Quan hệ Mỹ - Trung Quốc: Bớt “căng” nhưng vẫn “nóng”

Quan hệ Mỹ-Trung Quốc được cải thiện đáng kể sau khi Mỹ từ bỏ việc dẫn độ Giám đốc tài chính tập đoàn Huawei Mạnh Vãn Chu. (Ảnh: CBC)

Dịu bớt căng thẳng

Ngày 6-10, cố vấn cấp cao về chính sách đối ngoại của Trung Quốc Dương Khiết Trì và cố vấn an ninh quốc gia Nhà Trắng Jake Sullivan có cuộc gặp kín ở Zurich (Thụy Sĩ). Sau 6 giờ đàm phán, phía Mỹ tiết lộ thỏa thuận trên nguyên tắc cho một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến giữa Tổng thống Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình vào cuối năm nay. Như vậy, gần 9 tháng sau khi Tổng thống Joe Biden lên nắm quyền, Mỹ và Trung Quốc cũng có động thái cố gắng làm dịu căng thẳng có từ thời ông Donald Trump, dù Washington vẫn chỉ trích đối với các chính sách của Bắc Kinh về thương mại cùng nhiều vấn đề khác.

Ông Drew Thompson, cựu quan chức quốc phòng Mỹ chuyên trách quan hệ quân sự với Trung Quốc, Mông Cổ cho rằng, cuộc gặp ở Zurich diễn ra "tốt đẹp một cách ngoạn mục" so với cuộc gặp hồi tháng 3 ở Alaska mà hai ông Dương Khiết Trì và Jake Sullivan tham dự, cũng như nhiều cuộc gặp song phương khác trong 3 năm qua. Ông Zhao Kejin, giáo sư về quan hệ quốc tế tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh miêu tả đường hướng hiện nay là một nỗ lực làm dịu căng thẳng. So với những sóng gió thời chính quyền Tổng thống Trump, quan hệ hiện thời đang dịch chuyển theo hướng giảm nhẹ.

Một “cái gai” trong mối quan hệ nhiều sóng gió giữa hai nước được gỡ bỏ ngày 24-9, khi các công tố viên Mỹ đạt được thỏa thuận chấm dứt các thủ tục dẫn độ kéo dài ở Canada đối với Giám đốc tài chính Huawei Mạnh Vãn Chu và cho phép bà trở về Trung Quốc. Ngay sau đó, hai người Canada bị Trung Quốc bắt giữ hơn 2 năm qua được trả tự do, hai người Mỹ bị cấm rời khỏi Trung Quốc cũng được phép về nước. Báo chí Trung Quốc cũng nêu nhận xét của bà Katherine Tai, quan chức thương mại hàng đầu trong chính quyền Tổng thống Biden, rằng bà có kế hoạch trao đổi thẳng thắn với những người đồng cấp Trung Quốc về giải quyết cuộc chiến thuế quan.

Chưa hết bất đồng

Tuy có dấu hiệu ấm lên, nhưng không khó để nhận ra quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục đối mặt với nhiều sóng gió. Hai bên tranh cãi về một loạt vấn đề, từ thương mại và công nghệ đến nhân quyền và nguồn gốc đại dịch COVID-19. Các chuyên gia phân tích cho rằng, kể cả khi liên lạc được cải thiện, hai bên cũng chưa thể xóa bỏ hết những căng thẳng.

Hiện chiến lược ngoại giao với Mỹ của Trung Quốc dựa trên nguyên tắc: cạnh tranh trong lĩnh vực cốt lõi (công nghệ cao, quốc phòng, thương mại…), hợp tác trong những lĩnh vực nhiều lợi ích chung (như ứng phó biến đổi khí hậu) và sẵn sàng đối đầu khi cần. Về phía mình, Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược đàm phán “tất cả hoặc không có gì” khi đưa ra hai danh sách về vạch ranh giới đỏ, yêu cầu Mỹ thực hiện. Cụ thể, các điều kiện này yêu cầu Washington ngừng can thiệp vào Tân Cương và Hong Kong, tuyên bố Bắc Kinh có quyền thực hiện bất kỳ biện pháp cần thiết nào trước động thái được cho là ly khai của Đài Loan (Trung Quốc). Đồng thời, Trung Quốc yêu cầu Mỹ hủy trừng phạt với quan chức và công ty nước này.

Về an ninh khu vực, có rất ít dấu hiệu cho thấy Mỹ - Trung Quốc sẽ xuống thang. Trung Quốc đang có nhiều tham vọng về lãnh thổ và chiến lược ở Tây Thái Bình Dương, nhưng gặp phải sự phản đối mạnh mẽ của Mỹ cùng các đồng minh.

Trong khi đó, chính quyền của ông Biden cũng chịu áp lực lớn từ đảng Cộng hòa và các nhà hoạt động là phải duy trì một đường lối cứng rắn về Trung Quốc, bất kể mong muốn hợp tác với Bắc Kinh về biến đổi khí hậu và thúc ép Triều Tiên từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân.

Có thể nói, nhiều sự khác biệt lớn đang chia tách hai cường quốc này theo nhiều cách. Một số khác biệt về an ninh khu vực, thương mại và công nghệ có thể rất khó hòa giải. Nhưng nếu cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến cuối năm nay diễn ra thành công sẽ giúp kiểm soát tốt hơn tình hình và ngăn chặn những cản trở sự hợp tác các lĩnh vực, trong đó có biến đổi khí hậu./.