Hải Phòng - miền đất tạo cảm hứng cho 'nghệ thuật thứ bảy'
Miền đất và con người Hải Phòng luôn gợi mở nhiều chất liệu sáng tạo cho điện ảnh Việt Nam, đồng thời có triển vọng trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà làm phim quốc tế.

Nguồn cảm hứng sáng tạo lớn
Năm 1963, phim truyện “Khói trắng” ra mắt, trở thành tác phẩm đầu tiên của điện ảnh Việt Nam khai thác đề tài công nghiệp. Bộ phim mang đậm dấu ấn thành phố Cảng khi kịch bản do Nguyễn Hoàng, cán bộ Công đoàn Nhà máy Xi măng Hải Phòng sáng tác, được quay tại nhà máy với sự tham gia của nhiều diễn viên là công nhân, người lao động địa phương.
Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Phạm Việt Tùng không quên những ngày theo đoàn làm phim ở Hải Phòng: “Tôi nhớ nhất là trên đường từ Hà Nội về Hải Phòng, nhìn từ xa đã thấy ống khói Nhà máy Xi măng tỏa ra những làn khói trắng vào nền trời xanh ngát. Rồi cây cầu bắc qua sông Cấm, tự động mở ra thông thuyền mỗi khi đón tàu, thuyền về cảng…”. Những hình ảnh ấy không chỉ gợi lại diện mạo một trung tâm công nghiệp đang hồi sinh mà còn cho thấy sức hấp dẫn của đời sống thành phố đối với người làm phim.
Cùng thời điểm, bộ phim “Biển lửa” của nhà biên kịch Phù Thăng khai thác trận đánh sân bay Cát Bi, chiến công tiêu biểu của quân và dân Hải Phòng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, góp phần chia lửa với chiến trường Điện Biên Phủ. Từ trải nghiệm chiến trường, nhà biên kịch xây dựng kịch bản tái hiện tinh thần chiến đấu mưu trí, kiên cường của các chiến sĩ đặc công. Hoàn thành năm 1966, phim được dàn dựng công phu và giành Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất năm 1970. Từ chiến công lịch sử của quân và dân thành phố Cảng, “Biển lửa” cho thấy những câu chuyện Hải Phòng có sức lay động và khả năng khơi nguồn sáng tạo.
Trong kháng chiến chống Mỹ, khi Hải Phòng trở thành trọng điểm đánh phá, phong tỏa, những người làm điện ảnh thành phố tiếp tục có mặt trên các mặt trận, ghi lại cuộc sống và chiến đấu của quân, dân. Các phim tài liệu không chỉ lưu giữ tư liệu lịch sử mà còn khắc họa bản lĩnh, ý chí và tình yêu quê hương của người Hải Phòng.
Bước vào thời kỳ xây dựng và đổi mới, đề tài điện ảnh về Hải Phòng mở rộng sang lao động sản xuất, đời sống văn hóa và những đổi thay của con người trong thời bình. Sự ra đời của Truyền hình Hải Phòng, tiếp đó là Trung tâm Nghe nhìn và Xưởng phim Truyền hình, tạo điều kiện để đội ngũ làm phim địa phương sáng tạo nhiều tác phẩm phim tài liệu, phim truyện. Tiêu biểu là phim truyền hình 20 tập “Con mắt bão”, khởi quay năm 2012, do Nghệ sĩ Ưu tú Văn Lượng làm tổng đạo diễn. Tác phẩm tái hiện cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại năm 1972 và những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất, giành Cánh Diều Bạc năm 2013 của Hội Điện ảnh Việt Nam. “Cuộc sống và tính cách quả cảm, khí chất vừa hào hiệp mà cần lao của quân, dân Hải Phòng luôn là nguồn cảm xúc sáng tạo của chúng tôi”, Nghệ sĩ Ưu tú Văn Lượng chia sẻ.
Đánh thức tiềm năng công nghiệp văn hóa

Thực tế ở nhiều nơi cho thấy, một bộ phim thành công có thể tạo sức hút mới cho vùng đất xuất hiện trên màn ảnh. Tại Việt Nam, bom tấn “Kong: Skull Island” đưa vẻ đẹp kỳ vĩ của Cát Bà và các vùng cảnh quan phía Bắc đến gần hơn với khán giả quốc tế. Năm 2025, đoàn làm phim Hollywood do đại diện Riot Studios dẫn đầu tiếp tục đến khảo sát Cát Bà để tìm kiếm bối cảnh cho dự án mới. Những ví dụ này cho thấy điện ảnh có thể chuyển hóa lợi thế cảnh quan, văn hóa thành sức hút du lịch và cơ hội phát triển dịch vụ địa phương.
Sau hợp nhất, Hải Phòng có khoảng 4.000 di tích, hàng nghìn lễ hội cùng nhiều di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, tạo nguồn chất liệu phong phú cho các nhà làm phim. Tuy nhiên, để thu hút các đoàn phim, thành phố cần xây dựng môi trường sản xuất thuận lợi, cơ chế phối hợp rõ ràng, hỗ trợ thủ tục, nhân lực, hậu cần; đồng thời hài hòa giữa khai thác bối cảnh với bảo tồn di sản và đời sống văn hóa bản địa. Kết nối hoạt động làm phim với quảng bá điểm đến, phát triển sản phẩm du lịch theo dấu chân điện ảnh sẽ góp phần hình thành chuỗi giá trị từ sáng tạo đến dịch vụ.
Trong một lần dự sự kiện âm nhạc tại Hải Phòng, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, nguyên Cục trưởng Cục Điện ảnh, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA), bày tỏ mong muốn phối hợp với thành phố tổ chức sự kiện điện ảnh nhằm đánh thức tiềm năng vùng đất này. Từ ý tưởng đó, Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng - Cửa ngõ điện ảnh” được VFDA phối hợp với thành phố tổ chức từ ngày 21 đến 23/11, trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. Với diễn đàn chuyên môn, triển lãm “Việt Nam trên màn ảnh”, hoạt động khảo sát bối cảnh, kết nối doanh nghiệp và chiếu phim, sự kiện mở ra cơ hội quảng bá lợi thế, kết nối Hải Phòng với các nhà sản xuất, đạo diễn, nghệ sĩ và đối tác điện ảnh.
Khi được chuyển hóa thành những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và sức lan tỏa, chất liệu văn hóa, lịch sử, cảnh quan không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh thành phố mà còn tạo động lực phát triển du lịch và các ngành sáng tạo. Đây là hướng đi để Hải Phòng khai thác tiềm năng công nghiệp văn hóa, từng bước trở thành điểm hẹn sáng tạo trên bản đồ điện ảnh Việt Nam và thế giới.
HẢI HẬU