baohaiphong.vn

Danh nhân

Thánh Thiên - nữ tướng tài đất Hải Phòng dưới thời Hai Bà Trưng

TIẾN HUY

Sử sách và truyền thuyết còn lưu danh nữ tướng Thánh Thiên tài ba, người Hải Phòng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40.

thanh-thien3(1).jpg
Nữ tướng Thánh Thiên được phụng thờ tại đền Ngọc Lâm thuộc tỉnh Bắc Giang cũ (ảnh tư liệu).

Người con gái đất Kinh Môn dựng cờ khởi nghĩa

Bên cạnh những nữ tướng như Lê Chân, Quý Lan, Bát Nàn, Thiều Hoa..., lịch sử và truyền thuyết còn lưu danh nữ tướng Thánh Thiên, quê ở Bích Uyển, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương, nay thuộc Hải Phòng.

Tương truyền tại làng Bích Uyển có vị quan tên Nguyễn Huyến trở về ở ẩn. Gia đình vốn thuộc dòng dõi tướng quân, có truyền thống võ học và lòng yêu nước. Trong thời gian mang thai, người vợ nằm mộng thấy một người con gái được trời sai xuống đầu thai. Vào ngày 12/2 năm Ngọ, bà sinh hạ một bé gái mày ngài, mắt phượng, thần thái oai nghiêm, đặt tên là Thánh Thiên.

Thánh Thiên bộc lộ tư chất thông minh, ham học hỏi, có chí khí và đặc biệt yêu thích võ nghệ. Theo truyền thuyết, năm lên 9 tuổi, bà đã am hiểu nhiều sách kinh điển và binh thư, đến năm 12 tuổi đã giỏi văn chương, tinh thông võ thuật.

Cha của Thánh Thiên vốn mang nặng nỗi đau mất nước, thường tâm sự với con về chí hướng phục quốc. Những tâm nguyện ấy đã ảnh hưởng sâu sắc đến Thánh Thiên, hun đúc trong bà tinh thần yêu nước và ý chí đứng lên giành lại độc lập.

thanh-thien(1).jpg
Nội tự thờ nữ tướng Thánh Thiên ở đền Ngọc Lâm (ảnh tư liệu).

Khi 16 tuổi, Thánh Thiên mồ côi cả cha lẫn mẹ. Khi đất nước bị Đông Hán đô hộ, bà đứng ra tập hợp nghĩa sĩ, chiêu mộ binh lính, xây dựng lực lượng chống giặc. Với uy tín và tài năng của mình, bà được nhân dân địa phương kính phục, tôn làm Nàng Chủ. Từ đây, phong trào khởi nghĩa do bà tổ chức ngày càng phát triển, tạo dựng được thế lực.

Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa năm 40, Thánh Thiên đem lực lượng hưởng ứng, sát cánh cùng nghĩa quân đánh đuổi quân Đông Hán. Sau khi cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi, Trưng Trắc lên ngôi, lập chính quyền tự chủ, Thánh Thiên được trọng dụng, phong làm Thánh Thiên công chúa và giao trọng trách chỉ huy quân đội.

Dã sử và truyền thuyết lưu truyền rằng, Thánh Thiên am tường binh pháp, tự mình soạn binh thư. Bà đã điều chỉnh các triết lý quân sự cổ đại để áp dụng hoàn hảo với địa hình, khí hậu và lối đánh du kích.

Dưới sự thống lĩnh của bà, nghĩa quân Bích Uyển đã đánh bại 12 đại tướng quân nhà Hán, làm chấn động cả Trung Nguyên. Trong cuộc chiến với tướng Mã Viện tại Hợp Phố, Thánh Thiên đã nhiều lần phá tan các đợt công thành, buộc Mã Viện phải lùi bước. Mã Viện phải dâng biểu tâu về nước rằng: "Nam bang có nữ tướng Thánh Thiên dụng binh như thần, trí dũng thiên phương, không sao phục được".

Phụng thờ nữ tướng qua nhiều thế hệ

Khi nhà Đông Hán đem quân sang đàn áp cuộc khởi nghĩa vào năm 42, Thánh Thiên tiếp tục chỉ huy lực lượng chiến đấu. Khi căn cứ Cẩm Khê của Hai Bà Trưng thất thủ vào năm 43, nghe tin tình thế nguy cấp, Thánh Thiên đưa quân về nhưng không kịp ứng cứu.

thanh-thien1(1).jpg
Trải qua hàng nghìn năm, nữ tướng Thánh Thiên được nhân dân phụng thờ, ghi nhớ công lao của bà trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng đánh đuổi quân Đông Hán.

Theo truyền thuyết, bà cho quân đóng tại khu vực sông Nhật Đức, tức sông Thương ngày nay, nhằm tiếp tục tổ chức chiến đấu. Quân Hán sử dụng chiến thuật chia cắt đội hình, khiến nghĩa quân gặp nhiều khó khăn, buộc phải rút về Ngọc Lâm.

Tại đây diễn ra trận chiến cuối cùng khi quân Hán tiến đánh căn cứ Ngọc Lâm. Trước lực lượng đông đảo và sức ép từ nhiều phía, Thánh Thiên chiến đấu đến kiệt sức, không chịu rơi vào tay giặc, bà tuẫn tiết tại bến Ngọc.

Sau khi Thánh Thiên qua đời, nhân dân làng Ngọc Lâm lập miếu thờ bên bến Ngọc để tưởng nhớ. Theo thời gian, ngôi miếu được xây dựng, tu bổ thành đền Ngọc Lâm.

Đền Ngọc Lâm nằm tại thôn Ngọc Lâm, xã Tân Mỹ, khu vực Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang trước đây. Công trình đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1992.

Trong đền, những câu đối cổ còn lưu truyền đã thể hiện sự ngưỡng vọng của hậu thế đối với nữ tướng: Đông hải chung anh, thiên vị Trưng triều sinh nữ tướng, Bắc nhung kinh phách, nhân ư Ngọc Chử ngưỡng thần uy (nghĩa là: Biển Đông hun đúc khí thiêng, trời sinh nữ tướng giúp triều Trưng; giặc phương Bắc khiếp sợ, người đời ngưỡng vọng thần uy nơi bến Ngọc).

Hằng năm, lễ hội đền Ngọc Lâm được tổ chức vào ngày 11 và 12/2 âm lịch, thu hút nhân dân địa phương và khách thập phương về dâng hương, tưởng niệm.

Trong khi dấu tích thờ phụng Thánh Thiên được lưu giữ ở Bắc Giang thì quê hương của bà theo thần tích lại được xác định tại làng Bích Uyển, phủ Kinh Môn. Đây là mối liên hệ lịch sử, văn hóa đáng quan tâm, mở ra hướng nghiên cứu về một nữ tướng có nguồn gốc gắn với vùng đất Hải Dương - Hải Phòng.

Việc tìm hiểu và làm sáng tỏ thân thế, sự nghiệp của bà không chỉ góp phần bổ sung những trang sử về truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của vùng đất Hải Dương - Hải Phòng, mà còn là sự tri ân đối với một nữ tướng được nhân dân lưu truyền và phụng thờ qua nhiều thế hệ.

TIẾN HUY