baohaiphong.vn

Tác giả - Tác phẩm

Điện ảnh Hải Phòng trước cơ hội phát triển mới

HÀ LINH (thực hiện)

Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Nguyễn Văn Lượng chia sẻ về hành trình làm phim, lợi thế của đất Cảng và cơ hội để điện ảnh Hải Phòng phát triển.

van-luong.jpg
Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Nguyễn Văn Lượng, nguyên Phó Giám đốc Đài Phát thanh Truyền hình Hải Phòng, nguyên Giám đốc Xưởng phim truyền hình Hải Phòng.

Trước thềm Diễn đàn “Hải Phòng - Cửa ngõ điện ảnh”, định hướng phát triển điện ảnh thành phố đang được đặt ra với nhiều kỳ vọng. Từ góc nhìn của người nhiều năm gắn bó với nghề, Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Nguyễn Văn Lượng chia sẻ về hành trình làm phim, lợi thế của đất Cảng và cơ hội để điện ảnh Hải Phòng phát triển.

- Theo ông, điều gì làm nên sức hấp dẫn của một bộ phim? Người làm phim cần bắt đầu từ đâu để tác phẩm chạm tới khán giả?

- Sức hấp dẫn của một bộ phim trước hết phải bắt nguồn từ đời sống, từ những điều gần gũi đến những điều mới lạ, từ nhiều không gian, góc nhìn và những tính cách khác nhau. Khi các yếu tố này được đặt cạnh nhau, va đập và hòa trộn, câu chuyện sẽ trở nên cởi mở, có chiều sâu và cuốn hút người xem hơn.

Đời sống luôn có nhiều chất liệu. Vấn đề là người làm phim phải tìm được cách tiếp cận, phát hiện những câu chuyện có sức gợi và chuyển tải chúng bằng ngôn ngữ điện ảnh. Một bộ phim không thể chỉ có hình ảnh đẹp mà cần có con người, có những số phận, tính cách và câu chuyện khiến khán giả muốn theo dõi.

- Nhìn từ góc độ chất liệu sáng tác, ông đánh giá thế nào về lợi thế riêng của con người và không gian Hải Phòng đối với điện ảnh?

- Hải Phòng có lợi thế từ chính con người và tính cách của mình. Người Hải Phòng có bản lĩnh, cá tính đặc sắc, vừa cần lao, vừa hào hiệp; có nét riêng của người đất Cảng là trọng nghĩa khinh tài. Từ tính cách đó, đời sống tự tạo nên nhiều mảng chuyện, nhiều số phận mà người làm văn nghệ có thể tiếp cận, phát hiện và xây dựng thành những hình tượng trong tác phẩm.

Điểm đáng quý nữa là người dân miền biển rất yêu và thích phim ảnh. Họ không chỉ là khán giả mà còn là những chứng nhân, những người từng trải qua, tham gia vào các câu chuyện của chính vùng đất mình. Vì thế, những mảng đời của họ có thể bước vào tác phẩm một cách tự nhiên, mang tính cách lạ, sống động và có chất riêng.

Hải Phòng còn có lợi thế về không gian và địa hình: có biển đảo, đồng bằng, đô thị, miền núi. Những không gian đó mở ra nhiều lựa chọn về bối cảnh, góc quay và câu chuyện. Thành phố không chỉ thuận lợi để khai thác những đề tài lịch sử mà cả đời sống hiện đại cũng có nhiều điều đáng kể. Nhịp sống của một thành phố có đủ 5 loại hình giao thông, có sự giao thương và không khí cởi mở sẽ tạo thêm chất liệu cho phim ảnh. Theo tôi, từ thiên nhiên, địa hình đến con người, Hải Phòng đều có những yếu tố riêng để người làm phim tìm tòi, sáng tạo.

dao-dien-dat-giai-ky-luc-gia-the-gioi.jpg
Năm 2016, Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Nguyễn Văn Lượng là người đầu tiên được vinh danh kỷ lục gia thế giới “Đạo diễn có nhiều phim nhất về đề tài đất nước, vùng miền biển, đảo”.

