Không ít phần mộ liệt sĩ an táng trong nghĩa trang nhân dân và không có bia mộ khiến việc xác minh càng thêm vất vả. Song vượt lên tất cả, niềm hy vọng đoàn tụ vẫn luôn cháy bỏng trong lòng thân nhân liệt sĩ.
Hải Phòng được chọn làm điểm của Quân khu 3 trong triển khai nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ngay sau khi "Chiến dịch 500 ngày đêm" được phát động, thành phố đã kiện toàn Ban Chỉ đạo 515, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên, cơ quan, đơn vị và địa phương.
Bộ Chỉ huy quân sự thành phố phát huy vai trò cơ quan thường trực, phối hợp với các sở, ngành, chính quyền cơ sở tổ chức khảo sát, xác minh, tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ.
Thành phố thành lập 8 kíp lấy mẫu, 2 kíp tiếp nhận và bảo quản, 2 kíp vận chuyển, bàn giao mẫu cùng các tổ phục vụ, bảo đảm an ninh, an toàn. Các mẫu sinh phẩm được quản lý theo quy trình chặt chẽ, có hồ sơ và biên bản bàn giao ở từng khâu, từ nghĩa trang đến nơi lưu trữ tạm thời và Viện Pháp y Quân đội.
Sau những bộ đồ bảo hộ phủ bụi đất, giữa cái nắng gay gắt và áp lực từ yêu cầu nghiêm ngặt về chuyên môn, các cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế lặng lẽ làm việc với tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và lòng tri ân sâu sắc. Mỗi mẫu hài cốt được lấy đúng quy trình là thêm một hy vọng để các anh hùng liệt sĩ sớm được trở về đúng với tên tuổi của mình, trở về với quê hương, gia đình.
Để mỗi phần mộ được khai quật đúng quy trình còn là sự chỉ đạo, chuẩn bị chu đáo của các xã, phường, đặc khu. Nhiều ngày trước khi triển khai, cán bộ các xã, phường, đặc khu đã phối hợp khảo sát thực địa, chuẩn bị các điều kiện hậu cần cần thiết. Những công việc tưởng chừng giản đơn ấy là "mắt xích" quan trọng để toàn bộ quy trình diễn ra nhịp nhàng, thông suốt.
Cùng với huy động nhân lực, Hải Phòng dành nguồn lực đáng kể cho chiến dịch. Ngoài kinh phí Trung ương bảo đảm, thành phố hỗ trợ gần 12,4 tỷ đồng phục vụ lấy mẫu và các hoạt động liên quan tại cơ sở; bố trí hơn 2,9 tỷ đồng cho nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ, đồng bào tử nạn tại thôn Mai Sơn, xã Vĩnh Bảo.
Với tinh thần thần tốc, quyết liệt, chạy đua với thời gian, đến hết ngày 23/8, các kíp lấy mẫu của thành phố đã hoàn thành nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính, tại 228/228 nghĩa trang liệt sĩ thuộc 94 xã, phường, đạt 100% kế hoạch, sớm hơn 3 tháng so với tiến độ Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 3 giao.
Lực lượng chức năng đã tổ chức khai quật 2.566 phần mộ liệt sĩ, trong đó có 1.943 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Phường Nhị Chiểu có nhiều phần mộ chưa xác định danh tính cần lấy mẫu giám định ADN nhất thành phố. Khối lượng công việc lớn, số mộ chưa xác định danh tính cần lấy mẫu nhiều, cán bộ, chiến sĩ luôn nêu cao tinh thần "vượt nắng, thắng mưa", hoàn thành vượt tiến độ.
Thượng tá Vũ Việt Trung, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự phường Nhị Chiểu cho biết công tác lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ là việc làm chưa có tiền lệ đối với nhiều địa phương. Thời gian lấy mẫu, bàn giao ngắn, lực lượng tổ chức thực hiện cơ bản là kiêm nhiệm. Từ đó, đặt ra trách nhiệm rất nặng nề với thành phố và cấp uỷ, chính quyền địa phương.
Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, đơn vị chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", đồng thời huy động tối đa lực lượng dân quân và các lực lượng tại chỗ tham gia thực hiện.
Tạo nguồn dữ liệu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Song song với lấy mẫu hài cốt, việc xây dựng nguồn dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ được triển khai trên diện rộng. Công an thành phố phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06, Bộ Công an), Sở Nội vụ, các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương rà soát, xác minh thông tin liệt sĩ, thân nhân; cập nhật dữ liệu lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Trong đợt cao điểm từ ngày 27/6 đến 3/7/2026, Công an thành phố thành lập 5 tổ thu nhận, triển khai tại 45 điểm lấy mẫu tập trung. Kết quả, đã thu nhận 20.929 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trong tổng số 22.730 trường hợp thuộc diện rà soát, đạt 92%. Mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ bổ sung một dữ liệu khoa học mà còn mở thêm cơ hội xác định danh tính những người đã hy sinh.
Sở Nội vụ đã rà soát, tra cứu, đính chính thông tin, cung cấp thông tin liệt sĩ đối với 1.297 trường hợp để thống nhất thông tin về danh tính liệt sĩ phục vụ công tác quản lý, thực hiện chính sách với gia đình liệt sĩ theo đề nghị của các tổ chức, cá nhân.
Theo ông Đào Trọng Đức, Uỷ viên Ban Thường vụ Thành uỷ, Phó Chủ tịch UBND thành phố, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố, thời gian tới, Hải Phòng tiếp tục xác định tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Thành phố sẽ triển khai, hoàn thành nhiệm vụ thực hiện giai đoạn 2 "Chiến dịch 500 ngày đêm" bảo đảm chặt chẽ, thống nhất, khoa học, hoàn thành trước thời gian do Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và Quân khu 3 quy định.
Đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập những phần mộ liệt sĩ nằm ngoài nghĩa trang đã được xác minh đầy đủ thông tin; hoàn thành lấy mẫu ADN đối với thân nhân thuộc diện lấy mẫu còn lại; phối hợp Viện Pháp y Quân đội đẩy nhanh giám định, đối chiếu mẫu hài cốt với dữ liệu ADN thân nhân, sớm làm rõ danh tính những trường hợp có đủ căn cứ khoa học.
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), hành trình "500 ngày đêm ở Hải Phòng" đang được tiếp nối, không chỉ là trách nhiệm với quá khứ mà còn là lời tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.
NGUYỄN THẢO
---------------------
Kỳ sau: Mãi mãi khắc ghi
.