baohaiphong.vn

Ẩm thực

Vị riêng ẩm thực đất Cảng

HÀ LINH

Ẩm thực Hải Phòng hấp dẫn không chỉ bởi nguồn nguyên liệu phong phú mà còn ở cách người dân lựa chọn, kết hợp và chế biến thực phẩm.

chi-minh.jpg
Người dân xã Chí Minh trổ tài chế biến các món ăn từ nông sản địa phương tại Ngày hội lúa rươi hữu cơ năm 2026.

Qua nhiều thế hệ, kinh nghiệm sử dụng sản vật biển, đồng đất, gia vị cùng sự tiếp biến văn hóa tạo những hương vị riêng, góp phần làm nên bản sắc ẩm thực đất Cảng.

Từ nguyên liệu dân dã đến nghệ thuật phối vị

Với người dân làng Cổ Trai, Kiến Thụy xưa, nay là xã Kiến Hưng, bí quyết làm nên bát bún riêu ngon nằm ở sự kết hợp nguyên liệu và cách chế biến. Bà Trần Thị Vân, người làng Cổ Trai cho biết, cua, rạm được xay cùng tôm chà, lọc lấy nước rồi ninh với xương ống. Nước dùng phải đun liu riu để giữ gạch rắn chắc, săn ngon, đồng thời luôn duy trì độ nóng để hạn chế mùi tanh, giữ vị cua. “Cách làm này đòi hỏi người nấu am hiểu đặc tính nguyên liệu, kiên nhẫn điều chỉnh lửa để các thành phần hòa quyện mà vẫn giữ được hương vị tự nhiên”, bà Vân chia sẻ.

Trong khi đó, vùng đất Tứ Kỳ xưa nổi tiếng với sản vật rươi, đặc biệt ở địa bàn xã Chí Minh ngày nay. Địa hình đồng bằng trũng thấp, hệ thống sông ngòi, kênh mương và những cánh đồng phù hợp với mô hình sản xuất lúa - rươi tạo nên nguồn nguyên liệu đặc trưng của địa phương. Từ rươi, người dân chế biến thành nhiều món như chả rươi, rươi đốt, rươi kho, canh rươi nấu măng, rươi nấu rau cải. Gừng, giềng, khế chua, lá tầm bỏi được gia giảm tùy món, giúp khử mùi tanh mà vẫn giữ vị béo, bùi đặc trưng.

Bà Phạm Thị Bảy, ở thôn An Thanh, xã Chí Minh, chia sẻ, khâu sơ chế và gia giảm gia vị có vai trò quan trọng. Rươi cần được làm sạch nhẹ nhàng. Tùy từng món, người nấu phải điều chỉnh cách chế biến và thời gian đun để rươi chín đều, dậy vị.

Từ năm 2022, Ngày hội lúa rươi hữu cơ được tổ chức lần đầu, trở thành dịp giới thiệu đặc sản, các sản phẩm chế biến từ rươi và mô hình sản xuất đặc trưng của địa phương.

Chính sự am hiểu nguyên liệu và kinh nghiệm chế biến góp phần tạo nên nét riêng trong ẩm thực đất Cảng. Bên cạnh cách sơ chế, gia giảm, việc lựa chọn và phối hợp gia vị cũng giữ vai trò quan trọng. Nước mắm Cát Hải, mắm tôm, giấm, chí chương cùng các loại rau thơm được sử dụng linh hoạt, góp phần tôn vị nguyên liệu, tạo sự hài hòa và cá tính cho món ăn.

Ông Nguyễn Văn Đức, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hải Phòng nhận xét, món ăn Hải Phòng mang nét mộc mạc, đầy đặn, nhiều màu sắc và có cá tính. Đặc điểm ấy thể hiện trong cách lựa chọn nguyên liệu, phối hợp gia vị và tạo hương vị rõ nét. Ẩm thực đất Cảng không chỉ phong phú sản vật biển mà còn có những món ăn từ đồng đất, gắn với kinh nghiệm chế biến của từng vùng quê.

