Qua “Hợp tuyển văn học Hàn Quốc - tập 1”: Thấy những nét tương đồng

Cảnh đẹp Hàn Quốc.

Cùng với chuyển biến văn hóa và cơ cấu xã hội, văn học Hàn Quốc giai đoạn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 thể hiện tinh thần phản kháng mạnh mẽ đối với triều đại phong kiến Choson (1392 -1910) đang suy vong. Quan lại tham nhũng, nhân dân ai oán lầm than, các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình nổ ra khắp nơi. Cùng thời điểm ấy, các thế lực ngoại xâm Trung Hoa, Nga, Nhật tiến hành tranh giành quyền đô hộ bán đảo Triều Tiên. Trong bức tranh toàn cảnh về xã hội Hàn Quốc khi ấy, văn học còn phản ánh quá trình chuyển biến tâm lý, tinh thần con người khi du nhập các tư tưởng mới, nếp sống hiện đại từ phương Tây, nhất là văn hóa Nhật Bản, một đế quốc đang nổi lên ở khu vực Đông Á. Tiến trình thay đổi xã hội và đời sống tinh thần kích hoạt văn học chuyển hóa nhanh chóng từ truyền thống sang hiện đại. Tuy nhiên, cuộc xung đột giữa truyền thống bảo thủ với phong cách mới, tư duy hiện đại đã nổ ra trong xã hội, đặc biệt trong văn học. Thông qua cuốn sách này, bạn đọc được chứng kiến giai đoạn chuyển tiếp mạnh mẽ của văn học Hàn Quốc. Đây là giai đoạn quan trọng đánh dấu sự ra đời của văn học hiện đại Hàn Quốc, được gọi là văn học thời kỳ Khai Sáng.

Văn xuôi Triều Tiên xuất hiện khá sớm so với các nước Đông Nam Á. Một số tác phẩm tự sự văn xuôi bằng chữ Hán xuất hiện vào thời kỳ Silla thống nhất (668 - 935), chủ yếu chú giải kinh sách đạo Phật của các nhà sư, truyện về những chiến binh dũng cảm thuộc tầng lớp Hwarangdo, và những truyện kể theo lốitruyền kỳảnh hưởng từ văn học Trung Quốc. Những tác phẩm ấy trở thành nền tảng của văn xuôi cổ điển Hàn Quốc.

Văn xuôi tiếp tục phát triển rực rỡ dưới thời Koryo (935-1392), gồm nhiều thể loại, như thần thoại, huyền thoại, cổ tích, liệt truyện… Bộ sử thứ nhất “Samguk sagi”(Tam Quốc sử ký, biên soạn vào năm 1122-1146) của Kim Bu-sik trở thành sử liệu thành văn sớm nhất của Triều Tiên. Bộ sử thứ hai “Samguk yusa”(Tam Quốc lưu sử) của thiền sư Iryon (1206-1289). Iryon đã không chỉ dựa vào các tài liệu lịch sử Trung Quốc, mà còn trực tiếp đi điền dã, tập hợp những huyền thoại, dã sử… Ông luôn nhiệt thành với tư tưởng Phật giáo, đồng thời là nhà ái quốc vĩ đại, luôn nỗ lực tái phát hiện và khẳng định những giá trị truyền thống bản địa Triều Tiên. Hai bộ sử này đóng vai trò quan trọng, đặt nền móng cho quá trình hình thành văn xuôi Hàn Quốc.

Tiếp đến đầu thời Choson (1392-1598) cũng là giai đoạn văn xuôi phát triển. Đây là thời kỳ phát minh ra chữ viết Hangul(han'gul) vào năm 1443-1444, dưới triều VuaSejong. Tuy vậy, nhiều tác phẩm văn xuôi vẫn tiếp tục được sáng tác bằng chữ Hán ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển văn xuôi cuối thời Choson. Đến thời kỳ này, văn xuôi đóng vai trò chủ đạo sau cuộc chiến tranh với Nhật Bản. Đây là bước chuyển quan trọng hướng tới một nền văn học Hàn Quốc hiện đại.

Trở lại với nội dung cuốn sách “Hợp tuyển văn học Hàn quốc - tập 1”. Đây là giai đoạn Tân tiểu thuyết (shinsosol) được phổ biến rộng rãi cùng với sự xuất hiện các nhà văn chuyên nghiệp mà tác phẩm tiêu biểu của những tên tuổi hàng đầu đã có mặt trong cuốn sách này.