- Từ phim tài liệu ngắn đến phim dài tập, phim lịch sử, ông có thể chia sẻ kinh nghiệm trong việc phối hợp với biên kịch để đưa tác phẩm từ trang giấy lên màn ảnh?

- Tôi từng tham gia làm phim từ một tác phẩm tài liệu rất ngắn, chỉ dài 3 phút 40 giây, có tên “Xe công nông chạy trong thành phố”, đến những bộ phim dài tập về lịch sử và con người Hải Phòng. Với tôi, muốn có phim hay thì trước hết phải có kịch bản hay.

Người viết kịch bản và đạo diễn cần có sự trao đổi, đồng cảm và tiếp nối với nhau. Kịch bản đã hay, nhưng khi đưa từ trang giấy vào cuộc đời, người đạo diễn còn phải tìm cách làm cho câu chuyện chân thực, gần với đời sống, đồng thời có tính cập nhật và được điển hình hóa để tăng sức hấp dẫn.

Tôi luôn trân trọng kịch bản và công sức của người viết, bởi không có kịch bản thì đạo diễn không thể triển khai sản xuất. Nhưng trong quá trình làm phim, đạo diễn cũng phải đọc thật kỹ, cùng tác giả bàn bạc xem chi tiết nào cần bỏ đi, điều gì cần đẩy cao, đào sâu. Có những kịch bản tôi phải sắp xếp lại theo tư duy hình ảnh và cách kể chuyện của phim. Nếu chỉ làm đúng những gì trang giấy đã mô tả thì tác phẩm dễ trở thành sự minh họa cho đời sống, chứ chưa thực sự có sức sống riêng trên màn ảnh.

van-luong 2
Nhiều chất liệu về đời sống, con người Hải Phòng được khai thác trong các bộ phim tài liệu và phim truyền hình của Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Văn Lượng.

- Từng gắn bó với Xưởng phim truyền hình Hải Phòng từ những ngày còn nhiều thiếu thốn, nay chuyển sang viết kịch bản sau khi nghỉ hưu, hành trình làm nghề đã để lại cho ông những trải nghiệm gì?

- Nhìn lại những năm tháng gây dựng Xưởng phim truyền hình Hải Phòng, điều kiện rất khó khăn. Có thêm một chiếc đèn ở vị trí này, vị trí kia cũng phải cân nhắc. Muốn sản xuất phim, chúng tôi phải tự đào tạo diễn viên, quay phim, người làm ánh sáng, phục trang. Mọi người vừa làm vừa học, tự đào tạo và hỗ trợ nhau để có đủ lực lượng làm phim chuyên nghiệp.

Đó cũng là điểm khác biệt của Xưởng phim truyền hình Hải Phòng thời trước: không chỉ tổ chức sản xuất mà còn tự gây dựng đội ngũ. Nhiều đồng nghiệp từng làm việc trong xưởng đến nay vẫn gắn bó với nghề, có chuyên môn và nghiệp vụ vững vàng sau quá trình tích lũy kinh nghiệm.

Một trong những tác phẩm để lại dấu ấn là “Nước mắt của biển”. Ban đầu, phim được đầu tư 4 tập, sau nâng lên thành 12 tập. Tiếp đó, chúng tôi thực hiện “Chuyện tình đảo Cát”, cũng dài 12 tập. Đặc biệt, 20 tập phim truyện “Con mắt bão” đánh dấu giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của Xưởng phim Hải Phòng. Những bộ phim cho thấy đời sống miền biển có sức hấp dẫn riêng, nếu người làm phim biết khai thác đúng chất liệu.

Trước đây, khi còn làm đạo diễn, tôi dành nhiều tâm sức tìm kiếm, lựa chọn và xử lý kịch bản để sản xuất phim. Sau khi nghỉ hưu, tôi chuyển sang viết nhiều kịch bản hơn. Một trong những dự án gần đây là “Hỏa Long Tương Giao” - câu chuyện về chiến thắng lịch sử Bạch Đằng Giang. Đã rất nhiều năm trôi qua, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề khiến chúng ta muốn tìm hiểu, lý giải. Chẳng hạn, cha ông đã đóng những cọc lim nặng hàng tấn xuống lòng sông bằng cách nào? Đến nay, câu hỏi này vẫn khiến nhiều người muốn tìm lời giải.