Bản sắc ấy còn được bồi đắp qua quá trình giao lưu văn hóa. Theo các chuyên gia nghiên cứu văn hóa, là đô thị cảng có lịch sử giao thương, Hải Phòng từng tiếp xúc với nhiều cộng đồng cư dân, tiếp nhận những nguyên liệu, cách chế biến và khẩu vị khác nhau. Dấu ấn giao thoa với văn hóa Trung Hoa, Pháp có thể nhận diện qua một số món ăn, gia vị như bánh mì cay, pate, sủi dìn, bánh xì lồng cấu, chí chương. Qua thời gian, những yếu tố tiếp nhận được điều chỉnh theo nguyên liệu và khẩu vị địa phương, dần trở nên quen thuộc trong đời sống ẩm thực đất Cảng. Bản sắc vì thế không chỉ được lưu giữ qua những công thức truyền đời mà còn được bồi đắp từ quá trình giao lưu, chọn lọc và bản địa hóa.

Sáng tạo để mở rộng giá trị ẩm thực

Trên nền tảng nguyên liệu và kinh nghiệm chế biến sẵn có, ẩm thực Hải Phòng tiếp tục được làm mới qua những sáng tạo của người đầu bếp. Tại Cuộc thi Đầu bếp Vàng quốc tế Hải Phòng mở rộng năm 2026, đầu bếp Đoàn Phú Dũng, đại diện Khách sạn Dream Dragon Resort Đồ Sơn, đoạt giải Đầu bếp Vàng với món gỏi hoa phượng kết hợp sứa, hoa phượng và rau nhót. Lấy hình ảnh hoa phượng - biểu tượng quen thuộc của thành phố - làm cảm hứng, món ăn mang dấu ấn địa phương trong cách thể hiện hiện đại.

Đầu bếp Đoàn Phú Dũng cho biết, việc đưa hương vị, bản sắc quê hương vào món ăn nhằm tạo dấu ấn riêng, kết nối với du khách và gia tăng trải nghiệm. Từ hình ảnh thân thuộc của thành phố, anh tìm tòi cách thể hiện mới, góp thêm lựa chọn cho ẩm thực địa phương.

Chả chìa Hạ Lũng, sản phẩm OCOP ở phường Hải An cũng được sáng tạo trên nền tảng nghề chế biến truyền thống. Phát triển từ nghề làm giò chả của gia đình vào đầu những năm 1990, ông Lê Khắc Hoạt kết hợp thịt lợn, mực khô Cát Bà, gia vị và lõi mía để tạo nên món ăn riêng. Phần nhân được quết kỹ, cuốn quanh thanh mía, sau đó hấp rồi rán. Sự kết hợp nguyên liệu cùng cách chế biến này tạo nên hương vị đặc trưng, góp phần làm phong phú thêm các sản phẩm ẩm thực của Hải Phòng.

Những sáng tạo như vậy cho thấy dư địa phát triển của ẩm thực Hải Phòng không chỉ nằm ở việc khai thác sản vật mà còn ở cách người làm nghề tìm tòi, tạo dấu ấn riêng cho món ăn. Cùng với đó, foodtour những năm gần đây giúp nhiều món ăn bình dị của thành phố được đông đảo thực khách biết đến. Tuy nhiên, để phát triển ở phân khúc cao hơn (fine dining), ẩm thực địa phương cần được đầu tư về chất lượng nguyên liệu, kỹ thuật chế biến, thực đơn và tiêu chuẩn phục vụ.

Theo ông Đỗ Ngọc Công, Chủ tịch Hội Đầu bếp chuyên nghiệp Hải Phòng, các món ăn địa phương có tiềm năng hướng tới phân khúc này nếu người đầu bếp biết khai thác giá trị nguyên liệu bản địa, kết hợp kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ được đặc trưng hương vị.

Ẩm thực Hải Phòng có nền tảng từ nguồn sản vật phong phú, kinh nghiệm chế biến và quá trình giao lưu văn hóa lâu dài. Phát huy những lợi thế đó, cùng với sự đầu tư và sáng tạo của người làm nghề, sẽ giúp các món ăn địa phương vượt ra khỏi phạm vi quen thuộc, khẳng định giá trị trong đời sống đương đại.

HÀ LINH