Qua 17 tác phẩm của 17 tác giả tiêu biểu trong hợp tuyển này cho thấy rõ nét tiến trình hiện đại hóa văn học Hàn Quốc những năm đầu thế kỷ 20. Các nhà văn chủ động tiếp nhận văn hóa cùng những thành tựu của văn học phương Tây và Nhật Bản để hiện đại hóa văn học. Một số tác giả tiêu biểu vượt qua chặng đầu của bút pháp kể chuyện truyền thống để canh tân lối viết, thể hiện rõ nét trong truyện vừa “Thế giới bạc” của Lee In-jik, truyện ngắn “Sông, núi, cỏ, cây” của Yi Haejo, truyện “Sơn cốc” của Lee Hyo-seok… Tôi đặc biệt chú ý khi đọc truyện của Lee Hyo-seok. Khi nghiên cứu tác phẩm và thân thế tác giả này được biết, Lee Hyo-seok khi còn là học sinh trung học rất say mê đọc tiểu thuyết của các nhà văn Nga như Chekhov, Tolstoy, Turgenev… Do vậy, trong truyện ngắn của ông mang đậm dấu ấn phong cách của các nhà văn Nga, có chiều sâu tâm lý, lột tả tinh tế nội tâm các nhân vậtđặc trưng cáctầng lớp trong xã hội. Từ hiện thực phê phán, Lee Hyo-seok chuyển sang khám phá thiên nhiên và văn hóa bản địa nơi ông đã qua. Có thể nói Lee Hyo-seok là một trong những nhà văn đã khơi nguồn, làm sinh sôi sức sống mãnh liệt của văn hóa Hàn Quốc. Bạn đọc lại gặp được tinh thần ấy trong tác phẩm của Yi Gwang-su.

Qua “Bức thư gửi người bạn trẻ” hiện lên tài nghệ khám phá nội tâm của Yi Gwang-su, khơi dậy tinh thần ái quốc và cội nguồn văn hóa dân tộc. Nhân vật xưng “tôi” trong những bức thư cho thấy cuộc hành trình của anh ta không chỉ tìm thấy tình yêu, tìm thấy con người thực của mình, mà hơn nữa, còn gắn kết sâu đậm giữa những con người cùng sinh ra trên quê hương, xứ sở Triều Tiên, giữa con người với thiên nhiên, bản sắc văn hóa ở đó.

Có thể thấy, hầu hết các tác phẩm của “Hợp tuyển văn học Hàn quốc - tập 1” đều tập trung phản ánh đời sống xã hội Hàn Quốc những năm đầu thế kỷ 20. Nhà văn Chae Man-sik thành công khi khắc họa đời sống đô thị, những xu hướng chạy theo đồng tiền của những kẻ thực dụng, ham mê vật chất. Mỗi nhà văn thể hiện sự căm phẫn và cảm xúc cá nhân theo những cách riêng. Kang Kyong-ae mô tả thực tại cuộc sống khốn cùng của người dân dưới ách cai trị hà khắc của đế quốc Nhật. Bà là nhà văn nữ hiện đại đầu tiên đấu tranh cho nữ quyền, khắc họa rõ nét cuộc sống áp bức, bất công với phụ nữ.

Hầu hết các tác phẩm trong “Hợp tuyển” này đều hé mở nét độc đáo trong cách cảm, cách nghĩ, nhận thức và văn hóa tinh thần người Hàn Quốc. Tôi từng đến một số nơi trên xứ sở Kim Chi, nhận thấy phong tục tập quán, thói quen giao tiếp cũng như nghi thức tâm linh nước bạn khá tương đồng với chúng ta. Đặc biệt các vùng nông thôn, con người ở đó rất gần gũi với người dân nước ta, họ chân thật, thân thiện, rất tốt bụng.

Đọc “Hợp tuyển văn học Hàn Quốc - tập 1” cho thấy những người tuyển chọn cho chúng ta hình dung khá đầy đủ về giai đoạn quan trọng đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của văn học Hàn Quốc hiện đại sau này. Trong 17 tác phẩm, tôi ấn tượng nhất trích đoạn tiểu thuyết “Cuộc đời Im Kkok-chong” của Hong Myong-hui. Theo dịch giả Trần Hải Dương (người dịch tác phẩm này): “Đây là cuốn sách dày hơn 3000 trang về cuộc đời nhân vật Im Kkok-chong với nhiều thăng trầm sóng gió. Trong cuốn sách này, Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc và Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam chỉ trích dịch một phần nhỏ tác phẩm”. Tuy chỉ với 40 trang trích đoạn tác phẩm đã cho tôi hình dung khá đầy đủ về những nỗ lực cách tân từ ngôn ngữ, lối dẫn chuyện đến kết cấu nội dung của Hong Myong-hui, đồng thời thấy được bước ngoặt quan trọng của quá trình hình thành và phát triển của tiểu thuyết Hàn Quốc hiện đại.

“Hợp tuyển văn học Hàn quốc - tập 1” phản ánh chân thực giai đoạn lịch sử đầy biến động trên bán đảo Triều Tiên. Cuốn sách thực sự là tác phẩm văn học có giá trị nghệ thuật, giá trị lịch sử, là tư liệu quý giá để chúng ta đối chiếu, so sánh với tiến trình phát triển văn học Việt Nam cùng thời kỳ. Vào đầu những năm ba mươi của thế kỷ 20, văn học nước ta cũng sang trang mới với sự xuất hiện tác phẩm của các nhà văn Nguyễn Trọng Quản, Trần Chánh Chiếu, Phạm Duy Tốn, Hoàng Ngọc Phách…, và hoàn thiện, tỏa sáng với tên tuổi các nhà văn Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nam Cao… Thông qua “hợp tuyển” này, bạn đọc chúng ta có thêm một góc nhìn nữa để so sánh, đánh giá những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai nền văn học, đồng thời có thêm nhiều bài học quý giá tiếp theo.

Nhà thơ Mai Văn Phấn