baohaiphong.vn

Bình luận

Thế giới trước nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân mới

BÙI HUY (tổng hợp)

New START hết hiệu lực, kho vũ khí hạt nhân tiếp tục được hiện đại hóa, đặt thế giới trước những rủi ro an ninh ngày càng lớn.

thuong-dinh.png
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp thượng đỉnh ba bên ở thành phố Thâm Quyến, chiều 19/11/2026. Ảnh: Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc

Hơn 80 năm sau thảm họa bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki (Nhật Bản), nguy cơ hạt nhân vẫn là mối đe dọa thường trực đối với hòa bình và an ninh toàn cầu. Trong bối cảnh các cơ chế kiểm soát vũ khí suy yếu, những động thái mới từ các cường quốc đang đặt thế giới trước nguy cơ chạy đua hạt nhân phức tạp hơn.

Những rào chắn kiểm soát hạt nhân dần biến mất

Đầu năm 2026, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) chính thức hết hiệu lực mà không có văn kiện thay thế. Đây là thỏa thuận đặt ra những giới hạn đối với kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ, đồng thời là cơ chế kiểm soát hạt nhân song phương cuối cùng giữa hai cường quốc.

Sự chấm dứt của New START đồng nghĩa với việc lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, những ràng buộc đối với quá trình phát triển hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới không còn được duy trì. Một khoảng trống pháp lý đáng lo ngại xuất hiện, trong khi chưa có cơ chế mới đủ khả năng thay thế.

Bức tranh càng trở nên phức tạp khi cán cân hạt nhân toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng đa cực. Một số quốc gia tiếp tục mở rộng năng lực răn đe, khiến nguy cơ cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng.

Báo cáo của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cũng đưa ra cảnh báo đáng chú ý về xu hướng này. Theo Giám đốc SIPRI Karim Haggag, mặc dù tổng số đầu đạn hạt nhân giảm, mức độ nguy hiểm lại tăng lên do một số quốc gia đang đưa đầu đạn ra khỏi kho lưu trữ và đặt trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Thực tế đó cho thấy, mối đe dọa hạt nhân không đơn thuần được quyết định bởi số lượng đầu đạn, mà còn phụ thuộc vào trạng thái triển khai, mức độ sẵn sàng sử dụng và những tính toán chiến lược của các quốc gia sở hữu loại vũ khí này.

Hơn 80 năm trước, hai quả bom nguyên tử trút xuống Hiroshima và Nagasaki đã khiến thế giới bàng hoàng trước sức hủy diệt khủng khiếp. Nhưng đến nay, vũ khí hạt nhân vẫn chưa trở thành ký ức của quá khứ.

Trong cuộc trao đổi với các nhà lãnh đạo Nga và Mỹ, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng ví vũ khí hạt nhân như “thanh gươm Damocles” treo lơ lửng trên đầu nhân loại. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải cấm hoàn toàn, tiêu hủy triệt để loại vũ khí này, hướng tới một thế giới không có vũ khí hạt nhân.

Giữa những bất ổn đó, cuộc gặp thượng đỉnh giữa ba nhà lãnh đạo Trung Quốc, Nga và Mỹ được kỳ vọng tạo ra bước chuyển tích cực.

Trong tuyên bố chung sau cuộc gặp, các cường quốc hàng đầu thế giới cùng tái khẳng định nguyên tắc: Không ai có thể chiến thắng trong một cuộc chiến tranh hạt nhân và cuộc chiến như vậy tuyệt đối không được phép xảy ra.

Cái bắt tay giữa ba nước không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn phát đi tín hiệu hạ nhiệt đáng chú ý, nhất là khi thế giới đang chao đảo bởi nhiều cuộc xung đột kéo dài.

Giải trừ vũ khí hạt nhân: Bài toán chưa có lời giải

hat-nhan.png
Người dân đặt hoa tưởng niệm các nạn nhân tại Hiroshima, Nhật Bản. Ảnh: TÂN HOA XÃ

Dù vậy, những tuyên bố chung và cam kết đối thoại chưa đủ để bảo đảm một tiến trình giải trừ vũ khí hạt nhân thực chất. Việc thương lượng, xây dựng đồng thuận và tiến tới một thỏa thuận mới giữa các cường quốc được dự báo sẽ còn nhiều trở ngại.

Ông Daniel Salisbury, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), đánh giá cam kết đối thoại có ý nghĩa tích cực trong bối cảnh các cuộc thảo luận về tương lai kiểm soát vũ khí giữa ba cường quốc còn hạn chế.

Tuy nhiên, theo ông, triển vọng cắt giảm vũ khí hạt nhân không mấy thuận lợi trong môi trường an ninh hiện nay. Các quốc gia vẫn đang hiện đại hóa lực lượng hạt nhân, trong khi nhiều nước tiếp tục mở rộng kho vũ khí. Điều này khiến việc đạt được một thỏa thuận giải trừ quân bị trở nên khó khăn hơn.

Một trở ngại khác đến từ sự khác biệt trong lập trường giữa các bên. Giáo sư Wu Xinbo thuộc Đại học Phúc Đán cho rằng Mỹ và Nga cần cắt giảm đáng kể kho vũ khí hạt nhân trước khi Trung Quốc có thể thực hiện bước đi tương tự.

Quan điểm này phản ánh lập trường lâu nay của Bắc Kinh, đồng thời cho thấy ba cường quốc vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về trách nhiệm và lộ trình giải trừ quân bị.

Đáng chú ý, Hiệp ước New START, thỏa thuận hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga, đã hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Khi không còn cơ chế ràng buộc song phương, yêu cầu xây dựng một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới càng trở nên cấp thiết.

Các nhà quan sát quốc tế nhìn nhận cuộc gặp thượng đỉnh giữa Trung Quốc, Nga và Mỹ là bước đi có ý nghĩa phá băng trong đối thoại hạt nhân. Tuy nhiên, để thực sự đẩy lùi nguy cơ hạt nhân, thế giới không thể chỉ trông chờ vào những tuyên bố mang tính chính trị.

Điều cần thiết hơn cả là các cam kết cụ thể, được triển khai bằng hành động thực chất, minh bạch và có trách nhiệm. Bởi an ninh hạt nhân không chỉ là lợi ích riêng của các quốc gia sở hữu vũ khí, mà còn liên quan trực tiếp đến sự tồn vong và tương lai của toàn nhân loại.

BÙI HUY (tổng hợp)