Trong kịch bản, chúng tôi xây dựng hình tượng ngôi làng gọi là làng Bến. Đó là cách điển hình hóa câu chuyện về cuộc chiến tranh nhân dân, trong đó người dân cùng tham gia, trở thành những chủ thể góp sức với triều đình làm nên chiến thắng có tầm vóc lớn. Kịch bản này đã được đăng ký bản quyền.

Tôi cho rằng muốn có những bộ phim hay trong tương lai, thành phố cần có định hướng và cách triển khai cụ thể. Công việc phải bắt đầu từ ý tưởng, kịch bản, sau đó là tổ chức sản xuất và xây dựng đội ngũ. Chúng tôi là những người sáng tác, khi còn công tác đã cố gắng làm tốt nhiệm vụ của mình; nay nghỉ hưu vẫn sẵn sàng đóng góp những kịch bản, tác phẩm cho thành phố nếu có điều kiện phù hợp.

con-mat-bao.jpg
Cảnh trong phim "Con mắt bão" - phim truyền hình sử thi về thành phố Hải Phòng giai đoạn 1960-1975.

- Theo ông, Hải Phòng đã có những nguồn lực nào để phát triển điện ảnh và cần thêm điều gì để các nguồn lực được phát huy?

- Tôi thấy hiện nay Hải Phòng có nhiều điều kiện thuận lợi hơn trước rất nhiều. Nếu ngày xưa chúng tôi thiếu từ máy quay, ánh sáng, thiết bị đến diễn viên và đội ngũ, thì bây giờ điều kiện vật chất, máy móc đã đầy đủ hơn. Thành phố vẫn có những người làm nghề giỏi, có kinh nghiệm và còn nguyên niềm say mê. Đó là nguồn lực không dễ có được.

Trong quá trình làm nghề, chúng tôi đã cùng nhau thực hiện 223 bộ phim về con người và văn hóa miền biển, được các tổ chức kỷ lục ghi nhận. Nhưng không một đạo diễn nào có thể làm nên một bộ phim một mình. Đằng sau mỗi tác phẩm là thầy, trò, đồng nghiệp và những người đảm nhiệm từng chuyên môn. Chúng tôi đã nghỉ hưu, nhưng đội ngũ được gây dựng vẫn còn đó, nhiều người vẫn tiếp tục làm nghề và giữ niềm say mê.

Một thuận lợi nữa là đời sống kinh tế của thành phố ngày càng phát triển. Người dân Hải Phòng cũng có tình yêu và sự quan tâm đặc biệt với phim ảnh, nhất là những bộ phim được sản xuất trên chính quê hương mình, kể những câu chuyện từ đời sống thành phố. Từ phim tài liệu, phóng sự ngắn đến các chương trình về Hải Phòng, những tác phẩm này đều có thể tạo dấu ấn riêng khi phản ánh được tính cách khẳng khái, trực tính và đời sống đặc sắc của con người nơi đây.

Theo tôi, cần có sự quan tâm, nhìn nhận, đánh giá và kế hoạch phát triển cụ thể. Kế hoạch không thể chỉ nằm trên giấy mà phải đi vào đời sống, có định hướng và được triển khai bằng những công việc rõ ràng. Muốn phát triển điện ảnh, thành phố cần tính toán từ khâu hình thành ý tưởng, xây dựng kịch bản đến tổ chức sản xuất và phát triển đội ngũ.

Tôi kỳ vọng cùng với sự đổi mới của thành phố, điện ảnh Hải Phòng sẽ có bước phát triển tương xứng với tiềm năng và nguồn lực đang có. Nếu có sự quan tâm và cách làm bài bản, những người làm nghề sẽ có thêm cơ hội đóng góp, còn những câu chuyện của đất và người Hải Phòng sẽ có điều kiện đến với đông đảo khán giả hơn.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

HÀ LINH (thực hiện)