EU trước sức ép di cư trái phép
Làn sóng di cư trái phép gia tăng đặt Liên minh châu Âu (EU) trước sức ép kiểm soát biên giới, chia sẻ trách nhiệm và bảo đảm các nghĩa vụ nhân đạo.

Làn sóng di cư trái phép ồ ạt
Khi cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta (Tây Ban Nha) vừa tạm lắng, quần đảo Canary của nước này lại phải đối mặt với làn sóng người di cư trái phép gia tăng đột biến.
Giữa tháng 11/2026, chỉ trong một ngày, lực lượng cứu hộ đã giải cứu 1.488 người di cư trên hành trình vượt Đại Tây Dương đầy nguy hiểm để tới quần đảo Canary, phá kỷ lục được thiết lập cách đây 6 năm.
Tình hình cũng diễn biến phức tạp tại Italia. Theo các cơ quan chức năng, hoạt động di cư bất hợp pháp hướng tới đảo Sardinia đã tăng lên mức “chưa từng có tiền lệ”. Điều kiện thời tiết thuận lợi được cho là một trong những nguyên nhân khiến số chuyến vượt biển gia tăng đột biến.
Những diễn biến trên cho thấy, gần nửa năm sau khi Hiệp ước Di cư và Tị nạn của Liên minh châu Âu (EU) chính thức có hiệu lực vào tháng 6/2026, vấn đề di cư vẫn là thách thức lớn đối với khối. Từng được kỳ vọng tạo bước chuyển quan trọng trong cải cách hệ thống quản lý di cư, hiệp ước đang đối mặt với khoảng cách không nhỏ giữa mục tiêu đề ra và thực tế triển khai.
Các quốc gia tuyến đầu tiếp nhận người di cư như Tây Ban Nha, Italia và Hy Lạp tiếp tục chịu sức ép lớn về an ninh, trật tự và an sinh xã hội. Trong khi đó, những bất đồng về phân chia trách nhiệm tiếp nhận và xử lý người di cư giữa các nước thành viên vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Đáng lo ngại, các cuộc khủng hoảng di cư còn làm gia tăng xu hướng siết chặt kiểm soát biên giới, đặt nguyên tắc tự do đi lại trong không gian Schengen trước những thách thức mới. Điều này cho thấy, bài toán di cư không chỉ là vấn đề của từng quốc gia tuyến đầu mà còn là phép thử đối với tinh thần đoàn kết và khả năng phối hợp hành động của toàn EU.
Tăng tỷ lệ trục xuất

Trong không gian châu Âu với mức độ liên kết sâu rộng về kinh tế, chính trị và cơ chế biên giới mở, sức ép di cư tại một quốc gia có thể nhanh chóng tác động tới các nước khác. Điều này khiến việc ứng phó trở nên phức tạp, nhất là khi yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia không phải lúc nào cũng đồng thuận với nguyên tắc tự do đi lại và trách nhiệm chung của EU.
Trước sức ép ngày càng lớn, EU đang thúc đẩy các biện pháp kiểm soát di cư, trong đó có mục tiêu nâng tỷ lệ hồi hương và trục xuất những người không có quyền cư trú hợp pháp.
Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) hoan nghênh sáng kiến của một số nước thành viên về việc thành lập các trung tâm hồi hương người di cư bên ngoài lãnh thổ EU, với Rwanda được đề xuất là địa điểm triển khai đầu tiên.
Song song với việc siết chặt quản lý người cư trú bất hợp pháp, một số nước thành viên còn muốn điều chỉnh chính sách đối với người tị nạn. Chín quốc gia đã gửi thư chung tới EC, kêu gọi xây dựng khuôn khổ pháp lý mới về đoàn tụ gia đình. Theo các nước này, việc tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư trong thời gian dài, cùng với nhu cầu đoàn tụ gia đình ngày càng tăng, đang tạo thêm sức ép lên hệ thống nhà ở, giáo dục và y tế.
Tuy nhiên, những đề xuất trên cũng làm dấy lên quan ngại về việc bảo đảm quyền của người di cư và người tị nạn. EU vì thế đứng trước yêu cầu tìm kiếm điểm cân bằng giữa bảo đảm an ninh, trật tự, giảm sức ép lên hệ thống an sinh xã hội và thực hiện các nghĩa vụ nhân đạo quốc tế.
Dù vậy, các biện pháp kiểm soát biên giới hay đẩy mạnh trục xuất mới chỉ giải quyết một phần của bài toán di cư. Theo nhiều nhà quan sát quốc tế, phía sau những dòng người tìm đường tới châu Âu là các nguyên nhân sâu xa như xung đột, nghèo đói, bất ổn chính trị và tình trạng thiếu cơ hội việc làm, phát triển tại các quốc gia xuất phát.
Bởi vậy, để ứng phó hiệu quả và bền vững, EU không chỉ cần tăng cường quản lý biên giới, nâng cao năng lực quản trị và chia sẻ thông tin, mà còn phải đẩy mạnh hợp tác nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội tại các nước khởi nguồn di cư. Cùng với đó là xây dựng cơ chế phân chia trách nhiệm công bằng, hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích chung của khối.
Chỉ khi kết hợp được các giải pháp trước mắt với cách tiếp cận dài hạn, EU mới có thể giảm sức ép di cư, đồng thời bảo vệ những nguyên tắc nền tảng của tiến trình hội nhập châu Âu.
QUANG HUY (tổng hợp)