(HPĐT)- Sau 10 năm kể từ kỳ liên hoan đầu tiên, Liên hoan nghệ thuật ca trù Hải Phòng mở rộng lần thứ 2 năm 2023 quy tụ hơn 50 ca nương, kép đàn, quan viên của 5 câu lạc bộ ca trù tại thành phố Hải Phòng, Hà Nội và tỉnh Hải Dương. Trong số đó có nhiều ca nương trẻ mang tới hy vọng cho nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật ca trù trong đời sống hôm nay.
Tiết mục biểu diễn của các ca nương trẻ CLB ca trù Đông Môn (huyện Thủy Nguyên) tại liên hoan.
Sự kiện ý nghĩa
Liên hoan nghệ thuật ca trù Hải Phòng mở rộng năm 2023 được tổ chức vào thời điểm thành phố Hải Phòng đang tưng bừng diễn ra nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ kỷ niệm 68 năm Ngày giải phóng Hải Phòng (13-5-1955 – 13-5-2023). Đây cũng là dịp Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng tổ chức kỷ niệm 30 năm thành lập Giáo phường ca trù Hải Phòng (1993– 2023).
NSƯT Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Hải Phòng–thành viên tích cực trong tham gia tổ chức 2 kỳ liên hoan ca trù Hải Phòng cho biết: Nếu như ở kỳ liên hoan đầu tiên, các nghệ nhân, ca nương, kép đàn tham gia hầu hết là những người lớn tuổi, có cả các lão nghệ nhân nổi tiếng như Nguyễn Phú Đẹ (Hải Dương), Nguyễn Thị Chín (Hải Phòng) thì kỳ liên hoan lần này có sự góp mặt của gần chục ca nương trẻ. Có nhiều tiết mục trình diễn, dự thi có nhiều tiết mục đặc sắc, thuộc nhiều điệu hát cổ và khó như tiết mục “Chí nam nhi” (thơ Nguyễn Công Trứ) theo thể cách hát nói– điệu hát ra đời vào cuối thế kỷ 18, kéo theo sự hình thành của thể thơ mới, là thơ hát nói; tiết mục “Thiên thai” theo điệu Thổng Thiên Thai– điệu hát đẹp nhất của ca trù với giai điệu vừa ấm vừa diệu, uyển chuyển cùng khói hương nghi ngút tạo cảm giác thiêng liêng, tôn kính hay tiết mục “Xen tập trận” theo thể cách hát múa bỏ bộ - điệu hát cổ của ca trù mang đậm tính chất dân gian…
Theo nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền, Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa– Thể thao và Du lịch), Trưởng Ban giám khảo liên hoan, sự góp mặt của các gương mặt trẻ với các tiết mục khó, làn điệu cổ tham dự tại Liên hoan nghệ thuật ca trù Hải Phòng mở rộng lần này cho thấy, chúng ta từng bước nắm bắt, nhận diện, tái hiện, thực hành đúng nghệ thuật ca trù mà cha ông để lại, kể cả những điệu hát cổ, điệu hát khó. Có những tiết mục, ca nương còn nhỏ nhưng trình diễn được những điệu hát khó như tiết mục “Chí nam nhi” của ca nương Băng Băng, Ngọc Anh (CLB ca trù thôn Cao La, tỉnh Hải Dương)…
Bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống
Như tìm hiểu của nhà nghiên cứu Bùi Minh Hiền, nghệ thuật hát ca trù (hát ả đào) là loại hình nghệ thuật tinh tế và phức tạp với khuôn thước riêng. Cấu trúc của hát ả đào là cấu trúc lắp ghép từng khổ đàn, khổ phách với độ chính xác đáng kinh ngạc. Nếu đàn, hát không đúng khuôn thước, thì không có khuôn khổ và để đàn, hát đúng khuôn thước thì không có cách nào khác là các ca nương, kép đàn phải dày công luyện tập. Điều đáng mừng là trong số các ca nương tham gia liên hoan lần này, có không ít ca nương trẻ, cho thấy sự tiếp nối giữa các thế hệ trong gìn giữ và phát huy bộ môn nghệ thuật này.
Chia sẻ cảm nghĩ khi tham gia Liên hoan nghệ thuật ca trù Hải Phòng mở rộng 2023, ca nương Hà Linh, 16 tuổi, gắn bó với ca trù hơn 7 năm (Trường Văn hóa, nghệ thuật và du lịch Hải Phòng) bộc bạch: Đây là cơ hội quý để em có thể gặp gỡ, giao lưu với các ca nương, nghệ nhân của nghệ thuật ca trù để học hỏi kinh nghiệm, hiểu và thấm hơn cái hồn của bộ môn nghệ thuật bác học độc đáo này.
NSƯT Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường ca trù Hải Phòng thông tin, đến với liên hoan lần này, Giáo phường và các câu lạc bộ ca trù Hải Phòng cử nhiều tham gia các tiết mục nhằm tạo điều kiện để các bạn được học hỏi thêm kinh nghiệm từ những nghệ nhân của các câu lạc bộ tại các địa phương khác. Việc được lên sân khấu trình diễn, nhận được sự ghi nhận, cổ vũ, khuyến khích của công chúng, người xem trong khuôn khổ liên hoan chính là động lực để thổi bùng lên tình yêu, sự đam mê đối với ca trù cho các ca nương, quan viên trẻ Hải Phòng cũng như các tỉnh, thành phố bạn, tiếp thêm hy vọng cho nỗ lực phục dựng và gìn giữ bộ môn nghệ thuật này trong đời sống văn hóa cộng đồng./.
Bài và ảnh: Thành Lê
